Dídarí Láti Inú Àwọn Ìlànà, Kì í ṣe Ìwà-ọkàn

Aago mẹ́rin ọ̀sán ni lọ́jọ́ tó lọ ní ọ̀nà búburú. O ti rẹ̀ ọ́, inú rẹ ti bàjẹ́ díẹ̀, ẹnìkan sì ṣẹ̀ṣẹ̀ fi ìhìn tó tì ọ́ ga ránṣẹ́. Àtàǹpàkò rẹ ti ń lọ sí ìdáhùn tí o lè mọ̀ pé yóò le. Ní àbọ̀-ìṣẹ́jú-àáyá yẹn, ọ̀kan lára ènìyàn méjì ló fẹ́ dáhùn: ẹni tí o fẹ́ jẹ́ ní tòótọ́, tàbí ìwà-ọkàn rẹ.

Ọ̀pọ̀ nínú wa máa ń jẹ́ kí ìwà-ọkàn dáhùn. Ó yára jù, ó pariwo jù, ní àkókò náà ó sì dà bí òtítọ́. Ìṣòro ni pé àwọn ìwà-ọkàn jẹ́ ojú-ọjọ́. Wọ́n ń wọlé, wọ́n ń rí bí ohun gbogbo nígbà tí wọ́n bá wà, lẹ́yìn náà wọ́n ń kọjá tí wọ́n sì fi ọ́ sílẹ̀ nínú ohunkóhun tí o sọ nígbà tí òjò ń rọ̀.

Ọ̀nà mìíràn jẹ́ẹ́ jù ó sì dúró pẹ́ púpọ̀ sí i. O lè pinnu, ṣáájú àkókò, ohun tí o dúró fún, kí o sì jẹ́ kí ìyẹn ṣe ìdarí nígbà tí àwọn ìmọ̀lára rẹ bá pariwo jù láti gbẹ́kẹ̀lé. Ìyẹn ni gbogbo èrò tó wà lẹ́yìn dídarí láti inú àwọn ìlànà dípò ìwà-ọkàn. Kì í ṣe nípa ṣíṣe ẹ̀dà bí ẹni pé o fara balẹ̀. Ó jẹ́ nípa àìfi ìdarí lé ìmọ̀lára kan tó fẹ́ lọ kí ó tó di àkókò oúnjẹ alẹ́ lọ́wọ́.

Ìwà-ọkàn rẹ jẹ́ ìsọfúnni, kì í ṣe àṣẹ

Èyí ni àtúnrí tó ń ṣe ọ̀pọ̀ iṣẹ́ náà. Ìmọ̀lára jẹ́ dátà nípa ipò inú rẹ. Kì í ṣe ìtọ́ni nípa ohun tí a ó ṣe tó kàn.

Nígbà tí o bá ní àníyàn, ìyẹn jẹ́ ìsọfúnni gidi, ohun kan ṣe pàtàkì sí ọ tó sì dà bí ẹni pé ó wà nínú ewu. Nígbà tí inú rẹ bá rú, ìyẹn jẹ́ ìsọfúnni náà. Ṣùgbọ́n ìfò tí a ń ṣe fúnra rẹ̀ ni láti "Inú mi ń bí mi" tààrà sí "nítorí náà mo ó hùwà ìbínú," bí ẹni pé ìmọ̀lára náà dé pẹ̀lú ìtọ́ni tó so mọ́ ọn. Kò ṣe bẹ́ẹ̀. Ìwọ ló fi àwọn wọ̀nyẹn kún un.

