Rírí Ìgbẹ́kẹ̀lé àti Ọ̀wọ̀ Gbà

Ẹnì kan wà ní gbogbo ibi iṣẹ́ tí kò ní àṣẹ pàtàkì kankan síbẹ̀ tí ó ń darí ibẹ̀ lọ́nà kan. Nígbà tí ìpinnu bá dí ní tòótọ́, àwọn ènìyàn ń rìn lọ sí tábìlì wọn. Nígbà tí àsọjáde bá ń kiri, wọ́n ni ẹni tí gbogbo ènìyàn fẹ́ ìwòye rẹ̀. Kò sí ẹni tí ó sọ wọ́n di ẹni-ìgbẹ́kẹ̀lé. Wọ́n rí i gbà, jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, lórí àkókò gígùn ti àwọn ọjọ́ lásán.

Ìyẹn lè jẹ́ ìwọ. Kì í ṣe nítorí pé a jẹ ọ́ ní gbèsè rẹ̀, kì í sì í ṣe nítorí pé o béèrè rẹ̀. Ìgbẹ́kẹ̀lé àti ọ̀wọ̀ kì í dáhùn sí ìbéèrè-tipátipá. A ń fi wọ́n lé àwọn ènìyàn tí wọ́n ń bá a lọ láti jẹ́ ẹni-ìgbẹ́kẹ̀lé lọ́wọ́, ní àwọn ọ̀nà tí ó kéré tó débi pé kò sí ọ̀kan tí ó dà bí ẹni tí ó ṣe pàtàkì.

Ó yẹ kí a jẹ́ olóòótọ́ nípa ohun kan ní àkọ́kọ́. O kò lè mú kí ẹnikẹ́ni gbẹ́kẹ̀lé ọ. Ìgbẹ́kẹ̀lé jẹ́ ìdájọ́ tí àwọn ẹlòmíràn ń ṣe, ní àkókò tiwọn, tí ó dá lórí ohun tí wọ́n ti rí tí o ṣe ní tòótọ́. Ohun tí o lè ṣe ni láti jẹ́ ẹni tí ó yẹ ní ìgbẹ́kẹ̀lé ní àìdábọ̀ kí o sì fún àwọn ènìyàn ní àǹfààní tó láti ṣàkíyèsí. Ìyẹn ni gbogbo iṣẹ́ náà, ó sì pọ̀ tó.

Ohun tí àwọn ènìyàn ń díwọ̀n ní tòótọ́

Nígbà tí ẹnì kan bá pinnu bóyá láti gbẹ́kẹ̀lé ọ, wọn kì í ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìmọ̀lára tí kò dájú. Àwọn olùwádìí tí wọ́n ń kẹ́kọ̀ọ́ èyí ti dé orí nǹkan mẹ́ta tí àwọn ènìyàn ń díwọ̀n, ọ̀pọ̀lọpọ̀ láìmọ̀ pé wọ́n ń ṣe é.

Àkọ́kọ́ ni agbára. Ṣé o lè ṣe nǹkan náà ní tòótọ́? Ṣé o mọ ohun tí o ń sọ, ṣé ọwọ́ rẹ sì bá ẹnu rẹ mu? Kò sí ẹni tí ó gbẹ́kẹ̀lé ẹni oníwà-pẹ̀lẹ́, olóòótọ́ láti gbé ọkọ̀-òfuurufú kalẹ̀ bí kò bá lè fò.

Èkejì ni ìwà-òtítọ́. Ṣé o ń pa ọ̀rọ̀ rẹ mọ́, ṣé o ń sọ òtítọ́, ṣé o sì ń hùwà bákan náà bóyá ẹnikẹ́ni ń wò tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́? Èyí ni ọ̀kan tí àwọn ènìyàn ń ṣọ́ pẹ̀lú ìṣọ́ra jù, ó sì jẹ́ èyí tí ó le jù láti tún kọ́ ní kété tí ó bá ya.

