Wíwá Ìrètí Nínú Àwọn Ìgbà Líle

Ìrètí ń rí orúkọ búburú nígbà tí o bá wà ní àárín ohun tó le. Ó lè dún bí àmì tí a lẹ̀ mọ́ ògiri. Bí ẹni tó ń sọ fún ọ láti túra nígbà tí ilẹ̀ ṣì ń mì lábẹ́ rẹ. Bí o bá ti ń nírìírí àkókò líle, tó gùn, irú èyí tí o máa ń jí tí àárẹ̀ ti ń mú ọ, ọ̀rọ̀ náà lè dé bí ohun mìíràn tí o ń kùnà nínú rẹ̀.

Nítorí náà, ẹ jẹ́ ká gbé ẹ̀dà káàdì ìkíni rẹ̀ kalẹ̀. Ìrètí gidi kì í ṣe ìṣesí, kì í sì í ṣe díbọ́n pé nǹkan dára. Ó jẹ́ẹ́ tó sì wúlò ju ìyẹn lọ. Ó jẹ́ apá rẹ tó ṣì lè fojú inú wo ìgbésẹ̀ kan tó kàn, tó sì ṣì gbà gbọ́ pé o lè ṣeé ṣe kí o gbé e.

Ìyẹn tọ́ sí sísọ ní gbangba, nítorí ìrètí, ní ọ̀nà tí a ti ṣàwárí rẹ̀ ní ti gidi, fẹ́rẹ̀ẹ́ dà bí ọgbọ́n ju ìmọ̀lára lọ. Àwọn ọgbọ́n sì lè tún kọ́, kódà láti inú ohun kékeré gan-an.

Kín ni ìrètí jẹ́ ní ti gidi

Onímọ̀-ẹ̀kọ́-ọpọlọ Charles Snyder lo ọ̀pọ̀ ọdún láti wọn ìrètí, ìtumọ̀ rẹ̀ sì wúlò gan-an nítorí pé kò lẹ́wà lọ́nà àìnídìí. Ó rí i pé ìrètí ní apá méjì tó ń ṣiṣẹ́.

Àkọ́kọ́ ni agbára láti rí ọ̀nà kan. Ọ̀nà kan, bó ti wù kó le tó, láti ibi tí o wà lọ sí ohun kan tó dára díẹ̀. Ẹ̀kejì ni gbígbà gbọ́ pé o ní i nínú rẹ láti bẹ̀rẹ̀ ọ̀nà yẹn. Àwọn olùwádìí ń pe àwọn ẹyọ méjì yẹn ní àwọn ọ̀nà àti agbára-ìṣe. O lè rò wọn ní ọ̀nà tó rọrùn sí i bí "ọ̀nà kan wà" àti "mo lè ṣe nǹkan kan nípa rẹ̀."

Ṣàkíyèsí ohun tó dín kù nínú rẹ̀. Kò sí ohunkóhun níbẹ̀ nípa rírí ìmọ̀lára rere, tàbí dídánilójú pé yóò yege, tàbí níní ìgbẹ́kẹ̀lé àtijọ́ rẹ padà. Ìrètí ní ìtumọ̀ yìí lè jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìbànújẹ́ àti ìbẹ̀rù àti àárẹ̀. O kò ní láti ní ìmọ̀lára ìrètí kí o tó fi ìrètí ṣe nǹkan. O kàn ní láti wá ọ̀nà kan kí o sì gbé ìgbésẹ̀ kan.

Èyí ṣe pàtàkì nítorí ohun tí ìrètí dàbí ẹni tó ń ṣe. Ìwádìí kan tí àwọn ẹlẹgbẹ́ ṣàyẹ̀wò ti àwọn ènìyàn tó ń gba ìtọ́jú-ọpọlọ fún àníyàn rí i pé ìrètí máa ń gòkè bí ìtọ́jú náà ṣe ń lọ, àti pé ìgòkè ìrètí náà ràn wá lọ́wọ́ láti ṣàlàyé ìdí tí àwọn ènìyàn fi ń sunwọ̀n sí i. Àwọn olùwádìí náà ṣàpèjúwe ìrètí gẹ́gẹ́ bí orísun ìfaradà sí àníyàn àti másùnmáwo. Iṣẹ́ mìíràn ti so ìrètí tó ga mọ́ ìwọ̀n ìsoríburúkú tó dín kù. Ìrètí kì í ṣe ọ̀ṣọ́ lórí ìmúpadàbọ̀sípò. Ó dàbí apá kan ẹ́ǹjìnnì náà.

Ìdí tí àìnírètí fi ń há ohun gbogbo

Ó ṣèrànwọ́ láti lóye ohun tí ìṣòro ń ṣe sí ìrònú rẹ, nítorí lẹ́yìn náà kò ní rí lára bí àbùkù ìwà mọ́.

