Lóye Ìkọlù Ìpáyà: Ohun Tó Ń Ṣẹlẹ̀, àti Ìdí Tó Fi Máa Kọjá

Ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ kí o tó ní ọ̀rọ̀ tó lè fi ṣàpèjúwe rẹ̀. Ooru tó ń tàn kálẹ̀. Ọkàn tí kò ní lọ́ra. Ìdánilójú kíkún tó dé lójijì pé ohun kan burú gan-an, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò sí ohun tó yí padà nínú yàrá náà. Èémí rẹ máa ń kúrú. Ọwọ́ rẹ ń ta jìnnìjìnnì. Èrò kan dé, tó ń pariwo tó sì ń tẹni lọ́rùn: mo fẹ́ kú, tàbí kí n pàdánù ìkóra-ẹni-níjaánu, tàbí àwọn méjèèjì.

Bí o bá ti wà níbẹ̀ rí, o ti mọ̀ bí ó ṣe dà bí òtítọ́ gidi. Bí ẹnì kan bá sì ti sọ fún ọ rí pé kí o "kàn fara balẹ̀," o tún mọ̀ bí ọ̀rọ̀ yẹn kò ṣe wúlò rárá ní àkókò yẹn.

Ìkọlù ìpáyà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó bani lẹ́rù jù tí ara ènìyàn ń ṣe sí ara rẹ̀. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tí a kì í lóye dáadáa, lọ́wọ́ àwọn tó ń rí i àti lọ́wọ́ àwọn tó nífẹ̀ẹ́ wọn. Nítorí náà, jẹ́ kí a tú u ká lọ́ra-lọ́ra, nígbà tí o kò sí láàrin rẹ̀, kí ó bàa lè jẹ́ àjèjì díẹ̀ nígbà tó bá tún fara hàn.

Ìdágìrì Èké

Èyí ni ohun tó wúlò jù tí o gbọ́dọ̀ mọ̀. Ìkọlù ìpáyà jẹ́ ètò ìdágìrì ara rẹ tó ń dún nígbà tí iná kò sí.

O ní ìdáhùn pàjáwìrì tó wà nínú rẹ látìbẹ̀rẹ̀, tí a sábà ń pè ní ìjà-tàbí-ìsá. Nígbà tí ọpọlọ rẹ bá fura sí ewu gidi, ejò lójú ọ̀nà, ọkọ̀ tó ń yà wá bá ọ, ó máa ń da adrenaline bo ara rẹ ní ìṣẹ́jú-ààyá kan. Ọkàn rẹ máa ń yára láti gbé ẹ̀jẹ̀ lọ sí àwọn iṣan rẹ. Mímí rẹ máa ń yára láti fa afẹ́fẹ́ ọ́ksíjìn púpọ̀ sí i. Àwọn ìmọ̀lára rẹ máa ń mú. Ẹ̀jẹ̀ máa ń kúrò ní àwọn ìka ọwọ́ àti ìka ẹsẹ̀ rẹ, ìdí nìyẹn tí wọ́n fi ń ta jìnnìjìnnì tàbí tí wọ́n fi ń tutù. Gbogbo èyí dára gan-an nígbà tí ewu gidi bá wà tí a ní láti sá fún.

Ìkọlù ìpáyà jẹ́ ìdáhùn kan náà yẹn tó ń jóná ní àkókò tí kò yẹ. Ìdágìrì náà dún, ara sì ń ṣe ohun gan-an tí a ṣe é fún, ṣùgbọ́n ejò kan kò sí. Mayo Clinic ṣàpèjúwe rẹ̀ ní kedere: ìkọlù ìpáyà jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ẹ̀rù ńlá tó dé lójijì tó ń fa ìdáhùn ara tó le koko nígbà tí ewu gidi tàbí ohun tó fà á tó hàn kò sí. Gbogbo ìmọ̀lára tí o ń rí lára jẹ́ òtítọ́. Ewu tí ara rẹ ń múra dè kò jẹ́ òtítọ́.

Ìyàtọ̀ yẹn kì í ṣe kékeré. Òun ni gbogbo ọ̀rọ̀ náà. Ọkàn tó ń lù kì í ṣe ìkọlù ọkàn. Èémí kíkúrú kì í ṣe ìfúnpá. Ẹ̀rù náà jẹ́ ìdágìrì rẹ tó ń pariwo, kì í ṣe ẹ̀rí pé ohun burúkú kan ń ṣẹlẹ̀. Ara rẹ ń gbìyànjú láti dáàbò bò ọ́. Ó kàn ti mú àkókò rẹ̀ ṣìnà gidigidi.