Onímọ̀-ọkàn Susan David pe ìṣẹ́jú tí a bá gbàgbé èyí ní "níní-kọ̀." Nínú iṣẹ́ rẹ̀ lórí ìyára-ìmọ̀lára, ó ṣàpèjúwe bí a ṣe ń kọ̀ mọ́ èrò tàbí ìmọ̀lára bí ẹja ṣe ń kọ̀ mọ́ okùn ìpẹja. Nígbà tí a bá ti kọ̀ mọ́ ọn, a máa ń fi ìmọ̀lára náà ṣe òtítọ́ a sì ń jẹ́ kí ó darí eré náà. Ọgbọ́n náà, ó fàríyànjiyàn, ni kíkọ́ láti tú-kọ̀-sílẹ̀: láti ṣàkíyèsí ìmọ̀lára náà, dárúkọ rẹ̀, ṣe àyè díẹ̀ yí i ká, kí o sì yan ìgbésẹ̀ rẹ tó kàn dá lórí ohun tí o níyì fún dípò ohun tí o ń nímọ̀lára. Híhùwà lórí àwọn ìlànà rẹ ni ohun tó ń tú ọ kúrò lórí kọ̀ náà.

Ìgbésẹ̀ ìkẹyìn yẹn ni ẹni tí àwọn ènìyàn ń fò. Ṣíṣàkíyèsí àwọn ìmọ̀lára rẹ dára. Dídárúkọ wọn sàn jù. Ṣùgbọ́n bí o bá dúró síbẹ̀, o kàn jẹ́ ẹni tó mọ ara rẹ dáadáa tó ṣì bú alábàáṣiṣẹ́pọ̀ jáde. Kókó ìmọ̀-ara-ẹni ni láti ra òmìnira fún ọ láti ṣe ohun mìíràn yàtọ̀ sí fífèsì.

Ìdí tí àwọn ìmọ̀lára fi ń ṣe ọ̀gá búburú tó bẹ́ẹ̀

Àwọn ìmọ̀lára jẹ́ olóòótọ́, wọ́n sì tún kúrú ìran. A dá wọn láti fèsì sí ìsinsìnyí, ìhàlẹ̀ tó wà níwájú rẹ, àbùkù tí o ṣẹ̀ṣẹ̀ nímọ̀lára, àkókò-ìparí tó ń mí sí ọ lọ́rùn. Wọn kò ní ìwòye ọ̀sẹ̀ tó ń bọ̀, wọn kò sì ní ìrántí ẹni tí o sọ pé o fẹ́ jẹ́.

Ìyẹn gan-an ni ìdí tí a kò fi lè gbẹ́kẹ̀lé wọn gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà fún bí o ṣe ń bá àwọn ènìyàn lò. Ẹ̀dà rẹ tó ń rìn lórí oorun wákàtí mẹ́ta àti oúnjẹ ọ̀sán tó pàdánù yóò ní àwọn èrò líle, pàtó nípa ohùn alábàáṣiṣẹ́pọ̀. Àwọn èrò wọ̀nyẹn yóò dà bí ìdájọ́ olójú-mímọ́. Àìtó ṣúgà nínú ẹ̀jẹ̀ ni ó pọ̀ jù nínú wọn.

Àwọn ìlànà kò ní ìṣòro yẹn, nítorí o gbé wọn kalẹ̀ nígbà tí o fara balẹ̀. Wọ́n jẹ́ ẹ̀dà rẹ tó ronú dáadáa tó ń bá ẹ̀dà rẹ tó ń fèsì sọ̀rọ̀. Nígbà tí o bá pinnu ní ìṣẹ́jú dídúró-ṣinṣin pé o fẹ́ jẹ́ irú ẹni tó ń dúró ní ìfẹ́-ìmọ̀ kí ó tó dáàbò bo ara rẹ̀, o ń fi àkíyèsí sílẹ̀ fún ẹ̀dà rẹ ọjọ́ iwájú, tó rẹ̀wẹ̀sì. Àkíyèsí náà wà nítorí náà gan-an kí o má bàa ní láti ṣe ìpinnu láti ìbẹ̀rẹ̀ ní aago mẹ́rin ọ̀sán nígbà tí o kò múra tó láti ṣe é dáadáa.

