Bí O Ṣe Lè Ràn Àwọn Ènìyàn Lọ́wọ́ Nínú Àkókò Àìdánilójú

Àtúnṣe ètò ń bọ̀ o sì lè nímọ̀lára ìyípadà nínú yàrá náà. Àwọn ènìyàn dákẹ́ jẹ́ẹ́ jù nínú àwọn ìpàdé. Méjì nínú àwọn òṣìṣẹ́ rẹ tí ó dára jù ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àtúnṣe àkọsílẹ̀ iṣẹ́ wọn lójijì. Ẹnìkan béèrè lọ́wọ́ rẹ, ní ọ̀nà àwàdà-fẹ̀rẹ̀, bóyá kí wọ́n máa ṣàníyàn, o kò sì mọ ìdáhùn náà ní tòótọ́ síbẹ̀. Ìdẹwò ń bá ọ láti sọ ohun tí ó ń tù ni nínú tí kò sì ní ìtumọ̀ tó dájú. Ìdẹwò tún ń bá ọ láti má sọ ohunkóhun rárá.

Èyí ni àárín tó le koko nínú dídárí àwọn ènìyàn nínú àkókò àìdánilójú. O kò lè ṣèlérí pé àwọn nǹkan yóò dára, nítorí pé o kò mọ̀. O kò lè dìbọ́n pé kò sí ohunkóhun tí ń ṣẹlẹ̀, nítorí pé gbogbo ènìyàn ti nímọ̀lára rẹ̀. Nítorí náà kí ni o ó ṣe pẹ̀lú àlàfo tó wà láàrín ohun tí àwọn ènìyàn fẹ́ lọ́dọ̀ rẹ àti ohun tí o lè fún wọn ní tòótọ́?

Èyí tó pọ̀ jù nínú àwọn ìmọ̀ràn búburú níhìn-ín ń tì ọ́ síhà ìgbẹ́kẹ̀lé èké. Fi ìdánilójú hàn. Jẹ́ àpáta. Wàhálà rẹ̀ ni pé àwọn ènìyàn sábà máa ń mọ̀ nígbà tí o bá ń ṣe àṣefarawé, ó sì ń mú kí o pàdánù ohun kan ṣoṣo tí o nílò jù lọ ní báyìí, èyí tí í ṣe ìgbẹ́kẹ̀lé wọn. Ọ̀nà tó dára jù wà láti dúró nínú àìmọ̀-nǹkan, ó sì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú jíjẹ́ ẹni tó ní ojú mímọ́ nípa ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú àwọn ènìyàn tó yí ọ ká.

Ohun tí àìdánilójú ń ṣe sí ènìyàn

Àìdánilójú jẹ́ irú másùnmáwo tirẹ̀, tó yàtọ̀ sí ìròyìn búburú. Ọ̀pọ̀ ènìyàn lè gba ìfarapa líle, tó dájú, kí wọ́n sì kojú rẹ̀. Ohun tó ń rẹ̀ wọ́n ni àìmọ̀-nǹkan. Ọkàn, tí a bá fi àlàfo fún, yóò fi àwọn ọ̀ràn tó burú jù bí ìyípoyípo kún un.

Àwọn onímọ̀-nípa-ọpọlọ ń sọ̀rọ̀ nípa ohun kan tí a ń pè ní àìfaradà-àìdánilójú, Ẹgbẹ́ Onímọ̀-nípa-ọpọlọ ti Amẹ́ríkà sì tọ́ka sí àbájáde rẹ̀ tó hàn gbangba: àwọn ènìyàn tí ohun àìmọ̀ ń dà láàmú jù sábà máa ní ìtẹ̀sí síhà ìbànújẹ́ àti àníyàn. Àwọn kan nínú ẹgbẹ́ rẹ yóò farada àìdájú dáadáa. Àwọn mìíràn yóò máa fọ́ túútúú jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ nínú rẹ̀, o kò sì ní lè mọ̀ ní gbogbo ìgbà èwo nínú èwo láti òde.