Bí Ó Ṣe Ń Rí Lára, àti Ìdí Rẹ̀

Ìkọlù ìpáyà máa ń wá pẹ̀lú àwọn àmì àìsàn tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jọra, èyí tó ń tuni nínú lọ́nà tó yani lẹ́nu bí o bá ti mọ̀ wọ́n. Nígbà tí o bá lè dárúkọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀, ó máa ń pàdánù díẹ̀ nínú agbára rẹ̀ láti tàn ọ́ jẹ pé o ń kú.

Àwọn tó wọ́pọ̀ ni:

• Ọkàn tó ń sáré tàbí tó ń lù gbàgbàgbà
• Èémí kíkúrú, tàbí ìmọ̀lára pé o kò lè fa èémí kíkún
• Ìrora àyà tàbí ìdìpọ̀ àyà
• Òógùn dídà, wíwárìrì, tàbí ìtutù ara
• Jìnnìjìnnì tàbí ríro ní ọwọ́, ẹsẹ̀, tàbí ojú
• Òyì orí tàbí ìmọ̀lára pé o fẹ́ dákú
• Rírú inú tàbí ìdìpọ̀ nínú ikùn
• Ìmọ̀lára pé ohun kì í ṣe gidi, bí ẹni pé o ń wo ara rẹ láti òde
• Ẹ̀rù ńlá pé o máa pàdánù ìkóra-ẹni-níjaánu, tàbí pé o máa kú

Àwọn àmì tó bani lẹ́rù jù sábà máa ń jẹ́ àwọn tó wọ́pọ̀ jù. Jìnnìjìnnì yẹn ní ọwọ́ rẹ àti òyì orí sábà máa ń wá láti inú mímí tó yára jù, èyí tó ń yí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì àwọn gáàsì nínú ẹ̀jẹ̀ rẹ padà. Ó máa ń bani lẹ́rù. Kò ṣe ọ́ níbi. Ìmọ̀lára pé ohun kì í ṣe gidi, tí a máa ń pè nígbà mìíràn ní derealization, jẹ́ ìdáhùn ọpọlọ sí àkúnya àwọn kẹ́míkà másùnmáwo yẹn. Ó yani lẹ́nu, ṣùgbọ́n kò léwu.

Èyí ló mú ìbéèrè tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ń bi ní ìkọ̀kọ̀ wá.

Ǹjẹ́ Ìkọlù Ìpáyà Lè Ṣe Ọ́ Níbi Ní Ti Gidi?

Ìdáhùn kúkúrú ni bẹ́ẹ̀ kọ́. Ohun tó bani lẹ́rù àti ohun tó léwu kì í ṣe ohun kan náà.

Cleveland Clinic sọ ọ́ ní gbangba: ìkọlù ìpáyà fúnra rẹ̀ kò léwu tàbí kò ṣe ìlera rẹ níbi. NHS sọ ohun tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jọra, pé ìkọlù náà kò ní ṣe ara rẹ níbi, àti pé kò ṣeé ṣe kí wọ́n gbà ọ́ sí ilé ìwòsàn nítorí rẹ̀. Ọkàn rẹ kò ní dáwọ́ dúró. O kò ní dáwọ́ mími dúró. Ara kò lè jẹ́ kí ìdágìrì náà máa dún títí láé, ìdí gan-an nìyẹn tí òtítọ́ tó tẹ̀lé fi ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀.

Ìkọlù ìpáyà máa ń gòkè dé góńgó rẹ̀ lẹ́yìn náà á sì wó lulẹ̀. Ọ̀pọ̀ lára wọn máa ń wà fún nǹkan bí ìṣẹ́jú márùn-ún sí ogún, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ẹlòmíì sọ pé tiwọn máa ń pẹ́ sí i. Agbára rẹ̀ máa ń gòkè kíákíá, ó máa dúró ní góńgó tó burú, lẹ́yìn náà, fúnra rẹ̀, á sì sọ̀ kalẹ̀. Adrenaline á tán. Ètò ara rẹ kò ní àyànfẹ́ bí kò ṣe pé kí ó tún ara rẹ̀ ṣe. O kò ní láti ṣe ohun ìyanu kankan kí èyí tó ṣẹlẹ̀. Bí ẹ̀dá-ara ṣe ń ṣiṣẹ́ nìyẹn.

Ó tọ́ láti sọ èyí ní kedere, nítorí ó lòdì sí gbogbo ohun tí àkókò náà ń sọ fún ọ. Ìgbì náà á fọ́. Ó máa ń fọ́ nígbà gbogbo. O ti là á já nínú gbogbo ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn títí di ìsinsìnyí, ìwé ìtàn rẹ sì jẹ́ ọgọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún.

