Nígbà tí Àjọṣepọ̀ Bá Di Orísun Másùnmáwo

Irú àárẹ̀ kan pàtó wà tí kì í ti inú iṣẹ́ wá. O máa ń kíyèsí rẹ̀ nígbà tí orúkọ wọn bá tan fóònù rẹ tí inú rẹ sì ń dà kí o tó ka ọ̀rọ̀ náà pàápàá. O máa ń kíyèsí rẹ̀ nínú àdásọtẹ́lẹ̀, àwọn ìjíròrò tí o ń sáré nínú orí rẹ ní ojú ọ̀nà ilé, tí o ń wéwèé ohun tí o máa sọ kí ó má bàa búgbàù. O máa ń kíyèsí rẹ̀ ní èjìká rẹ. Nígbà tí ẹ bá papọ̀, o ti múra sílẹ̀ tẹ́lẹ̀.

Àwọn àjọṣepọ̀ tí ó yẹ kí ó gbé wa dúró tún lè jẹ́ àwọn tó ń pa wá run jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Alábàáṣèpọ̀. Òbí. Ẹ̀gbọ́n tàbí àbúrò tó ti dàgbà, ọ̀rẹ́ àtàtà, alábàáṣiṣẹ́ tí o kò lè yẹ̀ fún. Nígbà tí ìsopọ̀ tó yẹ kí ó jẹ́ ibi rírọ̀ láti gúnlẹ̀ bá di ohun tí o ń múra sílẹ̀ dè, ìyẹn kì í ṣe nínú orí rẹ. Ara rẹ ń tọ́jú àkọsílẹ̀ tòótọ́.

Èyí ni apá tó tọ́ láti sọ ní gbangba ní kùtùkùtù: àjọṣepọ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbára tó lágbára jù lórí ìlera rẹ, ní ọ̀nà méjèèjì. Ìwádìí tó gùn jù nípa ìgbésí ayé àgbà tí a ní, Ìwádìí Harvard nípa Ìdàgbàsókè Àgbà (Harvard Study of Adult Development), ti tọ ènìyàn lẹ́yìn fún ohun tó ju ọgọ́rin ọdún lọ, àbájáde rẹ̀ tó ṣe kedere jù sì ni pé ìtutù àwọn àjọṣepọ̀ wa tímọ́tímọ́ ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ bí inú wa yóò ṣe dùn tó tí a ó sì ní ìlera tó ní ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà, ní ọ̀nà tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé ju owó, òkìkí, tàbí àbùdá pàápàá. Ìwádìí kan náà rí i pé òdìkejì náà jẹ́ gidi bákan náà. Àwọn tó wà nínú àjọṣepọ̀ tó kún fún ìjà, tí kò dùn, jẹ́wọ́ ìrora ti ara àti ti ọkàn púpọ̀ sí i, àdáwà sì gba owó ó rà lára. Àjọṣepọ̀ rere ń dáàbò bò wá. Èyí tó burú ń ná wa lówó. Ìyẹn kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìmọ̀lára. Ẹ̀rí ni.

Ohun tí másùnmáwo láti ọ̀dọ̀ ènìyàn ń ṣe sí ọ gan-an

Másùnmáwo jẹ́ másùnmáwo, yálà orísun rẹ̀ jẹ́ àkókò-ìparí iṣẹ́ tàbí ènìyàn. Ìyàtọ̀ ni pé o sábà lè parí iṣẹ́ kan. Àjọṣepọ̀ ń bá a lọ.

Nígbà tí nǹkan kan bá dà bí ewu, ara rẹ ń kún fún àwọn homonu másùnmáwo, ọkàn rẹ ń yára, iṣan rẹ ń le, àfiyèsí rẹ ń há. Ètò yẹn dára fún pàjáwìrì kúkúrú ó sì burú gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìgbésí ayé. Nígbà tí orísun ìdààmú bá jẹ́ ẹni tí o rí lójoojúmọ́, ìpè-eléwu náà ṣọ̀wọ́n láti tíì pátápátá. O ń gbé díẹ̀ láti tan-án, díẹ̀ ní ìṣọ́ra, ní àyíká aago.