Àkójọpọ̀ iṣẹ́ ìṣègùn kan wà lẹ́yìn èyí, ní ọ̀nà kan. Ìtọ́jú ìtẹ́wọ́gbà-àti-ìfarajìn, ọ̀nà tí a ti kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ dáadáa tí a ń lò fún àníyàn àti ìsoríkọ́, ni a kọ́ yí ìgbésẹ̀ tó jọra ká: ṣe ìgbésẹ̀ tó bá àwọn ìlànà tí o yàn mu kódà nígbà tí àwọn ìmọ̀lára líle bá wà, dípò dídúró láti kọ́kọ́ ní ìmọ̀lára tó sàn tàbí kí a jẹ́ kí ìmọ̀lára pinnu. Cleveland Clinic ṣàpèjúwe èròngbà náà ní gbangba, pé ìwà rẹ á wá bá àwọn ìlànà rẹ mu dípò kí àwọn ìmọ̀lára rẹ máa darí ìwà rẹ. O kò ní láti ṣẹ́gun ìjà pẹ̀lú ìmọ̀lára náà. O kàn ní láti má ṣe ìtẹríba fún un.

Ìtàn tí o kò ṣàkíyèsí pé o kọ

Ìgbésẹ̀ tó fara sin kan sábà máa ń wà láàrin ohun tó ṣẹlẹ̀ àti ìwà-ọkàn tí o wà nínú rẹ̀ báyìí. O kì í fèsì sí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀. O ń fèsì sí ìtàn tí o sọ fún ara rẹ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ náà, o sì ń sọ ọ́ kánkán tó bẹ́ẹ̀ tí o kò fi ṣàkíyèsí pé o kọ ọ́.

Alábàáṣiṣẹ́pọ̀ dá ìhìn rẹ lóhùn pẹ̀lú ìlà kúkúrú kan tó le. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà jẹ́ ìdáhùn kúkúrú. Ìtàn náà ni "wọ́n rò pé èrò òmùgọ̀ ni èyí" tàbí "inú wọn ń bí wọn sí mi." Ìwà-ọkàn náà wá láti inú ìtàn, kì í ṣe ìlà náà. Nígbà náà o sì fèsì sí ìwà-ọkàn náà. Iṣẹ́ ìdàgbàsókè ìdarí máa ń pe ìgòkè kánkán yìí ní àkàbà ìfòyeàjọ, ọ̀nà tí a fi ń fò láti ẹ̀gẹ́ dátà tútù tààrà sí ìpinnu tó fẹsẹ̀múlẹ̀ ní ìdámọ̀ ìṣẹ́jú-àáyá, kí a sì fi ìpinnu náà ṣe òtítọ́ ní gbangba.

Mímọ èyí ń fún ọ ní ibi kejì láti dásí. O lè ṣiyèméjì ìtàn náà kí o tó dé ọ̀dọ̀ ìmọ̀lára rárá. "Kí ló ṣẹlẹ̀ gan-an níbí, yàtọ̀ sí ohun tí mo ń sọ ọ́ di?" Lọ́pọ̀ ìgbà ìdáhùn náà kéré ó sì rẹ̀ ni sí i ju ìtàn náà lọ. Ìdáhùn náà le nítorí wọ́n wà lórí fóònù wọn, kì í ṣe nítorí pé wọ́n kọjú ìjà sí ọ. Gbígbé ìwòye rẹ ti ipò kan mú ní ọ̀nà rírọ̀ díẹ̀ sí i, dídúró ní ṣíṣí sílẹ̀ láti ṣì lórí rẹ̀, jẹ́ ọgbọ́n ìdarí fúnra rẹ̀, ó sì ń dá ìhìn kúkúrú tó le kan dúró láti di ìwà-ọkàn búburú gbogbo ọ̀sán.

