Ohun Tí O Lè Ṣe Nínú Ìdààmú Ìlera Ọpọlọ

Bóyá ìwọ ni. Bóyá aago mẹ́ta òwúrọ̀ ni, tí àwọn èrò kò sì fẹ́ dáwọ́, tí apá kan inú rẹ sì ń bẹ̀rù ibi tí wọ́n ń lọ. Tàbí bóyá ẹlòmíràn ni. Ọ̀rọ̀-ránṣẹ́ ọ̀rẹ́ kan wọlé lọ́nà tí kò dára. Ọmọ ẹbí kan ti dákẹ́ lọ́nà tí kò dàbí ìsinmi. O ń ka èyí nítorí pé nǹkan kan ti kọjá ààlà láti inú ìṣòro dé ibi tí ó ti pọ̀ jù, o sì fẹ́ ṣe ohun tí ó tọ́ láìsọ ọ́ di burúkú sí i.

Lákọ̀ọ́kọ́, òtítọ́ kan tí ó ń fúnni ní ìdúró ṣinṣin. O kò gbọ́dọ̀ mọ irú ìdààmú tí ó jẹ́ kí o tó lè hùwà dáadáa nínú rẹ̀. O kò nílò àwọn ọ̀rọ̀ tí ó tọ́. Èròngbà wákàtí tí ó ń bọ̀ kì í ṣe láti tún gbogbo ìgbésí ayé ẹnikẹ́ni ṣe. Ó kéré, ó sì rọrùn ju bẹ́ẹ̀ lọ: pa ẹni náà mọ́ láìséwu, dín agbára ìdààmú náà kù, kí o sì mú ènìyàn tí a ti kọ́ wọlé. Ìyẹn nìkan ni. Gbogbo ohun tí ó wà nísàlẹ̀ jẹ́ fún àwọn nǹkan mẹ́ta wọ̀nyí.

Ìdààmú kì í ṣe ìṣẹ̀lẹ̀ tó burú jù tí àwọn ènìyàn ń fojú inú wò nìkan. Ó jẹ́ ojú kójú kan tí àwọn ọ̀nà ìfaradà tí o mọ̀ ti tán. Ó lè dàbí ìjàyà tí kò fẹ́ tú, àkókò tí o kò jẹun tàbí kò sùn, ìgbì àìnírètí tí kò lópin, tàbí àwọn èrò pé o kò fẹ́ wà níhìn-ín mọ́. Gbogbo rẹ̀ ka. O ní ẹ̀tọ́ láti wá ìrànlọ́wọ́ dáadáa kí nǹkan tó dé ipò pàjáwìrì.

Tí o bá lè wà nínú ewu nísinsìnyí

Tí o bá ti gbé ìgbésẹ̀ láti ṣe ara rẹ ní ìpalára, tàbí tí o rò pé o kò lè pa ara rẹ mọ́ láìséwu ní àsìkò díẹ̀ tí ó ń bọ̀, ka èyí sí bí ìṣẹ̀lẹ̀ pàjáwìrì tí ó jẹ́. Pe 911 tàbí nọ́mbà pàjáwìrì àdúgbò rẹ, tàbí lọ sí yàrá pàjáwìrì. Èyí kì í ṣe àṣejù. Ó jẹ́ ohun kan náà tí ìwọ yóò ṣe fún ewu òjijì èyíkéyìí sí ara rẹ, nítorí ìyẹn gan-an ni èyí jẹ́.

Tí o bá wà nínú ìrora ṣùgbọ́n o kò sí nínú ewu lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, o ní ẹnu ọ̀nà tí ó yára, tí ó sì rọ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ. Ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, o lè pe tàbí fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ sí 988 láti dé ọ̀dọ̀ 988 Suicide and Crisis Lifeline, tàbí kí o bá wọn sọ̀rọ̀ ní 988lifeline.org. Ó jẹ́ ọ̀fẹ́, ó jẹ́ àṣírí, ó sì ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo wákàtí ọjọ́ kọ̀ọ̀kan. Ohun kan tí ó yẹ kí o mọ̀, nítorí pé ó ń dá ọ̀pọ̀ ènìyàn dúró láti pè: o kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ẹni tí ó fẹ́ pa ara rẹ kí o tó lè lò ó. Àwọn ènìyàn ń wá ìrànlọ́wọ́ nípa ìjàyà, ọ̀fọ̀, lílo ọtí àti oògùn olóró, àjọṣepọ̀ tí ó ń wó, tàbí kìkì àìlè gbé ẹrù ọjọ́ náà. Olùdámọ̀ràn tí a ti kọ́ yóò gbọ́ ọ̀rọ̀ rẹ, yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti balẹ̀, yóò sì bá ọ dúró nígbà tí o ń wá ìgbésẹ̀ kékeré tí ó ń bọ̀.

