Ìbáṣepọ̀ Tó Ní Ìlera Sí I Pẹ̀lú Fóònù Rẹ

Fojú inú wo ìgbà tó gbẹ̀yìn tí o gbé fóònù rẹ láti ṣe ohun kan kíákíá. Bóyá láti wo bí ojú ọjọ́ ṣe rí. Ìṣẹ́jú ogún lẹ́yìn náà ni o tó padà wá, ojú ọjọ́ ṣì kò tíì rí wò, ara rẹ sì burú díẹ̀ ju bí ó ti rí nígbà tí o bẹ̀rẹ̀, o kò sì dáni lójú pátápátá ibi tí àkókò náà lọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa mọ ìṣubú gbáàtúù yẹn. Ó máa ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ènìyàn tó nífẹ̀ẹ́ fóònù wọn, àwọn tó kórìíra rẹ̀, àti àwọn tó dáni lójú pé wọ́n ti dá a mú.

Èyí kì í ṣe ìkọ́ni nípa agbára ìfẹ́. Ìfàmọ́ra tí o ń rí lára rẹ̀ jẹ́ tòótọ́, ó sì jẹ́ ti ètò lọ́pọ̀lọpọ̀. Àwọn ohun èlò tí o ń lò jù àwọn ènìyàn ọlọ́gbọ́n gan-an ni wọ́n kọ́ tí wọ́n sì tún ṣe, àwọn tí iṣẹ́ wọn jẹ́ láti mú kí o máa ṣí wọn. O kò lágbára nítorí tí o pàdánù ìṣẹ́jú ogún sí ìbòjú tí a ṣe láti gba ìṣẹ́jú ogún. Nítorí náà, ẹ jẹ́ kí a fi ẹ̀bi sílẹ̀. Ìbéèrè tó wúlò kéré, ó sì jẹ́ ọ̀làjú: níbo nínú ọjọ́ rẹ ni fóònù náà ti ń gba nǹkan kan lọ́wọ́ rẹ lóòótọ́, kí sì ni ìyípadà kan tó máa dá apá yẹn padà fún ọ?

Ìbáṣepọ̀, kì í ṣe àìfẹ́

Ọ̀rọ̀ tí àwọn ènìyàn máa ń lò ni "àfẹ́sọ́nà" (addiction), nígbà mìíràn ìyẹn jẹ́ òótọ́, ṣùgbọ́n fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa ó jẹ́ àwòṣe tí kò tọ́. Fóònù rẹ wúlò lóòótọ́. Ó ní àwòrán rẹ, àwòrán ìlú rẹ, àwọn ènìyàn rẹ, orin rẹ, ọ̀rọ̀ tí arábìnrin rẹ kọ tí inú rẹ dùn pé o kò pàdánù rẹ̀. Bíbá a lò bí oró tí o ń kùnà láti kọjú ìjà sí máa ń mú ìtìjú jáde, ìtìjú sì jẹ́ aṣaájú tó burú gan-an. Ó máa ń rán ọ padà tààrà sí ibòjú náà fún ìtura.

Ìbáṣepọ̀ jẹ́ ọ̀nà tó dára jù láti ronú nípa rẹ̀. Ìbáṣepọ̀ lè súnmọ́ síra ó sì ṣì lè ní ààlà. O lè nífẹ̀ẹ́ ẹnì kan kí o sì má fẹ́ kí wọ́n wà nínú yàrá ní aago méjì àárọ̀. O lè fi iyì fún ohun kan kí o sì ṣì pinnu pé kò ní gba láti dí oúnjẹ alẹ́ lọ́wọ́. Góńgó kì í ṣe fóònù tó dín kù fún ara rẹ̀. Ó jẹ́ fóònù tó ń sin ìgbésí ayé rẹ dípò kí ó máa darí rẹ̀ jẹ́jẹ́.

Nígbà tí American Psychological Association ṣe ìwádìí lórí àwọn ará Amẹ́ríkà nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ àti másùnmáwo, ó rí ẹgbẹ́ kan tó pè ní "àwọn aláyẹ̀wò ọ̀pọ̀ ìgbà," àwọn ènìyàn tó ń yẹ ìmélì, ọ̀rọ̀ àfọwọ́kọ, àti àwùjọ ìbáraẹnisọ̀rọ̀ wò jálẹ̀ ọjọ́. Wọ́n jẹ́ nǹkan bí ìdajì àwọn tí a ṣe ìwádìí lórí wọn, gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ kan, wọ́n ròyìn másùnmáwo tó ga ju àwọn tó ń yẹ̀wò díẹ̀. Ìyẹn kò túmọ̀ sí pé yíyẹ fóònù rẹ wò máa ń fa ìwópalẹ̀. Ó túmọ̀ sí pé ìdúró ìṣíṣílẹ̀ nígbà gbogbo ní iye owó rẹ̀, ọ̀pọ̀ wa sì ń san án láìṣe àyànfẹ́ rí.