Ìwà-ọkàn rẹ kì í dúró ti ìwọ nìkan

Ìdí kan wà tí èyí fi ṣe pàtàkì sí i nígbà tí àwọn ènìyàn mìíràn bá ń gbẹ́kẹ̀lé ọ. Ipò ìmọ̀lára rẹ kì í dúró jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ nínú orí rẹ nìkan. Àwọn ènìyàn ń kà á, wọ́n sì ń kó o. Wọ́n ń fún ìwà-ọkàn ẹnikẹ́ni tí wọ́n bá rí gẹ́gẹ́ bí olórí, kódà láìjẹ́ ní gbangba, ní àfiyèsí tímọ́tímọ́ ní pàtàkì, èyí tó túmọ̀ sí pé ọ̀sán búburú rẹ kì í kàn ní ipa lórí rẹ nìkan. Ó ń gbé ìgbóná kalẹ̀ fún gbogbo ẹni tó wà ní àrọ̀wọ́tó.

Èyí ni ìdí gidi fún dídarí láti inú àwọn ìlànà, ju kìkì níní ìmọ̀lára tó sàn fúnra rẹ lọ. Nígbà tí o bá hùwà láti inú ìwà-ọkàn rẹ, o ń kéde rẹ̀, lọ́jọ́ tó le sì ohun tí o ń kéde sábà máa ń jẹ́ ìdààmú. Nígbà tí o bá hùwà láti inú ìlànà dípò rẹ̀, o ń fún àwọn ènìyàn tó yí ọ ká ní ohun tó dúró-ṣinṣin sí i láti yá. Wọn kò nílò kí o ní ayọ̀. Wọ́n nílò láti lè sọ àsọtẹ́lẹ̀ rẹ, láti mọ̀ pé ẹ̀dà rẹ tó dúró-ṣinṣin, tó ṣe tọ́tọ́ ni ẹni tó máa farahàn kódà nígbà tí ọjọ́ bá ń lọ búburú. Àsọtẹ́lẹ̀-ṣíṣeéṣe yẹn ni ó pọ̀ jù nínú ohun tí ìgbẹ́kẹ̀lé jẹ́.

Dárúkọ ohun tí o dúró fún ní tòótọ́

O kò lè hùwà láti inú àwọn ìlànà tí o kò tíì fi sínú ọ̀rọ̀ rí. "Jẹ́ aṣáájú rere" kò ṣe kedere tó láti ràn ọ́ lọ́wọ́ ní aago mẹ́rin ọ̀sán. O nílò ohun tó pàtó tó láti hùwà lórí rẹ̀.

Gbìyànjú láti dárúkọ mẹ́ta tàbí mẹ́rin. Jẹ́ kí wọ́n dúró ṣinṣin kí wọ́n sì jẹ́ ti ìwà, bí o ṣe fẹ́ kí ẹnìkan ṣàpèjúwe rẹ lọ́jọ́ rẹ tó dára jù. Kì í ṣe àwọn èrò-àìfojúrí gíga, bí kò ṣe àwọn ohun tí o lè ṣe ní tòótọ́ ní ìṣẹ́jú líle:

• "Mo ń dúró-ṣinṣin nígbà tí àwọn ènìyàn mìíràn bá ń yí ká."
• "Mo ń ní ìfẹ́-ìmọ̀ kí n tó dáàbò bo ara mi."
• "Mo ń sọ òtítọ́ pẹ̀lú ìnúure, kódà nígbà tó bá ṣòro."
• "Mo ń bá àwọn ènìyàn lò lọ́nà kan náà yálà wọ́n lè ṣe ohunkóhun fún mi tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́."

Kọ wọ́n sílẹ̀ síbìkan tí o ó rí wọn ní tòótọ́. Nígbà náà, èyí sì ni apá tó ń sọ wọ́n di gidi, pinnu bí ọ̀kọ̀ọ̀kan ṣe rí ní ìṣesí. Bí o bá níyì sí dídúró-ṣinṣin, kí ni ìyẹn túmọ̀ sí ní ìgbà tó kàn tí ìpàdé bá bọ́ kúrò lójú ọ̀nà? Ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́: sọ ohùn rẹ sílẹ̀, béèrè ìbéèrè ìṣekedere kan, kọ ìtẹ̀síwájú láti fún ẹnikẹ́ni lẹ́bi. Bí àwòrán náà ṣe pàtó sí i, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣeé ṣe kí o fọwọ́ sí i lábẹ́ ìkìmọ́lẹ̀, nítorí o kò ní láti hùmọ̀ rẹ̀ lójú ẹsẹ̀.

