Ìfàradà Pẹ̀lú Àidájú Nígbà Tí O Kò Mọ Ohun Tó Ń Ṣẹlẹ̀ Lẹ́yìn-Náà

Irú àárẹ̀ pàtó kan wà tó ń wá láti àìmọ̀. O kò sí nínú ìṣòro. Kò sí ohun tó ti bàjẹ́ lóòótọ́ síbẹ̀. O kàn ń dúró láti rí i, ọkàn rẹ kò sì jẹ́ kí ó lọ. Ó ń sáré yípo kan náà ní ọgọ́rùn-ún ìgbà lójúmọ́, ó ń gbìyànjú gbogbo irú ohun tó lè ṣẹlẹ̀, bí ẹni pé fífi ìṣe-àdánwò sí èyí tó burú jù yóò mú ọ múra fún un lọ́nàkọnà.

Bóyá o ń dúró de àyẹ̀wò-ẹran. Tàbí bóyá àwọn ìyọkúrò-iṣẹ́ yóò dé ẹgbẹ́ rẹ. Bóyá ìpèsè náà yóò wọlé, bóyá àjọṣe náà ti parí, bóyá owó náà yóò tó dé òpin oṣù. Àwọn àlàyé yàtọ̀. Ìmọ̀lára náà jẹ́ kan náà. O fẹ́rẹ̀ẹ́ fẹ́ ní ìdáhùn búburú dípò máa jókòó nínú ìbéèrè náà.

Bí ìyẹn bá jẹ́ ibi tí o wà báyìí, o kò rẹ̀wẹ̀sì, o kò sì ṣe ìfèsì jù. Àidájú jẹ́ ọ̀kan lóòótọ́ nínú àwọn ipò líle jù fún ọkàn ọmọnìyàn láti jókòó nínú rẹ̀. Òye ìdí rẹ̀ ràn án lọ́wọ́. Bẹ́ẹ̀ ni níní ohun láti fi ọwọ́ rẹ ṣe nígbà tí o bá ń dúró.

Ìdí tí àìmọ̀ fi ń mú ọ rẹ̀wẹ̀sì

Ọpọlọ rẹ jẹ́, ní pàtàkì, ẹ̀rọ àsọtẹ́lẹ̀. Ó ń lóró nígbà gbogbo nípa ohun tó ń bọ̀ kí ó lè pa ọ́ mọ́ ní àìléwu, ó sì fẹ́ràn àbájáde tí a mọ̀ ju èyí ṣíṣí lọ. Nígbà tí àbájáde náà bá kọ̀ láti yanjú, ètò àsọtẹ́lẹ̀ yẹn ń bá a lọ láti tan láìní ohun tó lè gúnlẹ̀ sí. Ìyẹn ni yípo tí o nímọ̀lára. Kì í ṣe àbùkù nínú rẹ. Ó jẹ́ ẹ̀rọ tó ń ṣe ohun gan-an tó ń ṣe, kàn láìní ìdáhùn láti balẹ̀ sí.

Àwọn oníṣègùn-ọpọlọ ní orúkọ fún iye tí èyí fi ń gún ènìyàn: àìfaradà-àidájú. Ó jẹ́ ìpele tí àìmọ̀ ti rí lára àìṣeé-gbà dípò kàn àìní-ìtùnú. Ènìyàn yàtọ̀ púpọ̀ níbí. Àwọn kan lè dì ìbéèrè ṣíṣí kan mú fẹ́ẹ́rẹ́. Fún àwọn mìíràn, ìbéèrè ṣíṣí kan náà fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ àìṣeé-fà-dà, ọkàn sì ń tọ́jú kódà àǹfààní kékeré ti àbájáde búburú bí ó fẹ́rẹ̀ẹ́-dájú tó tọ́ láti dì ara mú lòdì sí i nígbà gbogbo.

Èyí ṣe pàtàkì nítorí ohun tí ìwádìí ti rí. Àyẹ̀wò kan nínú ìwé-ìròyìn *Neural Plasticity* ṣàpèjúwe àidájú tó ń bọ́ àníyàn nípasẹ̀ ìkànnì gan-an yìí: kì í ṣe àìmọ̀ fúnra rẹ̀ tó ń ṣe ìbàjẹ́ tó bẹ́ẹ̀ bí ìdáhùn ìmọ̀, ìmọ̀lára, àti ìṣesí wa sí i. Bí àìfaradà-àidájú ènìyàn bá ti ga tó, bẹ́ẹ̀ ni ìbéèrè ṣíṣí kan ṣe ń di àníyàn, ìyẹra, àti ara tó dí lórí ìdágìrì. Àníyàn, ní ìmọ́lẹ̀ yìí, jẹ́ ìgbìyànjú ọkàn rẹ láti ṣe ìdánilójú tí kò sí síbẹ̀. Ó rí lára àso-èso. Kì í sábà rí bẹ́ẹ̀.