Ìkìlọ̀ òtítọ́ kan. Àwọn àmì ìkọlù ìpáyà lè jọ àwọn ìṣòro ìlera gidi, pàápàá ìrora àyà àti ìṣòro mími. Bí èyí bá jẹ́ ìgbà àkọ́kọ́ rẹ, tàbí bí ohunkóhun bá yàtọ̀ sí bí ó ṣe máa ń rí lọ́pọ̀ ìgbà, ó bọ́gbọ́n mu pátápátá kí o lọ ṣàyẹ̀wò lọ́dọ̀ dókítà. Ríronú láti mú àwọn nǹkan kúrò kì í ṣe ìforíbalẹ̀ àṣejù. Ìtọ́jú rere ni, ó sì lè mú ìfọkànbalẹ̀ gidi wá.

Ìdí Tó Fi Ń Dé Láìsí Ìkìlọ̀

Ọ̀pọ̀ ìkọlù ìpáyà ló ní ohun tó ń fà á tó hàn kedere. Ọkọ̀ ojú irin tó kún fọ́fọ́, ìjà ọ̀rọ̀, ẹ̀rù kan tó ń fọwọ́ kan ọjọ́ rẹ. Ṣùgbọ́n àwọn kan máa ń dé láìsí ìkìlọ̀ kankan rárá, nínú ìdẹ̀ra ọ̀sán lásán tàbí kódà láti inú oorun. Àìlédè yẹn jẹ́ ara ohun tó ń mú kí wọ́n bani lọ́kàn jẹ́ gidi. Bí kò bá sí ìdí, ọkàn rẹ á fa èyí tó burú jù mú.

Ìdí kan sábà máa ń wà, ó kàn kì í sí ibi tí o ń wò. Ara máa ń tọ́jú àkọsílẹ̀ másùnmáwo, ìdágìrì náà sì lè dún lẹ́yìn tí ìnira ti kójọpọ̀ dípò kí ó dún nígbà tó ń ṣẹlẹ̀. Ìdí nìyẹn tí ọ̀pọ̀ ènìyàn fi ń rí ìkọlù àkọ́kọ́ wọn nígbà ìsinmi, ní ọ̀sẹ̀-ìparí tó dákẹ́, ní àkókò tí wọ́n bá ṣẹ̀ṣẹ̀ tú ara wọn sílẹ̀. Ìdààmú tí o ti ń rù fún ọ̀sẹ̀ pípẹ́ kì í parẹ́. Ó máa ń wá gba owó rẹ̀.

Àwọn nǹkan díẹ̀ máa ń mú kí ìdágìrì náà túbọ̀ máa dún lásìkò tí kò yẹ: másùnmáwo tó gùn, oorun tó kéré ju, caffeine tó pọ̀, àti ìrántí lásán ti àwọn ìkọlù tó ti kọjá, èyí tó lè mú kí o máa ṣàyẹ̀wò ara rẹ fúnra rẹ láti wá wàhálà. Èyí tó gbẹ̀yìn yẹn máa ń di ìyíká tirẹ̀. O máa ṣàkíyèsí ọkàn rẹ, àkíyèsí náà á mú kó yára, yíyára náà á dà bí ewu, o sì ti bẹ̀rẹ̀. Lóye ìyíká náà ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ láti dá a dúró. O kò lẹ̀gẹ̀, o kò sì pè é wá. Ìdágìrì rẹ kàn ń mọ̀lára jù díẹ̀ ní báyìí, ìmọ̀lára-jù náà sì lè padà sọ̀ kalẹ̀.

Ohun Tó Ń Ràn Ọ́ Lọ́wọ́ Ní Àkókò Náà

Kò sí bọ́tìnì àbùsọ idán, ẹnikẹ́ni tó bá sì ń tà á ń purọ́. Ohun tí o lè ṣe ni kí o dáwọ́ dídà epo sí iná dúró kí o sì jẹ́ kí ìgbì náà sáré tán. Àwọn nǹkan díẹ̀ ń ṣèrànwọ́ ní ti gidi.