Ẹ̀kẹta ni ìfẹ́-inú-rere. Ṣé o ní àǹfààní wọn lọ́kàn ní tòótọ́, tàbí tìrẹ nìkan ni? Àwọn ènìyàn lè dárí ọ̀pọ̀ jì ẹni tí wọ́n gbà pé ó wà ní ẹ̀gbẹ́ wọn. Wọ́n fẹ́rẹ̀ẹ́ má dárí ohunkóhun jì ẹni tí wọ́n fura pé ó ń lò wọ́n.

Àwòrán apá-mẹ́ta yìí, tí a sábà ń pè ní àwòṣe agbára-ìfẹ́rere-ìwà-òtítọ́, ti dúró jákèjádò àwọn ẹ̀wádún ìwádìí a sì tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ láìpẹ́ yìí nínú ìtúpalẹ̀ ńlá kan nínú Frontiers in Psychology. Apá tí ó wúlò fún ọ ni àyẹ̀wò-àìsàn náà. Bí ẹnì kan bá dà bí ẹni tí ó ń ṣọ́ra fún ọ, ó sábà máa ń jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilẹ̀kùn mẹ́ta yẹn tí ó dí. Bóyá wọ́n ṣiyèméjì pé o lè ṣàṣepé. Bóyá wọ́n ti bá ọ tí o sọ ohun kan tí o sì ṣe òmíràn. Bóyá wọ́n rí i pé ìwọ nìkan ni o wà nínú rẹ̀ fún. Wá ilẹ̀kùn tí ó dí kí o tó gbìyànjú láti tún gbogbo ilé ṣe.

Àwọn ọ̀mọ̀wé àṣáájú Frances Frei àti Anne Morriss ṣàpèjúwe ìbátan tímọ́tímọ́ ti èyí nínú àpilẹ̀kọ Harvard Business Review wọn "Begin with Trust." Àwọn ènìyàn ń gbẹ́kẹ̀lé ọ, wọ́n jiyàn, nígbà tí wọ́n bá gbà pé àwọn ń bá ìwọ gidi lò, nígbà tí wọ́n bá ní ìgbàgbọ́ nínú ìdájọ́ rẹ, àti nígbà tí wọ́n bá ní ìmọ̀lára pé o bìkítà nípa wọn. Èrò kan náà, ọ̀rọ̀ tí ó yàtọ̀ díẹ̀. Nígbà tí ìgbẹ́kẹ̀lé bá ya, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ máa padà sí ọ̀kan lára àwọn wọ̀nyẹn nígbà gbogbo.

Ọ̀nà tí ó lọ́ra, tí kò ní fáàrí tí a fi ń kọ́ ọ

Èyí ni apá tí ó ń bí àwọn ènìyàn nínú. Kò sí ìṣe ńlá kan ṣoṣo tí ó ń rí ìgbẹ́kẹ̀lé gbà. A ń kọ́ ọ ní àwọn àkókò tí ó ń sú ni jù tí o ní.

O sọ pé o ó fi fáìlì náà ránṣẹ́ kí ó tó Thursday. O fi í ránṣẹ́ ní Wednesday. A bi ọ́ ní ìbéèrè tí o kò mọ ìdáhùn rẹ̀. O sọ pé "N kò mọ̀, jẹ́ kí n wá a rí" dípò ṣíṣe àbòsí. Ọmọ-ẹgbẹ́ kan ṣe àṣìṣe nínú ìpàdé o kò sì kójọ lé e lórí. Ìpinnu kan burú o sì sọ pé "ìpinnu tèmi ni" dípò wíwá ibi tí o ó gbé ẹ̀bi kalẹ̀ sí.

Kò sí ọ̀kan nínú àwọn wọ̀nyẹn tí ó wúni lórí fúnra rẹ̀. Kíkójọ lé ara wọn lórí ọ̀pọ̀ oṣù, wọ́n di orúkọ-rere. Àwọn ènìyàn ń kọ́ bí o ṣe rí nígbà tí kò rọrùn láti dára, ìyẹn sì ni ìwífún kan ṣoṣo tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé ní tòótọ́.