Nítorí náà iye gidi nínú ohun tí o ń rù kì í ṣe ipò náà. Ó jẹ́ ìtakò sí ipò náà. Ìyẹn kì í ṣe ìbániwí. Ó jẹ́ ìròyìn rere lóòótọ́, nítorí pé ìtakò jẹ́ ohun tí o lè ṣiṣẹ́ pẹ̀lú, kódà nígbà tí àwọn òtítọ́ kò bá yẹ̀.

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tí ó jẹ́ tìrẹ lóòótọ́ láti dì mú

Nígbà tí ohun gbogbo bá rí lára ṣíṣí-òfúrufú, ìfẹ́-ọkàn ni láti dìmú ìdarí níbikíbi tí o bá lè. Ọgbọ́n náà ni dídìmú ní ibi tó tọ́.

Fojú inú wo àyíká méjì. Ọ̀kan dì gbogbo ohun tí o lè ní ipa lórí rẹ̀: àwọn àṣàyàn rẹ, ìsapá rẹ, bí o ṣe lo wákàtí tó kàn, ẹni tí o fọwọ́ kàn. Èkejì dì gbogbo ohun tí o kò lè: àwọn ìpinnu àwọn ẹlòmíràn, àbájáde tó ti dí mọ́lẹ̀ nínú àpòòwé kan níbìkan, àkójọ-àkókò tí o kò gbé kalẹ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ìjìyà àidájú ń wá láti dídá agbára sí àyíká kejì yẹn, níbi tí kò ti lè gúnlẹ̀.

APA fi "darí ohun tí o lè" sí àárín ìtọ́sọ́nà rẹ̀ fún ìdí gan-an yìí. Àwọn àbá wọn kéré lóòótọ́. Ṣe ètò oúnjẹ ọ̀sẹ̀. Tẹ́ aṣọ rẹ síta ní alẹ́ ṣáájú ohun tó ń mú wàhálà. Pa ìṣesí kan dúró-ṣinṣin. Àwọn wọ̀nyí dàbí ohun kékeré jù láti ṣe pàtàkì, ìyẹn sì ni kókó náà. O kò gbìyànjú láti yanjú àìmọ̀ ńlá náà. O ń fún ètò iṣan-ara rẹ ní ẹ̀rí gidi pé o ṣì jẹ́ aṣòfò nínú ìgbésí ayé tìrẹ, pé kì í ṣe gbogbo nǹkan ni a ń pinnu fún ọ.

Àwọn ọ̀nà díẹ̀ láti rí àyíká rẹ:

• Kọ ipò náà sílẹ̀, lẹ́yìn náà pín in sí àkójọ méjì: ohun tí mo lè ní ipa lórí rẹ̀, ohun tí n kò lè. Rírí i lórí bébà ń ṣe ohun tí ìrònú nípa rẹ̀ kì yóò ṣe.
• Mú ìṣe kókó kan láti inú àkójọ àkọ́kọ́ lónìí, bí ó ti wù kí ó kéré tó. Fi ímeèlì ránṣẹ́. Fi ààyè-ìpàdé sọ. Béèrè ìbéèrè tó ń ṣe àlàyé.
• Nígbà tí o bá rí ara rẹ tí o ń ṣiṣẹ́ àkójọ kejì, pe é ní orúkọ jẹ́ẹ́. "Ìyẹn kì í ṣe tèmi." Lẹ́yìn náà fi àfiyèsí rẹ padà sí ibi tó lè ṣe nǹkan.

Eyí kò túmọ̀ sí dídibọn pé ohun líle náà kì í ṣe gidi. Ó túmọ̀ sí lílo agbára rẹ tó ní ààlà ní ibi tó lè yí nǹkan padà dípò ibi tí ó kàn lè máa fọ̀.