Ohun tí èyí túmọ̀ sí ní ìṣe ni pé nígbà àkókò àìdánilójú, apá kan nínú àwọn ènìyàn rẹ ń lo ètò iṣan ara wọn ní líle ju ti àtẹ̀yìnwá lọ kìkì láti wá síbi iṣẹ́. Wọ́n rẹ̀ wọ́n ju bí iṣẹ́ náà ṣe ṣàlàyé lọ. Wọ́n máa lọ́ra láti pinnu. Wọ́n máa yára láti ka ọ̀rọ̀ tí kò ní ojúsàájú sí àmì búburú. Kò sí ọ̀kankan nínú èyí tí ó jẹ́ àbùkù ìwà. Ó jẹ́ ohun tí ìhalẹ̀ aláìlópin máa ń ṣe sí ènìyàn, ó sì jẹ́ ipò gidi tí àwọn ènìyàn tí o ń gbìyànjú láti dárí wọn wà.

Nígbà tí o bá rántí ìyẹn, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésẹ̀ ìdarí dẹ́kun jíjẹ́ nípa ọgbọ́n-ètò, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ́ nípa dídín ariwo ìbẹ̀rù tó wà nínú kù débi pé àwọn ènìyàn lè tún ronú.

Sọ ohun àìmọ̀ jáde sókè

Ìtẹ̀sí abẹ́ ìfúnpá ni láti fi ohun tí o kò mọ̀ pamọ́. Kọ̀ ọ́. Sísọ pé "èyí ni ohun tí mo mọ̀, èyí ni ohun tí n kò mọ̀, èyí sì ni ìgbà tí mo retí láti mọ̀ síwájú sí i" ń ṣe ohun kan tó lágbára jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́: ó fún àwọn ènìyàn ní àyíká fún ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà. Àìmọ̀-nǹkan náà dẹ́kun jíjẹ́ àmì pé a ń fi ohun kan pamọ́ fún wọn. Ó di ipò àjọpín tí gbogbo yín dúró sí pa pọ̀.

Èyí ni ibi tí ìwádìí lórí ààbò ọpọlọ ti yẹ kí a tẹ́tí sí. Amy Edmondson, tó ń kẹ́kọ̀ọ́ bí àwọn ẹgbẹ́ ṣe ń ṣiṣẹ́ lábẹ́ ìfúnpá, ti ṣàwárí pé ààbò ọpọlọ, ìmọ̀lára pé o lè sọ̀rọ̀ sókè, béèrè ìbéèrè, tàbí jẹ́wọ́ pé o ń ṣàníyàn láìjẹ́ pé a fìyà jẹ ọ́ fún un, ṣe pàtàkì jù nígbà tí àìdánilójú bá ga sí i, kì í ṣe kéré sí i. Bí ipò bá ṣe rú tó, bẹ́ẹ̀ ni ẹgbẹ́ kan náà ṣe nílò àwọn ènìyàn tí ń gbé àníyàn dìde tí wọ́n sì ń gbé èrò kalẹ̀ kí wọ́n lè rí ọ̀nà la kọjá. Àwọn aṣáájú sì ń kọ́ ojú-ọjọ́ yẹn ní apá kan nípa títọ́ka àìdánilójú náà fúnra wọn, èyí tó mú kí ó láìséwu fún gbogbo ẹlòmíràn láti sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ pẹ̀lú.

Ọ̀nà gidi rẹ̀ kéré ó sì lè ṣàtúntún. Ní àkókò líle, sọ ohun tó dákẹ́ ní àkọ́kọ́. "Èmi náà kò ní ìmọ̀ kíkún lórí èyí síbẹ̀." "Ìyẹn jẹ́ àníyàn tó tọ́, mo sì ti ní in pẹ̀lú." Nígbàkígbà tí o bá ṣe ìyẹn, o fún àwọn ènìyàn ní àṣẹ láti dẹ́kun dídìbọ́n, èyí sì gan-an ni ìgbà tí wọ́n máa bẹ̀rẹ̀ sí í sọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́ fún ọ.