Kọ́ àlàfo náà láàrin níní-ìmọ̀lára àti híhùwà

Dídarí láti inú àwọn ìlànà fẹ́rẹ̀ẹ́ máa ń wá sí ohun kékeré kan ṣoṣo tó dà bí ẹ̀rọ: fífi ìdúró kan sáàrin ìmọ̀lára àti ìṣe. Ìmọ̀lára náà á dé. O kò lè dá ìyẹn dúró, o kò sì gbọ́dọ̀ gbìyànjú. Ohun tí o lè yí padà ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ lẹ́yìn rẹ̀.

Mú ìdìdì náà

Kọ́ àwọn àmì ara tó fi hàn pé o ti kọ̀ mọ́ ọn. Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn ó jẹ́ ojú gbígbóná, àgbọ̀n líle, ìdánilójú ojijì pé o tọ̀nà pátápátá. Ìdánilójú yẹn sábà máa ń jẹ́ àmì náà. Nígbà tí o bá nímọ̀lára rẹ̀, fi í ṣe àsíá, kì í ṣe iná àwọ̀-ewéko.

Ra ìṣẹ́jú kan fún ara rẹ

O kì í sábà jẹ ẹnikẹ́ni ní ìdáhùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. "Jẹ́ kí n ronú nípa ìyẹn kí n sì padà sọ́dọ̀ rẹ" jẹ́ gbólóhùn pípé, ti akọ́ṣẹ́mọṣẹ́. Bẹ́ẹ̀ náà ni ẹ̀mí lọ́ra kan kí o tó sọ̀rọ̀. Àwọn àkọ̀wé-àkọ́kọ́ lè jókòó láìránṣẹ́. Ìdúró náà ni ibi tí dídarí láti inú àwọn ìlànà ti ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́, nítorí ibẹ̀ nìkan ni o ti ní àṣàyàn gidi.

Béèrè ìbéèrè tó dára jù

Nínú àlàfo náà, pààrọ̀ ìbéèrè ìwà-ọkàn fún ìbéèrè ìlànà. Ìwà-ọkàn ń béèrè, "Báwo ni mo ṣe lè mú kí ìmọ̀lára yìí dúró ní ìsinsìnyí?" Ìlànà ń béèrè, "Kí ni ẹni tí mo fẹ́ jẹ́ ìbá ṣe níbí?" Ipò kan náà, ìdáhùn tó yàtọ̀ gan-an. Ọ̀kan sábà máa ń kan fífi ìhìn ránṣẹ́ jáde. Èkejì sábà máa ń kan lílọ́ra.

Jẹ́ kí ara rẹ máa darí

O kò lè fi ọgbọ́n dé ibi dídúró-ṣinṣin nígbà tí ara rẹ ṣì wà nínú ìtaniji. Ìtújáde ẹ̀mí gígùn, ẹsẹ̀ lórí ilẹ̀, èjìká sísàlẹ̀, èyí kì í ṣe àfikún rírọ̀. Ó jẹ́ bí o ṣe ń rí ìdájọ́ rẹ padà tó láti hùwà lórí ìlànà rárá. Tu ara nínú lákọ̀ọ́kọ́, kí o sì yàn.

Nígbà tí o bá bà á jẹ́ síbẹ̀

Ìgbà mìíràn o ó jẹ́ kí ìwà-ọkàn ṣẹ́gun. Gbogbo ènìyàn ni ó ń ṣe é. O ó fi ìmẹ́lì náà ránṣẹ́, tàbí kí o lo ohùn náà, tàbí kí o dákẹ́ nígbà tí o fẹ́ farahàn. Èyí kì í ṣe àmì pé gbogbo nǹkan náà kò ṣiṣẹ́ fún ọ. Ó jẹ́ àmì pé ènìyàn ni ọ́.