Jẹ́ kí ara rẹ nímọ̀lára rẹ̀ dípò bíbá a jà

Ìṣe kan tó dàbí ẹ̀yìn-padà tó sì ń ṣiṣẹ́ lọ́nàkọnà nìyí. Dáwọ́ gbígbìyànjú láti yọ ara rẹ kúrò nínú àìní-ìtùnú náà.

Nígbà tí Mayo Clinic Press kọ̀wé nípa ìfàradà pẹ̀lú àidájú, ọ̀kan nínú àwọn àbá àkọ́kọ́ wọn ni láti gba ohun tí o ń nímọ̀lára tẹ́wọ́gbà dípò títì í kúrò, àti láti fún un ní orúkọ. Oníyọnu. Ẹlẹ́rùjẹ̀jẹ̀. Aláìní-agbára. Oníbànújẹ́. Pípe ìmọ̀lára kan ní orúkọ ń gba ooru iyalẹ́nu kúrò nínú rẹ̀. O dáwọ́ wíwà nínú ìmọ̀lára náà o sì bẹ̀rẹ̀ sí wò ó, láti àlàfo kékeré yẹn ó sì ń tú ìdìmú rẹ̀ sílẹ̀.

Ọ̀nà ìdàkejì, èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa máa ń lọ sí, ni láti fúnpa. Dí lọ́wọ́ tó láti má nímọ̀lára rẹ̀. Tu ara rẹ nínú pé yóò dára. Mú àfiyèsí ká títí dé àkókò ìbùsùn. Ó ń ṣiṣẹ́ fún wákàtí kan lẹ́yìn náà ìmọ̀lára náà padà bọ̀, sábà líle sí i, sábà ní aago mẹ́ta òru. Yíyẹra fún ìmọ̀lára náà máa ń bọ́ ọ.

Dán èyí wò nígbà tí ẹ̀rù bá dìde: dúró kí o sì parí gbólóhùn náà "báyìí mo ń nímọ̀lára..." pẹ̀lú ohunkóhun tó jẹ́ òtítọ́ lóòótọ́. Ṣàkíyèsí ibi tó wà nínú ara rẹ. Jẹ́ kí ó wà níbẹ̀. O kò ní láti tún un ṣe tàbí dáláre rẹ̀. Àwọn ìmọ̀lára ń kọjá nígbà tí o bá dáwọ́ dídí ọ̀nà-jáde.

Mú ara rẹ padà sí báyìí

Àidájú ń gbé pátápátá nínú ọjọ́-iwájú. Àníyàn jẹ́ ọkàn rẹ tó ń rin-àkókò sí àkókò tí kò tíì ṣẹlẹ̀, sábà sí èyí tí kì yóò ṣẹlẹ̀ láé. Ìdíwọ̀n tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé jù ni láti padà wá sí àkókò ìsinsìnyí, níbi tí ohun tí a bẹ̀rù kò ti ń ṣẹlẹ̀ lóòótọ́.

Èyí ni ohun tí àwọn àṣà-ìfìdímúlẹ̀ jẹ́ fún, wọn kì í sì í béèrè ohun pàtàkì kankan. Nímọ̀lára ẹsẹ̀ rẹ lórí ilẹ̀. Ṣàkíyèsí nǹkan márùn-ún tí o lè rí, mẹ́rin tí o lè gbọ́, mẹ́ta tí o lè fọwọ́ kàn. Fa ìmí jẹ́ẹ́ kan kí o sì mú ìmí-jáde gùn ju ìmí-wọlé lọ. Kò sí ọ̀kankan nínú èyí tó yí àbájáde náà padà. Gbogbo rẹ̀ ń rán ara rẹ létí pé ní àkókò gan-an yìí, o wà dáadáa, o wà ní àìléwu, o kò tíì sí nínú àjálù náà.

Ó tún ràn án lọ́wọ́ láti fún àníyàn ní àpótí kékeré dípò jíjẹ́ kí ó sáré ní gbogbo ọjọ́. Àwọn kan ń gbé "fèrèsé-àníyàn" kalẹ̀, ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tàbí ogún ní àkókò kan náà lójúmọ́, níbi tí wọ́n ti ń gba ara wọn láàyè láti rò ó dé òpin. Nígbà tí àníyàn bá farahàn ní ìta fèrèsé yẹn, wọ́n ń sọ fún un láti dúró de ààyè-ìpàdé rẹ̀. Sábà, ní àkókò tí fèrèsé náà bá dé, kánjúkánjú náà ti gẹ̀ jáde nínú rẹ̀.