Bí ó bá tẹ̀síwájú fún ìgbà pípẹ́, ìdún kékeré yẹn ń farahàn ní ara. Ìṣòro oorun. Ẹ̀fọ́rí, èrìgì tó le, ikùn tí kò balẹ̀. Kíkó gbogbo òtútù tí ń kọjá. Ìbínú tó yára pẹ̀lú àwọn tí kò ṣe nǹkan kan. Ìmọ̀lára ẹ̀rù tó ń ràn káàkiri tí o kò lè fojú sí. Kò sí èyíkéyìí nínú wọn tó fi ohunkóhun hàn fúnra rẹ̀. Papọ̀, ní àyíká ẹnì kan pàtó, wọ́n jẹ́ àmì tó tọ́ láti gbẹ́kẹ̀lé.

Ìdíyelé ti ọkàn tún wà, ó sì fara pamọ́ sí i. Lo àkókò tó tó láti bójú tó inú-ìmọ̀lára ẹnì kan o sì bẹ̀rẹ̀ sí pàdánù ìmọ̀ tirẹ. O di ọ̀mọ̀ràn ní wíwo ojú wọn, ní kíka ojú-ọjọ́, ní ṣíṣàtúnṣe ara rẹ láti pa àlàáfíà mọ́. O di ọ̀mọ̀ràn rẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ìbéèrè náà "kí ni mo fẹ́ gan-an níhìn-ín" fi dákẹ́. Ìrẹ̀wẹ̀sì ohùn tirẹ yẹn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àmì tó dájú jù pé àjọṣepọ̀ kan ń gbà ju bí ó ti ń fúnni lọ.

Ó ń tú síta pẹ̀lú. Sùúrù tí o lo gbogbo ọjọ́ pín fún ẹnì kan kò sí fún àwọn mìíràn tó nífẹ̀ẹ́ rẹ. O ń fagilé ètò nítorí o kò ní agbára láti jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ rere. O ń dákẹ́ lọ́dọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ tó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ ní tòótọ́, díẹ̀ nítorí àárẹ̀ àti díẹ̀ nítorí ìtìjú kékeré tó dúró nípa bí nǹkan ṣe rí. Ìdààmú nínú àjọṣepọ̀ kan ní ọ̀nà láti sọ gbogbo àwọn yòókù di tínrín, èyí sì tako ohun tí o nílò gan-an.

Ìforígbárí wọ́pọ̀. Èyí lè jẹ́ ju ìforígbárí lọ.

Gbogbo àjọṣepọ̀ tímọ́tímọ́ ni ó ní àwọn àkókò líle. Ènìyàn méjì tó nífẹ̀ẹ́ ara wọn yóò ṣì bí ara wọn nínú, bà ara wọn nínú jẹ́, jà. Ìjà fúnra rẹ̀ kì í ṣe ìṣòro náà. Àwọn tọkọtaya tó dúró tímọ́tímọ́ kì í ṣe àwọn tí kì í jà láéláé. Wọ́n jẹ́ àwọn tó ń jà tí wọ́n sì ń rí ọ̀nà padà.

Nítorí náà, báwo ni o ṣe lè mọ àkókò líle ojoojúmọ́ yàtọ̀ sí irú ìhùwàsí tó ń pa ọ́ rẹ̀wẹ̀sì jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́? Olùwádìí náà John Gottman lo ọ̀pọ̀ ọdún láti máa wo tọkọtaya gidi tí ń jà nínú yàrá-ìwádìí rẹ̀, ó sì rí i pé kì í ṣe wíwà ìjà ló ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ àjọṣepọ̀ tó ń wó. Àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ pàtó nínú bí ènìyàn ṣe ń fi ara wọn ṣe nígbà tí nǹkan bá le ni. Ó dá mẹ́rin lára wọn lórúkọ.

• Àríwísí tó ń lépa ẹni tí o jẹ́ dípò ohun tó ṣẹlẹ̀. "O gbàgbé láti pè" jẹ́ ẹ̀dùn-ọkàn. "O jẹ́ olówújẹ, o kì í ronú nípa ẹlòmíràn àyàfi ara rẹ" jẹ́ ìkọlù sí ìwà rẹ.
• Ẹ̀gàn, tó jẹ́ èyí tó ń pani run. Yíyí ojú, ẹ̀fẹ̀, ìfojútini, ìbínú kékeré yẹn. Gottman rí i pé ẹ̀gàn ni asọ̀tẹ́lẹ̀ kan ṣoṣo tó lágbára jù pé àjọṣepọ̀ máa parí. Ó ń sọ fún ẹnì kejì, léraléra, pé o kẹ́gàn wọn.
• Ìgbèjà-ara, níbi tí gbogbo àníyàn ti ń rí ìdáláre tàbí ìkọlù-padà, tó bẹ́ẹ̀ tí kò sí ohun tó ń gúnlẹ̀ ní tòótọ́ tàbí tí a ń túnṣe.
• Ìdómgóró, ìparí-sọ̀rọ̀, ìtọ́jú ìdákẹ́, ògiri tó dìde tó bẹ́ẹ̀ tí ìjíròrò náà kàn kú.