Ìdàkejì rẹ̀ jẹ́ òtítọ́ bákan náà ó sì kéré ní ìdájọ́-òdodo púpọ̀. Ìlérí kan tí a dá ru lè pa ọgọ́rùn-ún tí a pa mọ́ rẹ́, nítorí ìwà-òtítọ́ ni ilẹ̀kùn tí àwọn ènìyàn ń ṣọ́ jù. Nítorí náà ìgbésẹ̀ tí ó wúlò kì í ṣe láti jẹ́ akíkanjú. Ó jẹ́ láti ṣe ìlérí díẹ̀ kí o sì pa àwọn tí o ṣe mọ́. Ṣèlérí díẹ̀ kù. Lẹ́yìn náà ṣe ohun tí o sọ gan-an.

Ẹ̀yà ìgbẹ́kẹ̀lé kan tí ó dákẹ́ sí i wà tí ó ṣe pàtàkì tó pípa ìlérí mọ́, ó sì jẹ́ ṣíṣeéfojúsọ́nà. Àwọn ènìyàn ń balẹ̀ yí ẹni tí wọ́n lè fojú bù ìhùwàpadà rẹ̀ ká. Bí ẹgbẹ́ rẹ bá mọ̀ pé o dúró kódà nígbà tí iṣẹ́-àkànṣe bá bọ́, pé o kì í yìnbọn pa oníṣẹ́, pé ìròyìn burúkú ń gba ìbéèrè tí ó túra dípò ìbínú-jájá, wọ́n ń mú òtítọ́ wá bá ọ ní kíákíá sí i. Ẹni tí ìṣesí rẹ̀ jẹ́ jíju owó-ẹyọ ń gba ẹ̀yà òtítọ́ tí a ṣàkóso pẹ̀lú ìṣọ́ra, wọ́n sì máa ń jẹ́ ẹni ìkẹyìn láti mọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́. Jíjẹ́ ẹni tí ó dúró ṣinṣin jẹ́ irú ìgbẹ́kẹ̀lé. Àwọn ènìyàn ń pinnu, ní gbogbo àkókò, bóyá ó láìléwu láti jẹ́ olóòótọ́ pẹ̀lú rẹ.

Jíjẹ́ ẹni-ìfẹ́ràn kì í ṣe ohun kan náà pẹ̀lú jíjẹ́ ẹni-ìgbẹ́kẹ̀lé

Ó rọrùn láti da méjèèjì rú, ìdàrúdàpọ̀ náà sì ń san àwọn ènìyàn ní owó. Jíjẹ́ ẹni-ìfẹ́ràn jẹ́ gidi ó sì ń ṣèrànwọ́. Ṣùgbọ́n ó ń ṣiṣẹ́ lórí ìfohùnṣọ̀kan àti ìgbóná-ọkàn, a sì lè fẹ́ràn rẹ nípa sísọ ohun tí àwọn ènìyàn fẹ́ gbọ́ fún wọn. Ìgbẹ́kẹ̀lé ń ṣiṣẹ́ lórí ohun tí ó le sí i. Nígbà mìíràn ohun tí ó ń kọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé jù tí o lè ṣe ni láti sọ ìròyìn tí ó ń mú kí o kéré ní gbajúmọ̀ ní àkókò náà.

Ronú nípa ẹni tí èrò rẹ̀ o ń díwọ̀n ní tòótọ́ nígbà tí ìpinnu bá ṣe pàtàkì. Kì í sábà jẹ́ ẹni tí ó ń fohùnṣọ̀kan jù tí o mọ̀. Ó jẹ́ ẹni tí yóò sọ òtítọ́ fún ọ kódà nígbà tí ó bá nira, nítorí o ti kọ́ pé bẹ́ẹ̀ ni wọn túmọ̀ sí ohun kan. Ìyẹn ni pàṣípààrọ̀ náà. Bí o kò bá fi ìforígbárí díẹ̀ wewu láé, ìyìn rẹ di aláìníláárí àwọn ìkìlọ̀ rẹ sì di ohun tí a fojú kọ̀. Àwọn ènìyàn tí a gbẹ́kẹ̀lé tí a sì bọ̀wọ̀ fún méjèèjì ti bá jíjẹ́ ẹni tí kò rọrùn nígbà mìíràn ṣe àlàáfíà. Wọ́n ti pinnu pé jíjẹ́ ẹni tí ó wúlò borí jíjẹ́ ẹni tí ó rọ̀.