Ibi tí iye owó náà ti hàn lóòótọ́

Ó ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ṣe àlàyé pàtó, nítorí "fóònù burú" kò ṣe kedere tó láti gbé ìgbésẹ̀ lórí rẹ̀. Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn, ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tòótọ́ ń gbé ní ibi mẹ́ta.

Àfiyèsí rẹ, tí a gé ní tínrín

Gbogbo ìfìránṣẹ́ jẹ́ ìbéèrè kékeré láti fi ohun tí o ń ṣe sílẹ̀ kí o sì wo. Kódà nígbà tí o kò bá wo, apá kan ọkàn rẹ máa ń ṣàkíyèsí ìró náà ó sì ya iṣẹ́ rẹ sọ́tọ̀. Ṣe ìyẹn ní ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìgbà lójúmọ́, o ó sì lo àkókò rẹ ní ipò àfiyèsí ìdajì, láìpé sórí iṣẹ́ tó wà níwájú rẹ, láìsí kúrò lórí rẹ̀ pátápátá náà. Ìmọ̀lára pípín yẹn, ìmọ̀lára pé o ń ṣiṣẹ́ lójúmọ́ tí o kò sì parí ohunkóhun, kì í ṣe ìṣòro àfiyèsí lọ́pọ̀ ìgbà. Ó jẹ́ ìṣòro ìdíwọ́ tó wọ aṣọ ìṣòro àfiyèsí.

Cleveland Clinic ṣàkíyèsí pé ará Amẹ́ríkà gbáàtúù máa ń yẹ fóònù wọn wò ọ̀pọ̀ ìgbà lójúmọ́, ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún ọ̀nà àti jù bẹ́ẹ̀ lọ. Ọ̀pọ̀ lára àwọn àyẹ̀wò yẹn kì í ṣe ìpinnu. Wọ́n jẹ́ ìfàséyìn, ọwọ́ tó ń lọ síbi àpò ṣáájú kí ọpọlọ tó ronú.

Oorun rẹ

Èyí ní ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó hàn kedere jù lẹ́yìn rẹ̀, ó sì tọ́ sí mímọ̀. Ibòjú tí o ń yí lórí àkéte máa ń tan ìmọ́lẹ̀ aláwọ̀ búlúù, ìmọ́lẹ̀ yẹn sì ń sọ fún ọpọlọ rẹ pé ojúmọ́ ṣì ń mọ́, èyí tí ó ń tẹ̀ melatonin mọ́lẹ̀, homonu tó ń jẹ́ kí o sùn. Àwọn olùwádìí ní Harvard fi ìmọ́lẹ̀ búlúù wéra pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ aláwọ̀ ewé tó ní ìmọ́lẹ̀ kan náà, wọ́n sì rí pé ìmọ́lẹ̀ búlúù tẹ melatonin mọ́lẹ̀ fún nǹkan bí ìlọ́po méjì àkókò, ó sì yí aago inú ara padà ní nǹkan bí ìlọ́po méjì. Ìmọ̀ràn wọn gbáàtúù: dáwọ́ wíwo ibòjú tó ní ìmọ́lẹ̀ dúró ní wákàtí méjì sí mẹ́ta ṣáájú oorun.

Ìyẹn jẹ́ ìbéèrè ńlá fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésí ayé, ìmọ́lẹ̀ sì jẹ́ ìdajì ìṣòro náà nìkan. Àkóónú náà ń mú kí ọkàn rẹ máa ṣíṣẹ́ pẹ̀lú. Àkọlé ìwé ìròyìn tó le, ìmélì iṣẹ́, ìfiwéra tí o kò nílò, gbogbo rẹ̀ máa ń dé bí o ṣe ń gbìyànjú láti tì sílẹ̀. O kò ní láti pé pérépéré nípa èyí kí o lè jàǹfààní. Kódà gbígbé yíyí kúrò lórí àkéte sí yàrá mìíràn jẹ́ èrè tòótọ́.