Ọ̀sẹ̀ líle lè ní ìtànṣán ọ̀kan lára wọn. Àjọṣepọ̀ tó wà nínú wàhálà gidi ń rìn lórí wọn. Bí ọ̀pọ̀ àwọn ìjíròrò rẹ bá ń yí padà sí ẹ̀gàn, bí o kò bá lè gbé ìṣòro dìde láìsí kí ó bọ padà sí ọ, bí àìfohùnṣọ̀kan bá ń parí nínú ògiri àti ìdákẹ́ dípò ìtúnṣe, ìyẹn jẹ́ àpẹẹrẹ tó jinlẹ̀ sí i, sísọ ọ́ ní òtítọ́ sì ni ohun àkọ́kọ́ tó lè yí i padà.

Ìdí tó fi ṣòro tó bẹ́ẹ̀ láti fà sẹ́yìn

Bí ìdààmú náà bá ṣe kedere tó bẹ́ẹ̀, ènìyàn máa ń bèèrè nígbà mìíràn, kí nìdí tí a kò fi kàn yí i padà, tàbí kúrò? Ẹnikẹ́ni tó ti gbé inú ọ̀kan lára wọn mọ̀ pé ìbéèrè náà kò rí bí ó ṣe rí ní tòótọ́ láti inú.

Apá kan jẹ́ ìtàn. O ti kọ́ ìgbésí ayé odindi pẹ̀lú ẹni yìí, tàbí o ti mọ̀ wọ́n láti ìgbà tí o kò tíì lè rántí. Àwòrán wọn kan wà tí o nífẹ̀ẹ́ sí, tàbí tí o dàgbà tí o nílò, o sì ń dúró de kí àwòrán yẹn padà wá. Ọjọ́ rere náà, nígbà tí wọ́n bá dé, ń dà bí ẹ̀rí pé àwọn tó burú jẹ́ àyàfoyà. Ìrètí yẹn jẹ́ gidi, ó sì tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó ń mú kí ènìyàn dí sí ibìkan jù. Inúure lẹ́yìn ìjì lè dì ọ́ le ju ìjì náà fúnra rẹ̀ lọ.

Apá kan jẹ́ ìrọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Fẹ́rẹ̀ẹ́ kò sí àjọṣepọ̀ tó ń lọ láti inú ìtutù sí ìrora lóru kan. Ó ń yí padà ìwọ̀n kan ní àkókò kan, o sì ń ṣàtúnṣe ìwọ̀n kan ní àkókò kan, títí o fi ń fara da àwọn nǹkan tí o kì bá tí gbà ní ọjọ́ àkọ́kọ́. Nígbà náà ó lè ṣòro ní tòótọ́ láti rántí bí ìdéédéé ṣe rí, tàbí láti gbẹ́kẹ̀lé ìmọ̀lára rẹ pé nǹkan kan kò tọ̀nà.

Apá kan sì jẹ́ ìfẹ́ lásán, tàbí ìdúróṣinṣin, tàbí ojúṣe. Kò sí èyíkéyìí nínú wọn tó jẹ́ àìlera. Wọ́n jẹ́ ìfà kan náà tó ń sọ ọ́ di alábàáṣèpọ̀ rere, ọmọ rere, ọ̀rẹ́ rere. Iṣẹ́ náà níhìn-ín kì í ṣe láti pa àwọn ìmọ̀lára yẹn. Ó jẹ́ láti fi ìdúróṣinṣin kan sí i kún àtòjọ náà: èyí tí o jẹ ara rẹ.

Ohun tí o lè ṣe ní tòótọ́

O kò ní àyè láti fi ìwà tuntun sínú ẹlòmíràn. O ní àyè láti rìn ju bí ó ti ń rí ní aago mẹ́ta òru lọ. Àwọn nǹkan díẹ̀ tó ń ṣèrànwọ́ ní tòótọ́.