Èyí kò túmọ̀ sí kí o jẹ́ akanra fún ìdárayá. Inú-rere àti òtítọ́ kì í ṣe òdìkejì; góńgó náà ni láti jẹ́ olóòótọ́ ní ọ̀nà tí ó hàn kedere pé ó jẹ́ fún ẹni kejì, kì í ṣe sí wọn. Ṣùgbọ́n nígbà tí o bá ní láti yàn, yan olóòótọ́. Àwọn ènìyàn lè sọ lẹ́yìn àkókò ẹni tí ó pọ́n wọn lójú àti ẹni tí ó sọ òtítọ́ fún wọn, wọ́n sì ń pa ìgbẹ́kẹ̀lé gidi wọn mọ́ fún irú kejì.

Ọ̀wọ̀ jẹ́ ojú-ọ̀nà onípá-méjì, ìwọ sì ni ó kọ́kọ́ lọ

Ìgbẹ́kẹ̀lé jẹ́ nípa bóyá àwọn ènìyàn lè gbáralé ọ. Ọ̀wọ̀ yàtọ̀ díẹ̀. Ó jẹ́ nípa bóyá àwọn ènìyàn ní ìmọ̀lára pé a rí wọn tí a sì bá wọn lò bí ẹni tí wọ́n ṣe pàtàkì. Ọ̀nà tí ó yára jù láti gba ọ̀wọ̀ ni láti jẹ́ ẹni tí ó ń fún ọ̀wọ̀ ní àìdábọ̀ ní àkọ́kọ́.

Ìyẹn dà bí ohun pẹ̀lẹ́ títí tí o bá wo bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́. Ẹni tí ó rántí ohun tí o sọ ní ọ̀sẹ̀ tí ó kọjá. Tí ó fún ọ ní ìyìn pẹ̀lú orúkọ rẹ níwájú àwọn ènìyàn tí wọ́n lè ṣe ohun kan pẹ̀lú rẹ̀. Tí ó kọ̀-lóhùn sí èrò rẹ láìsọ ọ́ di nípa rẹ. Tí ó béèrè ohun tí o rò kí ó tó pinnu, tí ó sì ń fetí sí ìdáhùn ní tòótọ́. Àwọn ènìyàn ní ìmọ̀lára ìyẹn, ó sì ń yí bí wọ́n ṣe ń dì ọ́ mú padà.

Àwọn nǹkan díẹ̀ tí ń rí ọ̀wọ̀ gbà láìsí oyè tàbí àkókò aláriwo kan ṣoṣo:

• Jẹ́ ẹni tí ó wúlò ní tòótọ́ kí ẹnikẹ́ni tó béèrè. Ṣàkíyèsí ohun tí ó fẹ́ burú kí o sì dẹ́kun rẹ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Ìwúlò ni ọ̀nà ipò tí a fojú kéré jù.
• Fi ìyìn fúnni ní mọ̀ọ́mọ̀. Ìtẹ̀sí láti gbà á ni ohun tí ń san ọ́ ní ọ̀wọ̀; àṣà fífi í fúnni ni ohun tí ń kọ́ ọ. Àwọn ènìyàn ń rántí ẹni tí ó mú kí wọ́n rí dáradára.
• Kọ̀-lóhùn dáradára. O lè tì lórí èrò gidigidi nígbà tí o rọ̀ sí ènìyàn náà. "Èyí ni ohun tí ń dà mí láàmú nípa èyí" ń gúnlẹ̀ ní ọ̀nà tí ó yàtọ̀ gan-an sí "ìyẹn kì yóò ṣiṣẹ́."
• Pa àwọn àṣírí mọ́. Bí àwọn ènìyàn bá kọ́ pé ohun tí wọ́n sọ fún ọ dúró pẹ̀lú rẹ, o di ẹni tí ó láìléwu láti bá sọ̀rọ̀. Bí wọ́n bá kọ́ pé kò dúró, kò sí iye ẹwà tí ó lè mú wọn padà.
• Bá àwọn ènìyàn tí wọ́n ní agbára tí ó kéré jù lò bí o ṣe ń bá àwọn tí wọ́n ní jù lọ lò. Gbogbo ènìyàn ń wo bí o ṣe ń bá ẹni tí kò lè ṣe ohunkóhun fún ọ lò. Ìyẹn ń sọ fún wọn ẹni tí ìwọ jẹ́ ní tòótọ́.