Kí o sì ṣọ́ àwọn ohun-ìwọlé rẹ. Títúntún láìnílàá fún ìròyìn tàbí àbámọ̀ rí lára bí ṣíṣe nǹkan, ṣùgbọ́n ó sábà máa ń pa ìdágìrì náà mọ́ ní tútún. Yíyẹ̀wò lẹ́ẹ̀kan tàbí méjì ní àkókò tí a gbé kalẹ̀ lágbára ju yíyẹ̀wò ní ogójì.

Nígbà tí àìmọ̀ náà bá jẹ́ ìpinnu tí o kò lè ṣe

Kì í ṣe gbogbo àidájú ló jẹ́ nípa dídúró de ìdáhùn ẹlòmíràn. Nígbà mìíràn ìwọ ni ẹni tó ní láti yàn, o kò sì lè ríran sí iwájú tó láti mọ̀ bóyá o ń yàn lọ́nà tó tọ́. Gba iṣẹ́ náà tàbí dúró síbi tí o wà. Yí padà tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Ṣe ìjíròrò líle náà tàbí jẹ́ kí ó lọ. Ìròyìn tí wàá nílò láti dájú kàn kò sí, nítorí náà o dì, dídì náà sì di ìjìyà tirẹ̀.

Àwọn nǹkan díẹ̀ ń mú èyí rọrùn láti fara dà:

• Fojú sí dáradára-tó, kì í ṣe pípé. Kì í sábà sí àṣàyàn tí kò ní àléébù, kàn èyí tó dára jù tí o lè rí pẹ̀lú ohun tí o mọ̀ lónìí. Dídúró de ìdáníyà kí o tó pinnu sábà kàn túmọ̀ sí pípinnu nípa àìpinnu, èyí tó ṣì jẹ́ ìpinnu, kàn ọ̀kan tí o kò ní àyè láti ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀.
• Gbé àkókò-òpin kalẹ̀ fún àṣàyàn náà. Ìjíròrò aláìní-òpin ń bọ́ àníyàn. Fífún ara rẹ ní ọjọ́ olótìítọ́ láti pinnu nípa rẹ̀ ń dá ìbéèrè náà dúró láti sáré láìnídìí.
• Béèrè ohun tí wàá sọ fún ọ̀rẹ́ kan. A sábà máa ní ọgbọ́n sí àwọn ìṣòro ènìyàn mìíràn ju ti ara wa lọ. Fojú inú wo ẹni tí o bìkítà nípa rẹ̀ ní ipò gan-an rẹ. Ìmọ̀ràn tí wàá fún wọn sábà ni ìmọ̀ràn tí o ti ń yẹra fún.
• Rántí pé ọ̀pọ̀ àṣàyàn kì í ṣe títí láé. Ọ̀pọ̀ ìpinnu ni a lè ṣàtúnṣe, dá padà, tàbí tún ọ̀nà rẹ̀ ṣe lẹ́yìn náà. Títọ́jú ìpinnu tó ṣeé yí padà bí ẹni pé a ti gbẹ́ ẹ sí òkúta ń mú kí ó dẹ́rù ba ju bí ó ṣe nílò lọ.

O kì yóò máa yàn lọ́nà tó tọ́ nígbà gbogbo, ìyẹn sì jẹ́ apá kan ti jíjẹ́ ènìyàn tó ń ṣe nǹkan rárá. Ṣíṣe ìpinnu tó bọ́gbọ́n mu pẹ̀lú ìròyìn tí kò pé lẹ́yìn náà gbígbé e lọ síwájú jẹ́ púpọ̀ nínú ohun tí ìgbésí ayé àgbà jẹ́. A gbà ọ́ láàyè láti ṣe ìyẹn lọ́nà àìpé.

O ti yè àìmọ̀ kọjá ṣáájú

Èyí tọ́ láti sọ kedere nítorí pé ó rọrùn láti gbàgbé lábẹ́ wàhálà: o ti gbé àidájú kọjá ṣáájú, ní ọ̀pọ̀ ìgbà, o sì ṣì wà níbí.