Sọ ọ́ ní gbangba fún ara rẹ

Kí o tó pinnu ohunkóhun, ṣe òtítọ́ nípa ohun tó jẹ́ tòótọ́. Gbìyànjú láti kọ ọ́ sílẹ̀. Ìgbà wo ni ẹ̀rù náà ń farahàn? Lẹ́yìn àwọn ìjíròrò wo ni o ń nímọ̀lára kékeré? Kí ló ṣẹlẹ̀ gan-an ní àwọn àkókò tó ń dun? Àlàyé pàtó ń la ìkùuku "bóyá mo ń fèsì jù" kọjá. O kò ń kọ́ ẹjọ́ lòdì sí ẹnikẹ́ni. O ń kọ̀ láti máa tan ara rẹ jẹ.

Bójú tó ètò iṣan-ara tirẹ ní àkọ́kọ́

O kò lè ronú kedere tàbí gbé ààlà rere kalẹ̀ nígbà tí ara rẹ ṣì wà nínú ìpayà. Kí ìjíròrò tí o ń bẹ̀rù tó dé, fún ara rẹ ní ìtújáde ẹ̀mí lọ́ra díẹ̀, ẹsẹ̀ lórí ilẹ̀, èjìká sísàlẹ̀. Lẹ́yìn náà, ṣe nǹkan tó ń tù ọ́ nínú ní tòótọ́ dípò ohun tó kàn ń mú ọ nísàṣì. Èròngbà náà ni láti dáwọ́ gbígbé tí a tan-án dúró, kí ìdájọ́ rẹ lè padà sí orí ẹ̀rọ.

Ṣe pàtó nípa àwọn ààlà

Ààlà kì í ṣe ìjìyà tàbí àṣẹ-ìkẹyìn. Ó jẹ́ àsọjáde kedere ohun tí o máa ṣe àti èyí tí o kì yóò ṣe. "Èmi kì yóò máa bá a lọ láti sọ̀rọ̀ bí o bá gbé ohùn rẹ sókè, mo máa yẹ̀ sẹ́gbẹ̀ẹ́ a sì lè tún gbìyànjú lẹ́yìn náà" jẹ́ ààlà. Kíyèsí pé kò gbìyànjú láti darí wọn. Ó ṣàpèjúwe ohun tí o máa ṣe, èyí tó jẹ́ ohun kan ṣoṣo tí o ń darí ní tòótọ́. Apá tó le kì í ṣe sísọ ọ́. Ó jẹ́ dídì mú ní ìgbà kẹta tí a bá dán an wò, nígbà tí wọ́n bá bọ̀ padà, kún nínú, tàbí sọ fún ọ pé o ń fèsì jù. Àwọn tó ti mọ̀ ọ́ sí olóríbọ́ yóò tẹ̀ lé ààlà náà láti rí bóyá ó jẹ́ gidi. Retí ìyẹn, kí o sì pinnu ṣáájú pé wíwó lẹ́ẹ̀kan kò túmọ̀ sí pé o kùnà. Bẹ̀rẹ̀ kékeré, pẹ̀lú ohun kan tí o lè tẹ̀ lé ní tòótọ́, dípò àṣẹ gbígbòòrò tí o kì yóò pa mọ́.

Tún ayé kọ́ ní ìta àjọṣepọ̀ kan yìí

Ìdààmú ní ọ̀nà láti há ìgbésí ayé rẹ dín sí ẹni tó ń fà á. Tì sí ìhà kejì mọ̀ọ́mọ̀. Pe ọ̀rẹ́ tí o ti dákẹ́ lọ́dọ̀. Sọ bẹ́ẹ̀ni sí nǹkan náà. Gbé ara rẹ, jáde síta, sùn. Bí ayé rẹ ṣe gbòòrò tó, bẹ́ẹ̀ ni àjọṣepọ̀ kan ṣe ní agbára tó dín kù láti gbé gbogbo ojú-ọjọ́ ọjọ́ rẹ kalẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni o ó sì rí i kedere sí i.