1. Dárúkọ rẹ̀. Sọ fún ara rẹ, sókè bí o bá lè ṣe é, "Ìkọlù ìpáyà ni èyí. Kò léwu. Yóò kọjá." O ń rán apá ọpọlọ rẹ tó ń ronú létí pé ìdágìrì náà jẹ́ èké. Ìyẹn nìkan lè dín ipá rẹ̀ kù.
2. Sọ ìtújáde èémí di lọ́ra. O kò lè fi ọ̀rọ̀ jiyàn di ẹni ìfàájì, ṣùgbọ́n o lè yí mími rẹ padà, ara rẹ sì máa ń tẹ̀lé èémí rẹ. Fa èémí wọlé jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, lẹ́yìn náà jẹ́ kí èémí tó ń jáde gùn ju èémí tó ń wọlé lọ. Ìtújáde èémí gígùn, lọ́ra, jẹ́ àmì tààrà sí ètò iṣan-ara rẹ pé pàjáwìrì náà ti parí.
3. Má bá a jà. Èyí ni èyí tó lòdì sí ìmọ̀lára wa. Gbígbógun ti ìpáyà, gígbóra, dídìmú, gbígbìyànjú láti fipá dá a dúró, sábà máa ń bọ́ ọ. Jíjẹ́ kí àwọn ìmọ̀lára náà wà níbẹ̀, wíwò wọn bí wọ́n ṣe ń gòkè láìfi ẹ̀rù kún un, máa ń mú epo náà kúrò. NHS pè é ní fífaradà á kọjá. O kò jáwọ́. O kàn ń jáde kúrò ní ọ̀nà ara rẹ.
4. Padà sí àwọn ìmọ̀lára ara rẹ. Gbé ẹsẹ̀ rẹ tẹ ilẹ̀. Ṣàkíyèsí ohun márùn-ún tí o lè rí, bí ohun tó wà lábẹ́ ọwọ́ rẹ ṣe rí, ohùn kan nínú yàrá. Èyí máa ń fa àfiyèsí rẹ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ jáde kúrò nínú ìyíká àwọn èrò tó bani lẹ́rù padà sí ìsinsìnyí gidi tó láìséwu.

Kò sí ọ̀kan lára ìwọ̀nyí tó máa dá ìkọlù náà dúró lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ohun tí wọ́n ń ṣe ni kí wọ́n má jẹ́ kí o sọ ìkọlù ìpáyà di ohun tó gùn tó sì burú sí i. O ń ra àkókò nígbà tí ẹ̀dá-ara ń ṣe iṣẹ́ rẹ̀.

Bí Ó Bá Ń Ṣẹlẹ̀ Sí Ẹlòmíràn

Wíwo ẹni tí ọkàn rẹ wà lára tó ń ní ìkọlù ìpáyà ṣòro. Ìfẹ́ inú ni láti tú u ká kíákíá, ìfẹ́ inú yẹn sì lè yọrí sí ìbàjẹ́. Ohun tí wọ́n nílò jù ni wíwàníbẹ̀ pẹ̀lú ìfàájì, kì í ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ ojútùú lẹ́ẹ̀kan náà.

Àwọn nǹkan díẹ̀ tó ń ṣèrànwọ́ ní ti gidi:

• Dúró, kí o sì dúró ṣinṣin. Ìfàájì rẹ ṣeé yá. Bí ohùn rẹ bá rẹlẹ̀ tí mími rẹ sì lọ́ra, tiwọn á ní ohun tó máa tẹ̀lé.
• Sọ ọ̀rọ̀ ìtùnú náà lọ́nà tó rọrùn. "O wà láìséwu. Ìkọlù ìpáyà ni èyí. Yóò kọjá." Tún un sọ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. O ń jẹ́ òtítọ́ tó dúró ṣinṣin ní àkókò tí kò dà bíi bẹ́ẹ̀ rárá.
• Má rọ́gbọ̀ tì wọ́n tàbí kí o gbá wọn mú. Bèèrè kí o tó fọwọ́ kàn wọ́n. Àwọn kan rí i pé ọwọ́ tí a fi kàn wọ́n máa ń fi ẹsẹ̀ wọn múlẹ̀, àwọn mìíràn a máa nímọ̀lára pé ó dí wọn mọ́lẹ̀. Jẹ́ kí wọn sọ fún ọ.
• Fi ìbéèrè-wíwáàdí sílẹ̀. "Kí ló ṣẹlẹ̀? Kí ló dé tí èyí fi ń ṣẹlẹ̀?" lè fi ìnira kún un. Àkókò wà fún ìyẹn nígbà tó bá yá, nígbà tí ìgbì náà bá ti kọjá.
• Fi sùúrù dúró dè é pẹ̀lú wọn. O kò ní láti dá a dúró. Kàn má kúrò. Mímọ̀ pé ẹnì kan wà níbẹ̀ jẹ́ oríṣi oògùn tirẹ̀.