Àwọn ènìyàn tó wà níwájú rẹ

Iye owó tó dákẹ́ kan wà tí kò hàn nínú ìṣirò àkókò ibòjú. APA ní orúkọ fún un: "ìwà àìsí níbi tí o wà." O wà nínú yàrá pẹ̀lú ẹnì kan, ṣùgbọ́n àfiyèsí rẹ wà níbìkan ní ọwọ́ rẹ. Ìmọ̀ ẹ̀rọ jẹ́ ohun àgbàyanu láti so ọ́ pọ̀ mọ́ àwọn ènìyàn tó jìnnà sí ọ. Kò dára tó láti so ọ́ pọ̀ mọ́ ẹni tó jókòó kọjú sí ọ ní orí tábìlì, nígbà mìíràn ó sì máa ń dí ọ̀nà lọ́wọ́ lóòótọ́. Fóònù tó kojú sókè láàrín ènìyàn méjì máa ń yí ìjíròrò padà kódà nígbà tí kò bá tan ìmọ́lẹ̀ rí. Ẹ̀yin méjèèjì mọ̀ pé ó lè ṣe é.

Èyí ni iye owó tó máa ń yọ̀ wá jẹ́jẹ́ jù tí ó sì ń dunni jù. Àkókò ibòjú o lè wọ̀n. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àkókò kékeré tí o kò sí lọ́kàn rẹ pátápátá nígbà rẹ̀, ìtàn àkókò sísùn tí o kà ní ìdajì, ọ̀rẹ́ tó dúró nítorí pé o ti wo ìsàlẹ̀, àwọn wọ̀nyẹn kò forúkọ síbìkan. Wọ́n kàn ń kó jọ jẹ́jẹ́ di ìmọ̀lára àìṣàfojúsùn ìjìnnà kúrò lọ́dọ̀ àwọn ènìyàn tí o ó sọ pé wọ́n ṣe pàtàkì jù. Ìròyìn rere ni pé èyí náà ni iye owó tó rọrùn jù láti gbà padà. Kò gba ètò. Ó gba fífi fóònù sí yàrá mìíràn fún ìjíròrò kan àti wíwo ohun tó padà wá sínú àfiyèsí.

Àwọn ìyípadà kékeré tó lágbára ju ìwọ̀n wọn lọ

O kò nílò ìpadàbọ̀ ìfọ̀mọ́ díjítà tàbí fóònù tó ń ká. O nílò àwọn ìyípadà díẹ̀ sí àyíká rẹ kí ohun tó rọrùn àti ohun tó dára lè bá ara wọn mu lọ́pọ̀ ìgbà sí i. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ ni ohun ìṣàmúlò níbí. Mú ìwà tó ṣe ìrànlọ́wọ́ rọrùn díẹ̀ àti ti tó ní iye owó nira díẹ̀, agbára ìfẹ́ rẹ yóò sì lè sinmi.