Sọ òtítọ́, kódà nígbà tí ó jẹ́ apá kan

Ìyàtọ̀ wà láàrín àìní àwọn ìdáhùn àti àìjẹ́ olódodo. Àwọn ènìyàn lè gbé pẹ̀lú ti àkọ́kọ́. Èkejì ni èyí tó ń fọ́ wọn.

Nígbà tí o bá lọ síhà àìdájú láti dáàbò bo àwọn ènìyàn, sábà ni wọ́n máa nímọ̀lára àìdájú náà tí wọ́n sì rò pé òtítọ́ burú ju bí ó ṣe rí lọ. Èrò inú wọn fẹ́rẹ̀ máa ṣókùnkùn ju òtítọ́ lọ nígbà gbogbo. Nítorí náà fún wọn ní àwòrán gidi, tó jẹ́ apá kan. Ohun tí a ti pinnu. Ohun tí a kò tí ì pinnu. Ohun tí o kò lè sọ síbẹ̀ ní tòótọ́, àti ìdí rẹ̀. "N kò lè pín ìlàkà àkókò nítorí kò tí ì dáhùn, n kò sì ní fojú díwọ̀n rẹ̀ kí n sì ṣe àṣìṣe" jẹ́ gbólóhùn tó ń kọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé. Ìdáhùn-ìdíbọ́n tó dùn ní ọkàn ń bà á jẹ́.

Èyí gba ìgboyà díẹ̀, nítorí pé àìdánilójú olóòótọ́ máa dàbí àìlágbára ní àkókò náà. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Àwọn aṣáájú tí àwọn ènìyàn ń tẹ̀lé nínú àwọn àkókò líle kì í sábà jẹ́ àwọn tí ó ti ní ìmọ̀ gbogbo nǹkan. Wọ́n jẹ́ àwọn tí ó jẹ́ olódodo sí wọn nígbà tí yóò ti rọrùn jù láti má ṣe bẹ́ẹ̀.

Má dákẹ́ jẹ́ẹ́ nínú àlàfo náà

Ìlàkà kan wà nínú gbogbo ipò àìdánilójú níbi tí o kò ní ohun tuntun láti jábọ̀. A ń ṣe àwọn ìpinnu lókè rẹ, tàbí ọjà kò tí ì yí padà, tàbí o kàn ń dúró ní pẹ́ẹ́pẹ̀. Ìdẹwò ni láti dúró jẹ́ẹ́ títí tí o ó fi ní ohun tó fẹsẹ̀múlẹ̀ láti sọ. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yẹn jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn àṣìṣe tó wọ́pọ̀ jù tí aṣáájú máa ń ṣe níhìn-ín.

Nígbà tí àwọn aṣáájú bá dákẹ́ jẹ́ẹ́, àwọn ènìyàn kì í parí èrò pé kò sí ohun tí ń ṣẹlẹ̀. Wọ́n parí èrò pé ohun kan ń ṣẹlẹ̀ a sì ń mú wọn jáde nínú rẹ̀. Ọlọ̀-òfófó ń kún àlàfo náà, òfófó sì ń ṣókùnkùn ó sì ń yára ju ìròyìn èyíkéyìí tí o bá fún ni lọ. Nítorí náà bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ ní lọ́sọ̀ọ́sì, kì í ṣe kìkì nígbà tí ìròyìn bá wà. "Kò sí nǹkan tí ó yí padà láti ọ̀sẹ̀ tó kọjá, n óò sì sọ fún yín ní ìṣẹ́jú tí ó bá ṣe bẹ́ẹ̀" jẹ́ ìròyìn gidi. Ó yẹ kí a fi ránṣẹ́.