Nígbà tí o bá jẹ́ tuntun, tàbí nígbà tí yàrá bá ní ṣiyèméjì

Bí o bá ń wọ ibi tí kò sí ẹni tí ó mọ̀ ọ́ síbẹ̀, ìdẹwò náà ni láti fi ara rẹ hàn kíákíá àti pẹ̀lú ariwo. Kọ̀ ọ́. Ẹ̀rí aláriwo ń dà bí àìnídánilójú, ó sì ń mú kí àwọn ènìyàn múra sílẹ̀.

Ṣe ohun tí ó dákẹ́ sí i. Bi àwọn ìbéèrè gidi nípa bí àwọn nǹkan ṣe ń ṣiṣẹ́ àti ẹni tí ó mọ ohun, lẹ́yìn náà fetí sílẹ̀ pẹ́ tó débi pé àwọn ènìyàn lè sọ pé o kì í ṣe kìkì dídúró láti sọ̀rọ̀. Wá ohun kékeré kan tí o sọ pé o ó ṣe, kí o sì ṣe é ní kùtùkùtù àti dáradára. Jẹ́ kí ìṣe ìgbẹ́kẹ̀lé kan dúró fún ẹgbẹ̀rún ọ̀rọ̀ nípa bí o ṣe jẹ́ ẹni-ìgbẹ́kẹ̀lé tó. Orúkọ-rere ń pọ̀ sí i. Ìdógó àkọ́kọ́ ni èyí tí ó lọ́ra; ìyókù ń yára.

Bí o bá ń wọ yàrá tí ó ti ní àwọn ìdí láti ní ṣiyèméjì nípa rẹ, dárúkọ àlàfo náà ní gbangba dípò dídibọ́n pé kò sí. "Mo mọ̀ pé àwọn oṣù díẹ̀ tí ó kọjá ti le tí n kò sì tí ì rí ìgbẹ́kẹ̀lé yín gbà. Èyí ni ohun tí mo fẹ́ ṣe, ẹ sì lè dì mí mú sí i." Lẹ́yìn náà ṣe é. Nígbà tí a bá jẹ́wọ́ rẹ̀ ní òtítọ́, àìgbẹ́kẹ̀lé ń pàdánù ọ̀pọ̀ nínú ìdìmú rẹ̀.

Nígbà tí ìgbẹ́kẹ̀lé bá ti ya

Bóyá ìwọ ni ẹni tí ó jù ú sílẹ̀. O fojú kọ ohun ńlá kan, tàbí o sọ ohun kan tí o kò gbọdọ̀ sọ, tàbí o dójú ti ẹnì kan nígbà tí ó ṣe pàtàkì. Ìhùwàpadà náà ni láti ṣàlàyé, láti rọ̀, láti fi ìdí ẹjọ́ múlẹ̀ nípa ìdí tí kò fi burú tó bẹ́ẹ̀ ní tòótọ́. Fo gbogbo ìyẹn.