1. Gé àwọn ìfìránṣẹ́ kù, ṣùgbọ́n má pa gbogbo wọn rẹ́. Pa àwọn eré, ìkìlọ̀ ìròyìn, àwọn ohun èlò tó ń kéde àwọn nǹkan tí o kò béèrè rí. Mú àwọn ìpè àti ọ̀rọ̀ àfọwọ́kọ láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn tí o nífẹ̀ẹ́. Ọ̀nà àárín tó gbọ́n kan wà níbí, ìwádìí sì ṣe àtìlẹ́yìn fún un. Nínú àdánwò pápá kan, àwọn ènìyàn tí a kó ìfìránṣẹ́ wọn pọ̀ sí àwọn àkójọpọ̀ tí a ṣètò díẹ̀ lójúmọ́, dípò ọ̀wọ́ tó dúró ṣinṣin, ní ìmọ̀lára másùnmáwo tó dín kù, àfiyèsí tó pọ̀ sí i, àti ìdarí fóònù wọn tó pọ̀ sí i. Ìyà tó tọ́ sí mímọ̀: àwọn ènìyàn tó pa àwọn ìfìránṣẹ́ wọn rẹ́ pátápátá kò ṣe dáadáa jù. Wọ́n ní ìmọ̀lára àníyàn tó pọ̀ sí i àti ìbẹ̀rù pípàdánù ohun kan, ọ̀pọ̀ sì parí sí yíyẹ̀wò tó pọ̀ sí i láti dí àlàfo. Ibi tó dára jù kì í ṣe ìdákẹ́. Ó jẹ́ ìpinnu ìgbà tí fóònù lè dí ọ lọ́wọ́ dípò kí o jẹ́ kó pinnu.
2. Gbé fóònù kúrò nínú yàrá ìsùn. Gbé e kún sí apá kejì yàrá náà, tàbí kó dára jù, sínú yàrá mìíràn pátápátá. Ra aago ìtanijí olówó pọ́ọ́kú kí "ṣùgbọ́n aago ìtanijí mi ni" má bàa di ìdí tí ó fi wà ní iwájú ojú rẹ ní gbogbo òru. Bí lílé jáde pátápátá bá dà bí èyí tó tóbi jù, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣẹ́jú ọgbọ̀n tó gbẹ̀yìn ṣáájú oorun.
3. Gbé ìdẹ kúrò lórí ojú ìbẹ̀rẹ̀ rẹ. Àwọn ohun èlò tó ń gbé àkókò rẹ mì kò gbọdọ̀ jẹ́ ohun àkọ́kọ́ tí ìka rẹ bá rí. Sin wọ́n sínú fódà kan ní ojú-ìwé tó gbẹ̀yìn. Ìṣẹ́jú àáyá méjì àfikún ti wíwá máa ń tó láti dí ìfàséyìn náà lọ́wọ́ kí o sì jẹ́ kí o béèrè bóyá o lóòótọ́ fẹ́ ṣí i.
4. Yan àwọn agbègbè aláìní-fóònù díẹ̀. Tábìlì oúnjẹ alẹ́. Ìṣẹ́jú mẹ́wàá àkọ́kọ́ lẹ́yìn tí o bá wọ ilé. Ìrìn láìní agbohùnsílẹ̀ etí. Àwọn wọ̀nyí kò ní láti jẹ́ òfin tí o ń fi ipá mú. Ronú nípa wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn ààyè kékeré tí o ń mú kí ó ṣílẹ̀ ní mọ̀ọ́mọ̀.
5. Pààrọ̀ ìyíwò àìnídìí fún ohun tó ní òpin. Apá kan ìdí tí àwọn ọ̀wọ́ ìfìránṣẹ́ fi lẹ̀mọ́ni gidigidi ni pé wọn kì í dáwọ́ dúró rí. Ọ̀pọ̀ máa ń wà nígbà gbogbo. Ìwé, orí kan, ìṣẹ̀lẹ̀ kan, ìjíròrò tòótọ́, àwọn wọ̀nyí ní etí, etí sì máa ń jẹ́ kí o ní ìmọ̀lára ìparí. Níní ohun kan ní ọwọ́ láti dìmú dípò ọ̀wọ́ ìfìránṣẹ́ máa ń mú kí pàṣípààrọ̀ náà rọrùn púpọ̀.

Nígbà tí o bá ṣàkíyèsí ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ náà

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ fífọwọ́kan fóònù jẹ́ ọ̀nà láti má ní ìmọ̀lára ohun kan. Ìṣú, ìdáwà, ìtanná àníyàn, àìnítura ìṣẹ́jú àìní-ìṣètò. Fóònù wà níbẹ̀, ó sì máa ń kún àlàfo náà déédéé, nítorí náà ọwọ́ máa ń lọ síbi àpò ṣáájú kí o tó ṣàkíyèsí ọ̀kankan nínú rẹ̀.

O lè dí ìyẹn lọ́wọ́ láìjà. Ní ìgbà tó kàn tí o bá rí ara rẹ tí ń fọwọ́kàn, dúró fún ìmí kan kí o sì béèrè ohun tí o ní ìmọ̀lára rẹ̀ ní ìṣẹ́jú àáyá kan sẹ́yìn. O kò ní láti tún ìmọ̀lára náà ṣe. Kàn dídárúkọ rẹ̀, "ó, ìṣú ń ṣe mí," "mo ń yẹ̀ ìmélì yẹn sílẹ̀," "mo ní ìmọ̀lára pé wọ́n fi mí sílẹ̀," máa ń mú kí ìṣàkóso ara-ẹni-ṣiṣẹ́ rọ̀. Nígbà mìíràn o ó ṣì gbé fóònù, ìyẹn sì dára. Ní àwọn àkókò mìíràn ṣíṣàkíyèsí náà tó láti fi sílẹ̀ kí o sì jẹ́ kí ìṣẹ́jú kékeré, aláìní-ìtura, tó ṣeé fara dà pátápátá náà kàn kọjá. Àwọn àkókò tó kọjá wọ̀nyẹn ni ibi tí ìbáṣepọ̀ tó tutù pẹ̀lú fóònù ti ń kọ́ lóòótọ́.