Àwọn nǹkan díẹ̀ ń mú kí èyí rọrùn láti tẹ̀síwájú:

• Gbé ìfojúsọ́nà kalẹ̀ tí àwọn ènìyàn lè gbẹ́kẹ̀ lé. Sọ fún wọn ìgbà tí wọn ó tún gbọ́ ọ̀rọ̀ lọ́dọ̀ rẹ, kí o sì dé àmì yẹn kódà bí ohun tí o ní bá jẹ́ "kò sí ìròyìn síbẹ̀." Ìgbẹ́kẹ̀lé fúnra rẹ̀ ń tù ni nínú.
• Sọ ohun òtítọ́ kan náà ju ẹ̀ẹ̀kan lọ. Àwọn ènìyàn tó wà lábẹ́ másùnmáwo kì í gba ìròyìn ní ìgbà àkọ́kọ́, sísọ ara rẹ léraléra kì í sì í jẹ́ ìfojúkọ́. Bẹ́ẹ̀ ni bí ìròyìn náà ṣe ń wọlé ní tòótọ́.
• Fi àyè sílẹ̀ fún àwọn ìbéèrè, kí o sì dáhùn àwọn tí o lè dáhùn. "N kò mọ̀" tí a sọ gbangba ju ìdáhùn aláìdánilójú tí o ó ní láti fà sẹ́yìn lọ.

Èròngbà náà rọrùn. Kò sí ẹnì kankan tí ó yẹ kí ó máa fojú díwọ̀n bóyá o ti gbàgbé nípa wọn tàbí bóyá ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà túmọ̀ sí ìròyìn búburú. Ìpolówó ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tó dúró ṣinṣin, kódà ìfọwọ́sọ̀rọ̀ tín-tín, ń dáàbò bo ìbẹ̀rù láti pọ̀ sí i nínú òkùnkùn.

Fún àwọn ènìyàn ní ohun kan láti dìmú

Èyí ni ibi tí o lè wúlò ní tòótọ́. Àwọn ènìyàn tí ń rì sínú ohun tí wọn kò lè darí yóò tù nínú lọ́nà tí a lè wọ̀n nígbà tí o bá ràn wọ́n lọ́wọ́ láti rí ohun tí wọ́n lè darí.

Ìmọ̀ràn àkọ́kọ́ ti APA fún másùnmáwo àìdánilójú jẹ́ gan-an èyí: dojúkọ ohun tó wà nínú agbára rẹ láti darí, kódà àwọn nǹkan kéékèèké. Gẹ́gẹ́ bí aṣáájú, o lè ṣe ìyẹn fún gbogbo ẹgbẹ́ kan. Nígbà tí àwòrán ńlá náà bá jáde ní ọwọ́ gbogbo ènìyàn, dín àyíká kù sí ohun tó jẹ́ tiwọn ní tòótọ́ ní ọ̀sẹ̀ yìí.

• Tọ́ka sí iṣẹ́ tó ṣì ṣe pàtàkì láìbìkítà bí àwọn nǹkan ṣe yanjú. "Ohunkóhun tó bá ṣẹlẹ̀ lókè, iṣẹ́ àkànṣe yìí ṣì nílò kí ó jáde dáadáa, èyí sì jẹ́ tiwa."
• Dáàbò bo àwọn ìṣesí dídúró díẹ̀ ní mọ̀ọ́mọ̀. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tó dúró tí a kò fagi lé, ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé tó hàn gbangba ní òpin gbogbo ìpàdé. Ìfojúdíwọ̀n jẹ́ ìṣeun nígbà tí gbogbo nǹkan mìíràn bá ń yí.
• Ṣe àwọn ìpinnu ní ìyára déédéé níbi tí o lè ṣe é, dípò dídi gbogbo nǹkan "títí tí a ó fi mọ̀ síi." Ìṣípopadà síwájú tó hàn, kódà lórí àwọn nǹkan kéékèèké, ń sọ fún ara pé ipò náà ṣeé ṣiṣẹ́.
• Jẹ́ pàtó nípa ohun tí o nílò lọ́dọ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan ní báyìí. Iṣẹ́ tó hàn gbangba, tó ṣeé ṣe jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ohun tó ń fẹsẹ̀múlẹ̀ jù tí o lè fún ẹni tí ọkàn rẹ̀ ń yí.