Nígbà tí o bá wà lábẹ́ másùnmáwo tó wúwo, tó ń tẹ̀síwájú, ojú-ìwòye rẹ máa ń wó lulẹ̀ sínú. Ọjọ́ iwájú ń kéré. A ń ka àtẹ̀yìnwá gẹ́gẹ́ bí àkójọ ẹ̀rí pé nǹkan kì í ṣiṣẹ́ láé. Àkókò yìí ń kún fún ohunkóhun tó burú lọ́wọ́lọ́wọ́. Èyí ni ọpọlọ rẹ tó ń ṣe ohun kan tó rò pé ó ń dáàbò bò ọ́, ó ń wá ewu kiri, ó ń múra fún ìkọlù. Ìṣòro rẹ̀ ni pé ọkàn tó múra fún ìkọlù kò lè rí àwọn ọ̀nà. Ó kúkú ṣòro fún un láti rí ọ̀la.

Nítorí náà bí ọ̀nà iwájú bá dàbí ẹni tó dí pátápátá, ìyẹn kì í ṣe ẹ̀rí nígbà gbogbo pé kò sí ọ̀nà iwájú. Nígbà mìíràn ó jẹ́ àmì bí o ṣe ti rẹ̀wẹ̀sì tó. Ìdíwọ́ náà jẹ́ tòótọ́ sí ọ, ó sì tún jẹ́, ní apá kan, digí ojú-ìwòye rẹ. Ìyàtọ̀ yẹn kò ní tún ohunkóhun ṣe fúnra rẹ̀, ṣùgbọ́n ó lè tú ìdìmú "èyí máa rí bẹ́ẹ̀ nígbà gbogbo" sílẹ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ohunkóhun tó máa ń dúró bíi ti báyìí nígbà gbogbo.

Àwọn ọ̀nà kékeré padà sí i

Kò sí ẹni tó fi ọ̀rọ̀ mú ara rẹ̀ wọ ìrètí nípa pípinnu láti ní èrò rere. Ó máa ń padà bọ̀ ní ẹyọ-ẹyọ, nípasẹ̀ àwọn ìgbésẹ̀ kékeré, sábà kí ìmọ̀lára tó bá a. Àwọn ohun tó ń ṣèrànwọ́ ní ti gidi nìyí, tí a fà yọ láti inú ohun tí àwọn oníṣègùn dábàá ní ti gidi.

Dín àfojúsùn kù títí tí ó fi ṣeé ṣe

Nígbà tí ohun gbogbo bá dàbí ohun tó pọ̀ jù, àtúnṣe rẹ̀ kì í ṣe ìṣesí tó dára sí i. Ó jẹ́ àfojúsùn tó kéré sí i. Yan ohun kan tí o lè parí lónìí. Kì í ṣe gbogbo ipò rẹ. Ìmẹ́lì kan. Ìrìn kan lọ sí igun ọ̀nà. Ẹrù aṣọ ìfọ̀ kan. Ìtọ́sọ́nà APA fúnra rẹ̀ lórí ìfaradà sọ ọ́ ní rírọrùn: pín àwọn ìṣòro sí ẹyọ tí a lè ṣàkóso kí o sì ṣe nǹkan kan, bó ti wù kó kéré tó, tó ń mú ọ sún mọ́ ibi tí o fẹ́ wà. Pípari ohun kékeré kan ń tún ìdajì "mo lè ṣe nǹkan kan" ti ìrètí kọ́, èyí tó sábà jẹ́ ìdajì tó ń kọ́kọ́ lọ.

Wo ẹ̀yìn sí ohun tí o ti la já

Ó ṣeé ṣe gan-an pé èyí kì í ṣe ohun líle àkọ́kọ́ tí o ti là kọjá. Mayo Clinic dábàá kí a wo bí a ṣe fara dà á tẹ́lẹ̀, mọ̀ọ́mọ̀. Kín ni ó gbé ọ kọjá nígbà tó kọjá? Ta ni ó farahàn? Kín ni o ṣe tó ṣèrànwọ́, kódà díẹ̀? O kò dín ohun tó ń ṣẹlẹ̀ báyìí kù. O ń kó ẹ̀rí jọ pé o ní àkọsílẹ̀, àti pé apá rẹ tó rí ọ̀nà kan tẹ́lẹ̀ ṣì wà níhìn-ín.

Dé ọ̀dọ̀ ẹnì kan

Ìdáwà ń mú kí àìnírètí pariwo sí i. Ìbáṣepọ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àwárí tó dúró ṣinṣin jù nínú gbogbo ìwádìí ìfaradà. O kò nílò ẹgbẹ́ ńlá tàbí ọ̀rọ̀ tó péye. O nílò ẹnì kan tó lè jókòó pẹ̀lú rẹ láìgbìyànjú láti tún ọ ṣe. Fọ̀rọ̀ ránṣẹ́ sí ọ̀rẹ́ náà. Pe arákùnrin tàbí arábìnrin rẹ. Sọ ìwọ̀n òtítọ́ rẹ̀ fún ẹ̀dá ènìyàn kan. Rírán ni létí pé ìwọ nìkan kọ́ ló wà nínú èyí jẹ́, fúnra rẹ̀, ọ̀nà kan.