Lẹ́yìn náà, àwọn ènìyàn sábà máa ń rẹ̀wẹ̀sì, ojú á tì wọ́n, tàbí kí wọn wárìrì. Ìdákẹ́ díẹ̀, omi díẹ̀, kò sí ìjíròrò ńlá àyàfi bí wọ́n bá fẹ́ ọ̀kan. Ohun tó dára jù tí o lè ṣe ni kí o mú ohun tó ṣẹlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun lásán tí a sì lè là á já, nítorí bẹ́ẹ̀ ni.

Nígbà Tó Bá Ju Àkókò Búburú Kan Lọ

Ìkọlù ìpáyà kan ṣoṣo, kódà èyí tó dé láìsí ìkìlọ̀, wọ́pọ̀ ju bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe rò lọ. Ní ọdún kọ̀ọ̀kan, tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ọ̀kan nínú mẹ́sàn-án àwọn àgbàlagbà ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ló máa ní ọ̀kan. Gẹ́gẹ́ bí NIMH ṣe sọ, ìkọlù ìpáyà kan tó dá dúró kì í ṣe àrùn ọpọlọ. Ìrírí líle ni, kì í ṣe àbájáde àyẹ̀wò àrùn.

Àwọn nǹkan á yí padà nígbà tí ìkọlù náà bá bẹ̀rẹ̀ sí í tún ara rẹ̀ ṣe, àti nígbà tí ẹ̀rù èyí tó tẹ̀lé bá bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkóso ìgbésí ayé rẹ. Bí o bá rí ara rẹ tí o ń yẹra fún àwọn ibi tí ó ti ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀, tí o ń fagilé àwọn ètò, tàbí tí o ń gbé pẹ̀lú ìbẹ̀rù jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ nípa ìgbà tó lè tún kọlù, ìlànà yẹn ní orúkọ kan. À ń pè é ní àìsàn ìpáyà, ó sì jẹ́ òtítọ́ tí a sì lè tọ́jú gan-an. Kò tún wọ́pọ̀ tó àwọn ìkọlù náà fúnra wọn, ó ń kan iye àwọn àgbàlagbà tó kéré, ó sì ń dáhùn dáadáa sí ìrànlọ́wọ́.

Ìrànlọ́wọ́ yẹn máa ń ṣiṣẹ́. Oríṣi ìtọ́jú-ọ̀rọ̀ kan tí a ń pè ní cognitive behavioral therapy, tàbí CBT, ni a kà sí èyí tó dára jù, oníṣègùn-ọpọlọ tó dáa sì lè kọ́ ọ ní àwọn ọ̀nà pàtó láti dáhùn sí àwọn àmì àkọ́kọ́ kí àwọn ìkọlù náà bàa lè pàdánù ìdìmú wọn. Fún àwọn ènìyàn kan, oògùn tún máa ń ṣèrànwọ́, dókítà sì lè ṣàlàyé àwọn àṣàyàn náà fún ọ. Kókó ọ̀rọ̀ ni pé o kò ní láti fara da èyí nìkan tàbí kí o dúró de kí ó kọjá fúnra rẹ̀.

Kàn sí dókítà tàbí ọ̀jọ̀gbọ́n ìlera ọpọlọ bí ìkọlù ìpáyà bá ń tún ṣẹlẹ̀, bí ìbẹ̀rù èyí tó tẹ̀lé bá ń darí àwọn àṣàyàn rẹ, tàbí bí èyíkéyìí nínú èyí bá ń ba oorun rẹ, iṣẹ́ rẹ, tàbí àwọn tí o nífẹ̀ẹ́ jẹ́. Kò sí ọ̀kan nínú ìyẹn tó túmọ̀ sí pé o ti bàjẹ́, kò sì túmọ̀ sí pé o lẹ̀gẹ̀ rárá. Ó túmọ̀ sí pé ètò ìdágìrì rẹ nílò àtúnṣe díẹ̀, ìyẹn sì jẹ́ iṣẹ́ fún ẹnì kan tí a kọ́ láti ṣèrànwọ́ pẹ̀lú èyí gan-an.

Títí di ìgbà náà, di ohun kan tó jẹ́ òtítọ́ mú, kódà nígbà tí gbogbo ohun tó wà nínú rẹ ń pariwo lòdì sí i. Ohun tí o ń rí lára jẹ́ ìdágìrì èké, ara rẹ kò sí nínú ewu, ìgbì náà sì ti ń sọ̀ kalẹ̀ padà.

Àwọn Orísun

• National Institute of Mental Health, Panic Disorder: When Fear Overwhelms
• Cleveland Clinic, Panic Attacks & Panic Disorder: Causes, Symptoms & Treatment
• Mayo Clinic, Panic attacks and panic disorder: Symptoms and causes
• NHS, Panic disorder