Kò sí ọ̀kankan nínú èyí tí ń ṣe ìròhìn-èké. O kò sọ fún àwọn ènìyàn pé ìjì kì í ṣe gidi. O ń fún wọn ní ọkọ̀-ìwọ̀.

Ìrètí láìparọ́

Ìdẹkùn kan wà tó ń mú àwọn aṣáájú aláàánú. Láti gbé ẹ̀mí àwọn ènìyàn ga, wọ́n ń wá ìtùnú tí kì í ṣe tiwọn láti fún ni. "Gbogbo èyí yóò dára." "Kò sí ẹni tó ń lọ síbìkankan." "Mo ṣèlérí pé yóò yanjú." Èrò náà jẹ́ ìṣeun. Ipa rẹ̀, nígbà tí ó bá yọrí sí kíkọ̀ jẹ́ òtítọ́, ni pé àwọn ènìyàn dẹ́kun gbígbàgbọ́ ohunkóhun tí o bá sọ.

Ẹ̀dà ìrètí kan wà tí kò béèrè fún irọ́, ó sì fẹsẹ̀múlẹ̀ jù. Ó dún bí ìgbẹ́kẹ̀lé nínú àwọn ènìyàn, kì í ṣe ìdánilójú nípa àbájáde. Ó dún bí, "N kò mọ bí èyí ṣe yanjú, ṣùgbọ́n mo ti wo ẹgbẹ́ yìí tó kojá ohun tó burú jù, n ó sì fẹ́ kojú rẹ̀ pẹ̀lú yín ju pẹ̀lú ẹnikẹ́ni mìíràn lọ." Ìyẹn jẹ́ olódodo ó sì ń gbé yàrá kan sókè. O kò ṣèlérí ọjọ́ iwájú. O ń jẹ́rìí sí àwọn ènìyàn tí yóò kojú rẹ̀.

Ìyàtọ̀ náà ṣe pàtàkì nítorí ìròyìn líle náà, bí ó bá dé, yóò dé níkẹyìn. Nígbà tí ó bá ṣe bẹ́ẹ̀, àwọn aṣáájú tí kò ṣe ìpòkúpò ṣèlérí ni àwọn tó ṣì dúró lórí ilẹ̀ tó fẹsẹ̀múlẹ̀. Àwọn tó ṣèlérí ayé ń ná ìgbẹ́kẹ̀lé wọn tipẹ́tipẹ́ kí wọ́n tó nílò rẹ̀ jù. Jẹ́ kí àwọn ìlérí rẹ kéré kí ìgbàgbọ́ rẹ nínú àwọn ènìyàn sì pọ̀, o sì lè jẹ́ orísun ìrètí gidi láìjẹ́ pé o sọ ohun tí o ó kábàámọ̀ láé.

Ṣọ́ ojú-ọjọ́ ti ara rẹ

Àwọn ènìyàn tó yí ọ ká ń ka ọ ní pẹ̀kípẹ̀kí ju ti àtẹ̀yìnwá lọ, ìmọ̀lára sì ń kọjá nínú ẹgbẹ́ bí ojú-ọjọ́. Bí o bá wọlé pẹ̀lú àgbọ̀n títì àti ọ̀rọ̀ gígékúrú, ìyẹn rìnrìn-àjò. Bí o bá dúró ṣinṣin, ìyẹn rìnrìn-àjò pẹ̀lú.

Èyí kì í ṣe ìpè láti ṣe àṣefarawé ìfọ̀kànbalẹ̀. Ìfọ̀kànbalẹ̀ àṣefarawé ń jò. Ó jẹ́ ìdí kan láti tọ́jú ipò ti ara rẹ ní tòótọ́, nítorí pé nínú ìlàkà àìdánilójú ìwọ ni, bóyá o fẹ́ràn rẹ̀ tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́, ẹ̀rọ-ìwọ̀n-ooru tí a ń wò jù lọ nínú yàrá náà. Wá ìtìlẹ́yìn ti ara rẹ. Wá ẹni tí o lè jẹ́ aláìṣọ́ra pẹ̀lú kí o má baà gbé gbogbo rẹ̀ wá síbi iṣẹ́. Èémí jíjáde tó lọ́ra tó sì gùn ṣáájú ọ̀rọ̀ líle ń ṣe ju bí o ṣe rò lọ. O kò lè fún ẹgbẹ́ kan ní ìdúró-ṣinṣin tí o kò ní fúnra rẹ.