Nígbà tí o ń dúró láti so pọ̀, o lè mú kí yàrá náà ní ààbò sí i. Lọ kúrò lẹ́gbẹ̀ẹ́ ohunkóhun tí o lè lò láti ṣe ara rẹ ní ìpalára, tàbí bèèrè lọ́wọ́ ẹnikan láti dì í mú fún ọ. Fi àlàfo díẹ̀ sáàrin ìwọ àti ohun èlò náà, kódà fún ìgbà díẹ̀. Ìṣe kan ṣoṣo yẹn ń ra àkókò, àti pé nínú ìdààmú, àkókò wà ní ẹ̀gbẹ́ rẹ. Àwọn ìmọ̀lára tó burú jù kì í sábà pa agbára wọn kún fún ìgbà pípẹ́.

Tí o bá ń ṣàníyàn nípa ẹlòmíràn

Nígbà tí ó bá jẹ́ ẹni tí o fẹ́ràn, ìbẹ̀rù lè mú kí o dì, tàbí kí o yára jù, tàbí kí o sọ̀rọ̀ púpọ̀ jù. Èyí ni ọ̀nà tí ó túbọ̀ balẹ̀ láti gbà. National Institute of Mental Health ṣàgbékalẹ̀ ìgbésẹ̀ pẹ̀tẹ́lẹ̀ márùn-ún fún ríràn ẹnikan lọ́wọ́ tí ó lè ń ronú nípa pípa ara ẹni, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìlànà fún ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ìdààmú èyíkéyìí tí ìwọ jẹ́ ẹni tí ó ń dá sí.

1. Bèèrè, ní tààrà. Ó máa ń dàbí ohun ńlá láti sọ àwọn ọ̀rọ̀ náà, nítorí náà àwọn ènìyàn ń yí wọn ká. Má ṣe bẹ́ẹ̀. Bèèrè kedere: "Ṣé o ń ronú nípa pípa ara rẹ?" tàbí "Báwo ni ó ṣe burú tó nísinsìnyí?" Àròsọ àlùmọ̀ọ́ni kan wà pé bíbéèrè ń gbin èrò náà sínú ọkàn. Kò rí bẹ́ẹ̀. Ìwádìí ṣe kedere pé bíbéèrè lọ́wọ́ ẹnikan ní tààrà kò mú ewu wọn pọ̀ sí i, ó sì máa ń jẹ́ ìtura lọ́pọ̀ ìgbà. O ti sọ ohun tí a kò lè sọ di ohun tí a lè sọ.
2. Wà níbẹ̀, kí o sì gbọ́ ju bí o ṣe ń sọ̀rọ̀ lọ. O kò nílò àwọn ìdáhùn. O nílò láti dúró, láti wo ojú wọn, kí o sì jẹ́ kí wọ́n sọ ohun tí ó le láìjẹ́ pé o kùnà tàbí o ń túnṣe. Sọ ohun tí o gbọ́ padà. "Ó dà bíi pé agara ti dá ọ, o kò sì rí ọ̀nà àbáyọ." Gbígbọ́ ẹnikan, fúnra rẹ̀, lè dín ooru náà kù.
3. Ràn wọ́n lọ́wọ́ láti wà láìséwu. Fi pẹ̀lẹ́ bèèrè bóyá wọ́n ti ronú nípa bí wọ́n ṣe máa ṣe ara wọn ní ìpalára, àti bóyá wọ́n ní ohun tí wọn yóò nílò nítòsí. Tí wọ́n bá ní, ràn wọ́n lọ́wọ́ láti fi àlàfo sáàrin wọn àti rẹ̀. O kò ń fọ̀rọ̀ wá wọn lẹ́nu wò. O ń mú kí àkókò eléwu náà nira láti hùwà lé lórí ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.
4. Ràn wọ́n lọ́wọ́ láti so pọ̀. Ìwọ jẹ́ afárá, kì í ṣe gbogbo ìgbàlà. Jókòó pẹ̀lú wọn nígbà tí wọ́n ń pe tàbí fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ sí 988, tàbí ràn wọ́n lọ́wọ́ láti dé ọ̀dọ̀ dókítà wọn, oníṣègùn-ọpọlọ wọn, tàbí ẹni tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé. Fúnni ní àforí láti jọ pe ìpè náà. Èròngbà náà ni láti mú ẹni tí a ti kọ́ wọ inú àwòrán náà, kì í ṣe láti dá gbé e.
5. Tẹ̀lé e. Ìdààmú kì í sábà parí pẹ̀lú ìbánisọ̀rọ̀ kan ṣoṣo. Béèrè ìdúnnú wọn lọ́la, àti ní ọ̀sẹ̀ tí ó ń bọ̀. Ìbáraẹnisọ̀rọ̀ atìlẹ́yìn lẹ́yìn àkókò líle náà ṣe pàtàkì ní tòótọ́, àti pé "mo ń ronú nípa rẹ, báwo ni òní ṣe rí" tí ó rọrùn ń sọ fún wọn pé wọn kì í ṣe ẹrù nítorí pé wọ́n nílò ìrànlọ́wọ́.