Ohun tó ṣe pàtàkì ju àkọsílẹ̀ tó mọ́ lọ ni ohun tí o ṣe tó kàn. Pípadà kí o sì sọ pé "Mo hùwà líle sí ọ ṣáájú, ìyẹn kò sì tọ́ sí ọ" jẹ́ ìṣe ìlànà fúnra rẹ̀. Ó ń sọ fún gbogbo ẹni tó ń wò pé àwọn àṣìṣe jẹ́ ohun tí a lè yege nínú rẹ̀ àti pé o di ara rẹ mú sí ìwọ̀n kan náà tí o di wọn mú sí. Àwọn ènìyàn gbẹ́kẹ̀lé ìyẹn púpọ̀ ju bí wọ́n ṣe lè gbẹ́kẹ̀lé ẹni tó sọ pé òun kì í pàdánù rẹ̀ láé lọ. Àtúnṣe náà jẹ́ apá kan ìṣesí náà, kì í ṣe ìkùnà rẹ̀.

Bí o ṣe ń yan ìlànà ju ìwà-ọkàn lọ léraléra sí i, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe ń rọrùn sí i. O kò gbẹ́kẹ̀lé agbára-ìfẹ́ títí láé. O ń kọ́ ìṣesí àdáyébá. Ní ọgọ́rùn-ún ìgbà àkọ́kọ́ tí o bá dúró kí o tó fèsì, ó máa ń dà bí ohun tó nira. Lẹ́yìn ìyẹn, ìdúró náà á bẹ̀rẹ̀ sí dà bí ẹni tí o jẹ́.

Nígbà tí ìmọ̀lára bá pọ̀ ju ìwà-ọkàn lọ

Òpin olóòótọ́ kan wà níbí tó tọ́ láti dárúkọ. Dídarí láti inú àwọn ìlànà jẹ́ ọgbọ́n fún àwọn ìmọ̀lára ojoojúmọ́, àwọn ìbínú lásán àti àwọn àníyàn àti àwọn ọ̀sán búburú tí gbogbo ènìyàn ń ṣàkóso. Kì í ṣe àtúnṣe fún àwọn ìmọ̀lára tó ti tóbi jù láti ṣàkóso fúnra rẹ.

Bí àwọn ìwà-ọkàn rẹ bá dà bí ẹni pé wọ́n ń darí ìgbésí ayé rẹ dípò kí wọ́n kàn ṣèbẹ̀wò, bí ìbínú, àníyàn, tàbí ìsoríkọ́ bá ń ba àwọn ìbáṣepọ̀ rẹ tàbí iṣẹ́ rẹ jẹ́ déédéé, tàbí bí o bá ń fi ipá la ọ̀pọ̀ ọjọ́ kọjá, ìyẹn kì í ṣe ìṣòro ìlànà agbára-ìfẹ́ kò sì ní yanjú rẹ̀. Ìyẹn tọ́ sí gbígbé lọ sọ́dọ̀ dókítà tàbí oníṣègùn-ọpọlọ, tó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣàyẹ̀wò ohun tó wà lábẹ́ rẹ̀. Wíwá irú àtìlẹ́yìn yẹn kì í ṣe àmì pé o kùnà nínú ìkóra-ẹni-níjàánu. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó bá àwọn ìlànà mu jù tí ènìyàn lè ṣe, nítorí ó gba àwọn tó ń gbẹ́kẹ̀lé ọ ní ọ̀rọ̀ pàtàkì, ó sì gba ìwọ náà ní ọ̀rọ̀ pàtàkì.

Èròngbà náà kì í ṣe láti má nímọ̀lára ohunkóhun láé. Èròngbà náà ni láti rí i dájú pé lọ́jọ́ rẹ tó le jù, ẹni tó ń dáhùn ṣì jẹ́ ìwọ.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, Emotional Agility (Susan David and Christina Congleton)
• Harvard Business Publishing, From Emotional Triggers to Values-Based Leadership: A Practical Framework
• Cleveland Clinic, Acceptance and Commitment Therapy (ACT)