Kí o sì fún ara rẹ ní òtítọ́ kan náà tí o ń fún wọn. O kò ní pinnu gbogbo nǹkan dáadáa nínú ipò tí kò sí ẹnì kankan tó ní ìmọ̀ kíkún nípa rẹ̀. Èròngbà náà kì í ṣe àṣefihàn aláìlábàwọ́n. Ó jẹ́ láti jẹ́ wíwà tó ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé, tó sì jẹ́ olóòótọ́ tí àwọn ènìyàn lè dúró sí nígbà tí àwọn nǹkan ń dúró ṣinṣin.

Nígbà tí ẹnìkan bá ń jìjàkadì jù bí àkókò náà ṣe ṣàlàyé

Nígbà mìíràn ìrànlọ́wọ́ tí ènìyàn nílò tóbi ju ohunkóhun tí olùdarí yẹ kí ó gbìyànjú láti pèsè lọ. Fiyèsí bí ẹnìkan bá dàbí ẹni tó ń fọ́ túútúú jìnnà jù ohun tí ipò náà béèrè fún. Yíyẹsẹ̀ kúrò gidigidi. Àìlè-dojúkọ fún ọ̀sẹ̀ pípẹ́. Sísọ̀rọ̀ nípa ara wọn pẹ̀lú àìnírètí tó ń dà ọ́ láàmú. Àìdánilójú níbi iṣẹ́ lè tẹ̀ lórí ìbànújẹ́ àti ìbẹ̀rù tí kò ní nǹkan ṣe pẹ̀lú àwòrán ètò àjọ, ó sì lè fa àwọn ènìyàn sínú agbègbè tó nílò ìtọ́jú gidi.

O kò ní láti ṣàwárí àrùn ohunkóhun, o kò sì gbọdọ̀ gbìyànjú. Ohun tí o lè ṣe ni láti fiyèsí, fọ̀rọ̀wérọ̀ bí ènìyàn ("o kò dàbí ara rẹ láìpẹ́ yìí, báwo ni o ṣe wà ní tòótọ́"), kí o sì rí dájú pé wọ́n mọ̀ pé àwọn orísun gidi wà, ètò ìrànwọ́ òṣìṣẹ́, oníṣègùn-ọpọlọ, oníṣègùn wọn. Bí ìpọ́njú ẹnikẹ́ni bá dẹ́rù ba ọ́ láé, fi ọwọ́ kíákíá mú un kí o sì ràn wọ́n lọ́wọ́ láti dé ọ̀dọ̀ ìtìlẹ́yìn akọṣẹ́mọṣẹ́ tàbí ti pàjáwìrì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ dípò kíkojú rẹ̀ nìkan.

Dídárí àwọn ènìyàn dáadáa nínú àìdánilójú kì í túmọ̀ sí gbígbé ẹrù gbogbo ènìyàn fúnra rẹ. Ó túmọ̀ sí jíjẹ́ ẹni tó dúró ṣinṣin tó, tó sì jẹ́ olóòótọ́ tó, débi pé kò sí ẹni tó ní láti gbé tirẹ̀ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. O kò lè sọ fún wọn bí ó ṣe parí. O lè rí dájú pé wọn kò dá wà nígbà tí wọ́n ń dúró láti ṣàwárí.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, 6 Strategies for Leading Through Uncertainty (Rebecca Zucker àti Darin Rowell)
• American Psychological Association, Tips for Dealing With the Stress of Uncertainty
• UNSW BusinessThink, Amy Edmondson on Psychological Safety in an Uncertain World