Gbìyànjú ìtúnṣe, bí ó bá jẹ́ ọ̀nà méjì

Ọ̀pọ̀ àjọṣepọ̀ tó wà nínú ìdààmú lè wo sàn, oníṣègùn-ọpọlọ tọkọtaya tàbí ẹbí rere sì lè ran ènìyàn méjì tó fẹ́ lọ́wọ́ láti kọ́ bí a ṣe ń jà láìṣe ara wọn léṣe. Kókó rẹ̀ ni ọ̀rọ̀ náà "tó fẹ́." Ìtúnṣe ń gba ènìyàn méjèèjì tó gba apá tiwọn. Bí ìwọ nìkan bá ń gbìyànjú, ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú oníṣègùn-ọpọlọ tìrẹ ṣì tọ́ sí, nítorí ó ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí ipò náà kedere kí o sì pinnu ohun tí o nílò, ohunkóhun tí ẹnì kejì bá ń ṣe.

Nígbà tí másùnmáwo náà jẹ́ ohun tó le koko sí i

Ààlà kan wà láàrin àjọṣepọ̀ tó le àti àjọṣepọ̀ tó ń pani lára, ó sì ṣe pàtàkì pé kí o mọ bí o ṣe lè fojú sí i.

Bí ẹnì kan bá ń darí ibi tí o lọ àti ẹni tí o rí, tí ń wo fóònù rẹ, tí ń ya ọ́ sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn tó nífẹ̀ẹ́ rẹ, tí ń yí òtítọ́ padà títí tí o fi ń ṣiyèméjì ìrántí ara rẹ, tí ń halẹ̀ mọ́ ọ, tàbí tí ń bà ọ́ lẹ́rù, ìyẹn kì í ṣe àkókò líle. Àwọn ìyẹn jẹ́ àmì ìkìlọ̀ àjọṣepọ̀ oníṣẹ̀ṣe, wọ́n sì lè farahàn nínú irú ìdè èyíkéyìí, kì í ṣe àwọn onífẹ̀ẹ́ nìkan. Rírìn lórí ẹyin, jíjẹ́ ẹni tó ń bẹ̀rù ìhùwàsí ẹnì kan, nínímọ̀lára kékeré àti àdáwà sí i bí ó ti ń pẹ́ sí i, àwọn ìyẹn kì í ṣe nǹkan tí o gbọ́dọ̀ fi ọ̀rọ̀ yọ ara rẹ kúrò lára rẹ̀.

Bí èyíkéyìí nínú ìyẹn bá tì ọ́ lára, o kò ní láti pinnu rẹ̀ nìkan, o kò sì ní láti ní gbogbo rẹ̀ ní ìmọ̀ kí o tó rọ̀wọ́ jáde fún ìrànwọ́. O lè pe tàbí kọ̀wé sí National Domestic Violence Hotline, ọ̀fẹ́ àti ní ìkọ̀kọ̀, ní wákàtí èyíkéyìí, kí o sì kàn sọ̀rọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ẹnì tí a kọ́ pàtó fún èyí. Fọkàntán ẹnì kan tí o gbẹ́kẹ̀lé. Bí o bá wà nínú ewu ojú-ẹsẹ̀ láéláé, fi í ṣe bí pàjáwìrì tó jẹ́ kí o sì pe fún ìrànwọ́.

Fún irú ìdààmú tó lọ́ra, tó dákẹ́ jẹ́ẹ́, irú èyí tí kò ní orúkọ ṣùgbọ́n tó fi ọ́ sílẹ̀ ní àárẹ̀, oníṣègùn-ọpọlọ tàbí olùkọ̀wé lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí ohun tó ń ṣẹlẹ̀ gan-an kí o sì mọ ìgbésẹ̀ tó kàn. Rírọ̀wọ́ jáde kò túmọ̀ sí pé o kùnà nínú àjọṣepọ̀ tàbí pé o ń fi ẹni tí o nífẹ̀ẹ́ sílẹ̀. Ó túmọ̀ sí pé o ti kíyèsí ìdíyelé rẹ̀, o sì ti pinnu pé o tọ́ sí ìtọ́jú.

Èròngbà náà kì í ṣe láti borí àjọṣepọ̀ tàbí láti sọ ara rẹ di kékeré títí tí o fi bára mu. Ó jẹ́ láti lè dé ilé, ní ọ̀nàkọ̀nà tí ilé bá gbà, kí o sì jẹ́ kí èjìká rẹ balẹ̀ níkẹyìn.

Àwọn Orísun

• Harvard Gazette, Good genes are nice, but joy is better (Harvard Study of Adult Development)
• The Gottman Institute, The Four Horsemen: Criticism, Contempt, Defensiveness, and Stonewalling
• Mayo Clinic, Chronic stress puts your health at risk
• The National Domestic Violence Hotline, Get Help: call, text, or chat 24/7