Àtúnṣe gidi ní ìrísí kan. O dárúkọ ohun tí o ṣe láìfi ohun kún un. O kì í nawọ́ sí "Mo káàánú pé o ní ìmọ̀lára bẹ́ẹ̀," èyí tí kì í ṣe àforíjìn. O sọ ohun tí o ó ṣe lọ́nà mìíràn, ní ọ̀rọ̀ tí ó dájú. Lẹ́yìn náà o jẹ́ kí ìhùwà rẹ ru ìyókù, nítorí ọ̀rọ̀ kì yóò ṣe é, kì í ṣe síbẹ̀. Àtúnṣe lọ́ra ju ìyà lọ ìyẹn sì ni owó rẹ̀. Ohun tí àwọn ènìyàn máa rántí nígbẹ̀yìn kì í sábà jẹ́ ìkọsẹ̀ náà. Ó jẹ́ bóyá o gbà á tìrẹ tí o sì padà wá.

Ìdí tí èyí fi tọ́ sí sùúrù náà

Ìdí kan wà láti bìkítà kọjá dídé iwájú. Nígbà tí àwọn ènìyàn bá gbẹ́kẹ̀lé ọ, gbogbo àwọ̀ ìgbé ayé iṣẹ́ rẹ ń rọ̀. O dáwọ́ níní láti dáàbò bo ara rẹ àti láti díbọ́n. O lè sọ pé "N kò mọ̀" àti "Mo ṣàṣìṣe" láìsí kí ó san ọ́ ní owó, èyí tí ó túmọ̀ sí pé o ń kọ́ ẹ̀kọ́ kíákíá tí o sì ń sùn dáradára. Ìwádìí Amy Edmondson lórí ohun tí ó pè ní ààbò-ọpọlọ rí i pé àwọn ẹgbẹ́ tí ó lágbára jù kì í ṣe àwọn tí ó ní àwọn ènìyàn tí ó gbọ́n jù. Wọ́n jẹ́ àwọn tí àwọn ènìyàn gbẹ́kẹ̀lé tí wọ́n sì bọ̀wọ̀ fún ara wọn tó láti jẹ́wọ́ àwọn àṣìṣe, béèrè fún ìrànlọ́wọ́, kí wọ́n sì sọ ohun líle ní gbangba. Ojú-ọjọ́ yẹn kì í fara hàn nípa àṣẹ. Àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan ni wọ́n ń kọ́ ọ, ìṣe ìgbẹ́kẹ̀lé kan lẹ́ẹ̀kan, ọ̀pọ̀ ìgbà látọ̀dọ̀ ẹnì kan tí kò ní oyè kankan rárá.

O kò nílò ìgbéga láti bẹ̀rẹ̀. O nílò àkókò ti àwọn ọjọ́ lásán àti ìfẹ́-inú láti jẹ́ ẹni-ìgbẹ́kẹ̀lé jákèjádò wọn. Àwọn ènìyàn ti ń wò tẹ́lẹ̀. Wọ́n máa ń wò nígbà gbogbo. Ìròyìn rere ni pé o ní láti pinnu, lónìí, ohun tí wọ́n ń kọ́.

Bí o bá rí ara rẹ tí o ń yí òtítọ́ padà nígbà gbogbo kìkì láti pa àwọn ènìyàn mọ́ ní ẹ̀gbẹ́ rẹ, tàbí tí ẹ̀rù pípàdánù ipò bà ọ́ tó débi pé o kò lè jẹ́wọ́ àṣìṣe, ìyẹn tọ́ láti wò ní òtítọ́, nígbà mìíràn ó sì tọ́ láti sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ pẹ̀lú ẹni tí o gbẹ́kẹ̀lé tàbí olùdámọ̀ràn. Ọ̀wọ̀ gidi kò lè dàgbà lórí ìpìlẹ̀ tí o ní láti máa ṣọ́. Ó ń dàgbà lórí èyí tí o kò ní láti ronú nípa rẹ̀, nítorí ó kàn jẹ́ òtítọ́.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, Begin with Trust (Frances X. Frei and Anne Morriss)
• Frontiers in Psychology, "I Think You Are Trustworthy, Need I Say More?" The Factor Structure and Practicalities of Trustworthiness Assessment
• Amy C. Edmondson, Psychological Safety