Rònú padà sí àkókò tí o kò mọ̀ bí ohun kan yóò ṣe yọrí sí àti àìmọ̀ náà rí lára àìṣeé-fà-dà. Dídúró de àwọn àbájáde, ìpinnu tó wà lọ́wọ́ rẹ, àsìkò tí ohun gbogbo wà ní ṣíṣí-òfúrufú. O gbà á kọjá. Bóyá àbájáde náà dára, bóyá kò dára, ṣùgbọ́n lọ́nàkọnà o rí i pé o lè kojú ju bí o ti gbàgbọ́ ní àkókò búburú jù ti dídúró.

Ìrántí yẹn jẹ́ ìròyìn-dátà. Mayo Clinic Press àti APA méjèèjì tọ́ka sí fífà láti inú ìrírí àtẹ̀yìnwá bí irinṣẹ́ ìfàradà gidi, ìdí rẹ̀ sì rọrùn. Ẹ̀rù rẹ nígbà àidájú jẹ́ ìtàn pé o kì yóò lè kojú. Ẹ̀rí ìgbésí ayé tìrẹ ń sọ bíbẹ́ẹ̀ kọ́. O ti kojú ṣáájú. Wàá tún kojú, kódà bí ó bá díjú.

Ètè gbogbo èyí kì í ṣe láti di ẹni tó nífẹ̀ẹ́ àìmọ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ẹni tó ṣe é. Ó jẹ́ láti túbọ̀ ní ìtùnú ní wíwà ní àìní-ìtùnú, bí o ṣe yóò kọ́ agbára èyíkéyìí mìíràn, díẹ̀díẹ̀. Àìmọ̀ náà yóò ṣeé ṣe kí ó máa rí lára àìbalẹ̀ díẹ̀ nígbà gbogbo. O ṣì lè gbé ìgbésí ayé kíkún nínú rẹ̀.

Nígbà tí dídúró náà bá pọ̀ jù láti rù nìkan

Nígbà mìíràn ẹrù náà wúwo ju irú líle ojoojúmọ́ lọ, àwọn irinṣẹ́ wọ̀nyí, bí wọ́n tilẹ̀ jẹ́ gidi, kò tó fúnra wọn. Ìyẹn kì í ṣe ìkùnà. Ó jẹ́ ìròyìn.

Bí àníyàn náà bá ń dá ọ lọ́wọ́ láti sùn, jẹun, ṣiṣẹ́, tàbí wíwà pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí o nífẹ̀ẹ́, ìyẹn tọ́ láti gbé wá sí ọ̀dọ̀ dókítà tàbí olùtọ́jú-ọpọlọ. Àníyàn onírẹ̀mọ̀, aláìṣeé-darí nípa àwọn àbájáde aláìdájú jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn nǹkan tó ṣeé wò sàn jù tó wà, àwọn ọ̀nà tí a kọ́ ní pàtó yíká àìfaradà-àidájú sì ní àkọsílẹ̀ tó dúró-ṣinṣin. O kò ní láti fi ọwọ́-funfun gbà á kọjá.

Fọwọ́ kàn ní kùtùkùtù, kì í ṣe lẹ́yìn, bí àidájú náà bá ti mú ọ nímọ̀lára àìnírètí, bí o bá ń lo ọtí líle tàbí àwọn nǹkan mìíràn láti gba dídúró náà kọjá, tàbí bí ọkàn rẹ bá ti bẹ̀rẹ̀ sí lọ sí àwọn èrò àìwà-níbí. Àwọn wọ̀nyẹn jẹ́ àmì láti bá ẹnìkan sọ̀rọ̀ báyìí, lónìí, kì í ṣe lẹ́yìn tí ohun kan mìíràn bá yanjú. Ènìyàn tí a gbẹ́kẹ̀ lé, dókítà, tàbí ìlà-pàjáwìrì lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rù ú nígbà tí àwòrán náà ṣì kò ṣe kedere.

Dídúró jẹ́ irú iṣẹ́ tirẹ̀, o sì ti ń ṣe é. Jẹ́ olóore-ọ̀fẹ́ díẹ̀ sí ara rẹ ní àkókò yìí. O ń dì ohun líle gidi mú, o kò sì ní láti dì í mú ní pípé, tàbí nìkan.

Àwọn orísun

• American Psychological Association, 10 tips for dealing with the stress of uncertainty
• Mayo Clinic Press, 5 ways to cope with uncertainty
• Neural Plasticity (PubMed Central), From Uncertainty to Anxiety: How Uncertainty Fuels Anxiety in a Process Mediated by Intolerance of Uncertainty
• HelpGuide.org, Dealing with Uncertainty