Ó ṣe ìrànlọ́wọ́ láti mọ ohun tí o ń wá lóòótọ́ nígbà tí o bá fọwọ́kàn án. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ tòótọ́ kì í ṣe fóònù rárá. Ó jẹ́ ìsinmi, tàbí ẹgbẹ́, tàbí àbọ̀ ohun tó dùn-ún-mọ́ni, fóònù sì kàn jẹ́ ẹ̀rọ tà tó súnmọ́ jù. Bí o bá lè dárúkọ ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ náà, o sábà lè bọ́ ọ jẹ dáradára lọ́nà mìíràn. Ìṣú ń ṣe ọ́? Jáde lọ sí òde fún ìṣẹ́jú méjì. Ìdáwà? Fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ sí ènìyàn kan tòótọ́ dípò yíyí kọjá ọgọ́rùn-ún. Ọkàn rẹ ru tí kò sì lè dúró? Ìmí pẹ̀lẹ́ kan máa ń ṣe ju ọ̀wọ́ ìfìránṣẹ́ lọ láéláé. Fóònù kì í ṣe ohun kan ṣoṣo tó ń kún àwọn àlàfo wọ̀nyí. Ó kàn jẹ́ èyí tó yára jù, yíyára sì kò jọ rere.

Fi inú rere bá ara rẹ lò pẹ̀lú gbogbo èyí. O ó padà sẹ́yìn. O ó ní ọ̀sẹ̀ kan tí fóònù ń borí ní gbogbo ìpele, sábà ọ̀sẹ̀ tí ohun mìíràn nínú ìgbésí ayé rẹ le, nítorí ìyẹn ni gan-an nígbà tí ìtura rọrùn náà ń pè jù. Ìṣubú kì í ṣe ẹ̀rí pé ìsapá náà kùnà. Mú ààlà kan padà kí o sì máa bá a lọ. Góńgó ni ìṣesí gígùn-àkókò, kì í ṣe àkọsílẹ̀ pípé.

Nígbà tó tọ́ sí gbígba àtìlẹ́yìn púpọ̀ sí i

Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn, àwọn ìyípadà tó wà lókè tó láti ní ìmọ̀lára tó dára sí i lọ́nà tó nítumọ̀. Nígbà mìíràn fóònù ń tọ́ka sí ohun tó tóbi jù, ó sì tọ́ sí jíjẹ́ òtítọ́ nípa ìyẹn.

Bí o bá ti gbìyànjú láti dín kù ju ẹ̀ẹ̀kan lọ tí o sì kò lè lóòótọ́, bí fífọwọ́kàn fóònù bá jẹ́ ìsálọ́ kúrò nínú àníyàn tàbí ìṣesí ìbànújẹ́ tàbí ìrántí tí o kò fẹ́ jókòó pẹ̀lú lọ́pọ̀ ìgbà, bí oorun rẹ tàbí iṣẹ́ rẹ tàbí àwọn ìbáṣepọ̀ rẹ tó súnmọ́ jù bá ń jìyà ìpalára tòótọ́ tí kò sì ń yí pa dà, fóònù lè jẹ́ àmì àìsàn dípò okùnfà rẹ̀. Kò sí ọ̀kankan nínú ìyẹn tó jẹ́ àbùkù ìwà. Ó jẹ́ àmì pé ohun kan tó wà nísàlẹ̀ tọ́ sí àfiyèsí, àti pé olùbánisọ̀rọ̀ tàbí dókítà rẹ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ ní ọ̀nà tó pọ̀ ju ètò àkókò-ibòjú lọ. Yíyọwọ́ jáde fún ìrànlọ́wọ́ kì í ṣe gbígba pé o ti ṣẹ́gun. Ó jẹ́ ìgbésẹ̀ kan náà bí ìgbàkígbà mìíràn tí o bá béèrè ìrànlọ́wọ́ fún ohun tí o kò lè rù nìkan.

Ìbáṣepọ̀ tó ní ìlera sí i pẹ̀lú fóònù rẹ kò ní tún ohun gbogbo ṣe. Ṣùgbọ́n ó ó dá àwọn nǹkan tòótọ́ díẹ̀ padà fún ọ: alẹ́ tó tutù, wákàtí tí o kò pàdánù, àfiyèsí kíkún ti ẹni tó wà kọjú sí ọ. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìyípadà kan ní ọ̀sẹ̀ yìí. Wo bí ó ṣe rí lára láti ní díẹ̀ lára ara rẹ padà.

Àwọn orísun

• Harvard Health Publishing, Blue light has a dark side
• Cleveland Clinic, 4 Reasons to Do a Digital Detox
• American Psychological Association, Treating the misuse of digital devices
• American Psychological Association, Stress in America 2017: Technology and Social Media
• Fitz, Kushlev, et al., Batching smartphone notifications can improve well-being (Computers in Human Behavior, 2019)