Ṣàkíyèsí ohun tó ṣì dára, kódà bí ó bá kéré

Èyí kì í ṣe ọpẹ́ tí a fipá mú. Ó jẹ́ ìdojúkọ. Nígbà tí ọkàn bá ń wá gbogbo ohun tó burú kiri, ó tọ́ láti mọ̀ọ́mọ̀ dárúkọ ohun díẹ̀ tí kò burú. Ago kọfí tó dára. Ajá tó yọ̀ láti rí ọ. Ìṣẹ́jú mẹ́wàá síta níbi tí ìmọ́lẹ̀ ti ń tàn sí ohun kan. Ìwọ̀nyí kì í fa àwọn ohun líle náà rẹ́. Wọ́n ń dáàbò bo àwọn ohun líle náà kúrò nínú jíjẹ́ ohun kan ṣoṣo tí o lè rí.

Ṣe ohun kan tó nítumọ̀ sí ọ

Àwọn olùwádìí ìfaradà ń padà sí ìtumọ̀ léraléra, ìmọ̀lára pé àwọn ọjọ́ rẹ ń tọ́ka sí nǹkan kan. Lọ́pọ̀ ìgbà ìyẹn máa ń wá láti inú jíjẹ́ ẹni tó wúlò fún ẹlòmíràn. Ríran aládùúgbò lọ́wọ́, fífarahàn fún ọmọ rẹ, ṣíṣe ẹyọ iṣẹ́ kan tí o bìkítà nípa rẹ̀. Èròngbà ní ọ̀nà tó fi ń fà ọ́ síwájú nígbà tí ìtara kò lè ṣe é.

Nígbà tí ìrètí bá dàbí ẹni tó lọ ní tòótọ́

Ìyàtọ̀ wà láàrin ọ̀sẹ̀ tó le àti òkùnkùn tó kọ̀ láti kúrò. Bí ìwúwo náà bá ti gúnlẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ mélòó kan, bí o bá ti dẹ́kun agbára láti fojú inú wo ẹ̀dà kankan ti nǹkan tó ń sunwọ̀n sí i, bí o bá ń ṣe àwọn ìṣesí lásán tí àwọ̀ sì ti fà yọ kúrò nínú ohun gbogbo, ìyẹn kì í ṣe ìṣòro ìpinnu-ọkàn, kì í sì í ṣe tìrẹ láti fi agbára fara dà nìkan.

Ìyẹn ni àkókò láti mú ìrànlọ́wọ́ wọlé, ọ̀nà tí o bá ṣe fún irú ìrora mìíràn tí kò larada. Dókítà tàbí oníṣègùn-ọpọlọ lè sọ ìyàtọ̀ láàrin àkókò líle àti ìsoríburúkú, ìtọ́jú gidi, tó gbéṣẹ́ sì wà fún èkejì. Wíwá ìrànlọ́wọ́ kì í ṣe kíkọ̀ ìrètí sílẹ̀. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó kún fún ìrètí jù tí ènìyàn lè ṣe, nítorí ó jẹ́ ìṣe tó ń sọ pé apá kan rẹ ṣì gbà gbọ́ pé nǹkan lè yí padà. Apá yẹn tọ̀nà.

Bí ó bá sì lọ jìnnà ju ìwúwo lọ nígbà kan, bí o bá rí ara rẹ tó ń rò pé o kò fẹ́ wà níhìn-ín mọ́, jọ̀wọ́ kà á sí pàjáwìrì bí ó ti jẹ́ kí o sì bá ẹnì kan sọ̀rọ̀ lónìí, ẹ̀rọ ìbáraẹnisọ̀rọ̀ pàjáwìrì, dókítà, ẹnikẹ́ni. O kò ní láti dá ọ lójú pé o fẹ́ ìrànlọ́wọ́ kí o tó tọ́ sí i.

Ìrètí kì í sábà padà lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, bí ìmọ́lẹ̀ tó tàn. Ó máa ń padà bọ̀ bí òwúrọ̀ ṣe ń ṣe, jẹ́ẹ́, nígbà tí o bá ń ṣe ohun mìíràn lọ́wọ́, títí tí o fi gbé ojú sókè tí o sì ṣàkíyèsí pé o lè ríran jìnnà díẹ̀ ju bí o ti lè ṣe tẹ́lẹ̀ lọ. O gbé ìgbésẹ̀ kékeré tó kàn ní àárín. Ríran náà á bá ọ.

Àwọn Orísun

• American Psychological Association, Kíkọ́ ìfaradà rẹ
• Mayo Clinic, Ìfaradà: Kọ́ àwọn ọgbọ́n láti fara da ìnira
• Gallagher MW, et al., Ṣíṣàyẹ̀wò Ìrètí Gẹ́gẹ́ Bí Ọ̀nà Ìyípadà Káàkiri Àwọn Àìsàn Àníyàn àti Àwọn Ìlànà Ìtọ́jú CBT (Behavior Therapy)