Ààlà tí ó fẹsẹ̀ múlẹ̀ kan: tí ẹnikan bá sọ fún ọ pé òun wà nínú ewu tí ó sì bèèrè lọ́wọ́ rẹ láti pa á mọ́ ní àṣírí, ìyẹn ni ìlérí kan ṣoṣo tí o kò lè ṣe. Nífẹ̀ẹ́ wọn nígbà mìíràn túmọ̀ sí kíkọ àṣírí sílẹ̀ láti jẹ́ kí wọ́n wà láàyè. Sọ bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú inúrere, kí o sì mú ìrànlọ́wọ́ wọlé lọ́nàkọnà.

Mímọ̀ ìgbà tí ọ̀ràn ti le

Àwọn ìdààmú kì í fi ìgbà gbogbo kéde ara wọn. Lọ́pọ̀ ìgbà wọ́n ń farahàn gẹ́gẹ́ bí ìyípadà. NIMH tọ́ka sí àwọn àmì ìkìlọ̀ tí ó yẹ kí a mú ní pàtàkì, pàápàá nígbà tí wọ́n bá jẹ́ tuntun tàbí tí wọ́n ń burú sí i: sísọ̀rọ̀ nípa fífẹ́ láti kú tàbí rírò pé òun jẹ́ ẹrù, yíyẹra fún àwọn ènìyàn, fífúnni ní àwọn nǹkan tí ó ṣe pàtàkì, sísùn tàbí jíjẹun púpọ̀ ju tàbí kéré ju bí ó ti sábà rí, ìyípadà ìṣesí lójijì, tàbí ìlọsíwájú nínú ọtí mímu tàbí lílo oògùn olóró. Ìtàn ìtura tàbí ìdẹ̀rùn lójijì lẹ́yìn àkókò òkùnkùn pípẹ́ tún lè jẹ́ àmì, kì í ṣe ìmúlarada nígbà gbogbo.

Kò sí ọ̀kan lára wọn tí ó fúnra rẹ̀ túmọ̀ sí ohun tó burú jù. Nígbà tí a bá kó wọn papọ̀, tàbí tí a bá so wọn pọ̀ mọ́ ìmọ̀lára inú pé nǹkan kan kò dára, wọ́n jẹ́ ìdí láti bèèrè ìbéèrè tààrà dípò dídúró àti níní ìrètí.

Àwọn nǹkan díẹ̀ tí ó ń ṣe ìrànlọ́wọ́ láàrin ìdààmú náà

Nígbà tí ara bá wà nínú ìdágìrì kíkún, ríronú kedere fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ohun tí kò ṣeéṣe, nítorí náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ara. Fa èémí rẹ jáde lọ́ra, jẹ́ kí ó gùn ju èémí àfàsẹ́yìn lọ, kí o sì ṣe bẹ́ẹ̀ ní ìgbà díẹ̀. Gbin ẹsẹ̀ rẹ mọ́lẹ̀. Dárúkọ àwọn nǹkan márùn-ún tí o lè rí nínú yàrá náà. Àwọn wọ̀nyí kò ní yanjú ọ̀ràn náà, kì í sì í ṣe pé wọ́n gbọ́dọ̀ ṣe bẹ́ẹ̀. Wọ́n ń rẹ ariwo náà sílẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ìpinnu tí ó ń bọ̀ fi di eléèyí tí ó ṣeéṣe.

Ọ̀rọ̀-ránṣẹ́ kúkúrú, olóòótọ́ ka gẹ́gẹ́ bí wíwá ìrànlọ́wọ́. Bẹ́ẹ̀ ni lílọ jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹnì mìíràn. Bẹ́ẹ̀ ni pípe ìlà kan tí o kò sì sọ ohunkóhun ju "n kò dáadáa" lọ. O kò jẹ ẹnikẹ́ni ní àlàyé tí ó pé. Ìgbésẹ̀ tí ó kéré jù sí ọ̀dọ̀ ènìyàn mìíràn ni èyí tí ó tọ́.

Lẹ́yìn tí ìjì náà bá kọjá

Kíkọjá àkókò líle náà ni ìṣẹ́gun. Ó tún jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe òpin. Ní kété tí nǹkan bá dúró ṣinṣin sí i, ohun tí ó wúlò jù tí o lè ṣe ni láti mú kí ìdààmú tí ó ń bọ̀ máa ṣeéṣe díẹ̀ tí ó sì rọrùn láti kojú, ní pàtàkì pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ akọṣẹ́mọṣẹ́ kan.

Ohun èlò tí ó wúlò kan ni ètò ààbò, tí a kọ nígbà tí o balẹ̀, fún ìgbà tí o kò bá balẹ̀. Ó jẹ́ àkọsílẹ̀ kúkúrú, ti ara ẹni: àwọn àmì ìkìlọ̀ tí ó sọ fún ọ pé o ń rẹ̀ sílẹ̀, àwọn nǹkan díẹ̀ tí ó ti ràn ọ́ lọ́wọ́ tẹ́lẹ̀, àwọn ènìyàn tí o lè pè, àti àwọn nọ́mbà pàjáwìrì, gbogbo rẹ̀ ní ibi kan ṣoṣo kí o má baà máa gbìyànjú láti pilẹ̀ ètò kan nígbà tí o ń rì. Dókítà tàbí oníṣègùn-ọpọlọ lè kọ́ ọ̀kan pẹ̀lú rẹ. Bẹ́ẹ̀ náà ni olùdámọ̀ràn 988.

Wíwá ìtọ́jú tí ó ń tẹ̀síwájú kì í ṣe ìjẹ́wọ́ pé o kùnà nínú ìfaradà. Àwọn ìdààmú jẹ́ ìsọfúnni. Wọ́n ń sọ fún ọ pé ẹrù náà wúwo ju bí àwọn atìlẹ́yìn rẹ tí ó wà nísinsìnyí ṣe lè dì mú lọ, ìyẹn sì yẹ láti kojú pẹ̀lú ẹni tí a ti kọ́ láti ràn ọ́ lọ́wọ́, kì í ṣe fífaradà nìkan pẹ̀lú ìnira títí di èyí tí ó ń bọ̀. Tí àkókò líle kan bá kọjá tí ẹ̀rù sì ṣì bà ọ́, tàbí tí ó ń ṣẹlẹ̀ léraléra, ìyẹn ti tó ìdí láti ṣe ìpàdé náà.

O kò gbọ́dọ̀ ní ìrètí kí o tó gbé ìgbésẹ̀ tí ó ń bọ̀. O kàn ní láti gbé e. Wà láìséwu lónìí, mú ẹni kan tí a ti kọ́ wọlé, kí o sì jẹ́ kí wọ́n ràn ọ́ lọ́wọ́ láti gbé ohun tí o ti ń gbé fúnra rẹ.

Àwọn Orísun

• National Institute of Mental Health, 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide
• National Institute of Mental Health, Warning Signs of Suicide
• 988 Suicide & Crisis Lifeline, Talk to Someone Now
• 988 Suicide & Crisis Lifeline, How to Help Someone Else