Bí O Ṣe Lè Ka Ìwé Kí Ó Bàa Wà Lọ́wọ́ Rẹ Lẹ́yìn Ọdún Kan

O ti parí kíkà ìwé náà. O kà á nínú ọkọ̀ ojú irin, ní àkókò oúnjẹ ọ̀sán, àti fún ìṣẹ́jú ogún kí o tó lọ sùn, o bá àwọn apá kan nínú rẹ̀ jà, orí méjì sì yí ọ̀nà tí o fi ń wo iṣẹ́ rẹ padà ní tòótọ́. Oṣù mẹ́fà lẹ́yìn náà, ẹnìkan bèèrè ohun tí ìwé náà sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀, o sì gbọ́ ohùn ara rẹ tí ń sọ pé ó dára gan-an.

Àlàfo yẹn kì í ṣe àìlera ìrántí, kì í sì ṣe àmì pé o kà á ní àṣìṣe. Ìṣòro ọ̀nà-ìṣẹ̀dá ni. Kíkà jẹ́ ohun tí a fi ń dá sí i, ohun tí a sì fi ń dá sí i kì í dúró bí kò bá sí ohun tí ó mú kí wọ́n dúró. Ojútùú náà kéré, ó wọ inú àwọn wákàtí tí o ti ń lò náà, ó sì yí ohun tí kíkà jẹ́ padà: kì í ṣe ohun tí o ń jẹ, ohun tí o ń dá lẹ́kọ̀ọ́ ni. Bí a bá ṣe é bí àpilẹ̀kọ yìí ṣe wí, wákàtí kan pẹ̀lú ìwé di iye wákàtí ìdánrawò kan náà pẹ̀lú wákàtí kan pẹ̀lú ohun èlò orin, ó sì ń béèrè agbára tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dọ́gba.

Ìdí tí Mo fi Ń Gbàgbé Ọ̀pọ̀lọpọ̀ Nínú Ìwé Kan Oṣù Díẹ̀ Lẹ́yìn Tí Mo Bá Ti Kà A?

Nítorí pé kíkà máa ń dà bí ẹ̀kọ́ nígbà tí ó ń ṣẹlẹ̀, ìmọ̀lára yẹn kì í sì í ṣe ẹ̀kọ́. Ìrọ̀rùn ni okùn: nígbà tí o bá tún wo ojú-ìwé kan, ó rọrùn ju bí ó ṣe rí nígbà àkọ́kọ́, ọpọlọ rẹ sì ń fi ìrọ̀rùn yẹn yé ara rẹ̀ pé o ti mọ̀ ọ́n, o sì ń ti ìwé pa pẹ̀lú ìgbẹ́kẹ̀lé nípa ohun tí o lè dá mọ̀ ṣùgbọ́n tí o kò lè tún sọ padà.

Àyẹ̀wò kan lórí ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ mẹ́wàá tí ó wọ́pọ̀, tí John Dunlosky àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ ṣe fún Psychological Science in the Public Interest, wọ̀n wọ ọ̀kọ̀ọ̀kan lòdì sí ẹ̀rí tí ó wà. Àtúnkàwé àti fífi àmì sí, ohun méjì tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé àgbàlagbà gbogbo ń ṣe pẹ̀lú ìwé, wà nínú ẹgbẹ́ tí kò wúlò gan-an. Ìdánrawò àti ìkẹ́kọ̀ọ́ tí a fi àlàfo sáàárín wà lókè jùlọ. Kì í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ nípa ìbáwí rẹ. Àsọtẹ́lẹ̀ ni nípa iṣẹ́ wo ni ó ń fi ààmì sílẹ̀.

Nítorí náà, ìdiwọ̀n ìwé kì í ṣe iye tí o gbádùn rẹ̀, kì í sì í ṣe bóyá o dé ojú-ìwé tí ó gbẹ̀yìn. Ìdiwọ̀n náà ni bóyá o lè sọ àríyànjiyàn rẹ̀ pẹ̀lú ìwé tí a ti pa. Gbogbo ohun tí ó wà nísàlẹ̀ yìí ni a kọ́ láti dán èyí wò, nígbà tí ìwé bá ṣì wà lọ́wọ́ rẹ, ìdáhùn sì wà ní ojú-ìwé méjìlá sẹ́yìn péré.

Kí Ni Mo Yẹ Kí Nṣe Ní Òpin Orí Kọ̀ọ̀kan?

Ti ìwé pa, kí o sì kọ gbólóhùn mẹ́ta láti orí ìrántí rẹ: ohun tí orí náà sọ, ohun tí ó dá ọ lójú, àti ibi tí wàá fi ẹ̀tẹ́ hàn. Má ṣe wo ìwé náà, ìṣẹ́jú márùn-ún ní ó pọ̀ jù, kí o sì kọ wọ́n lọ́nà tí kò dára.

Èyí ni ìdánrawò-ìrántí (fífà ohun jáde láti orí ìrántí), ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú ọ̀nà méjì péré tí àyẹ̀wò Dunlosky pè ní olówó iyì gidi, papọ̀ pẹ̀lú fífi àlàfo sáàárín àwọn àkókò ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ. Jeffrey Karpicke àti Janell Blunt, tí wọ́n kọ̀wé sínú Science, fi àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n fi ọ̀nà ìmúgbòòrò kan, àyàwòrán èrò-inú, kẹ́kọ̀ọ́ ọ̀rọ̀ kan wéra pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n kà á ní àkọ́kọ́, tí wọ́n sì lo ìdánrawò láti fa á jáde nínú ìrántí wọn lẹ́yìn náà. Ẹgbẹ́ tí wọ́n fi ìdánrawò ṣe dáadáa jù nínú àdánwò ọ̀sẹ̀ kan lẹ́yìn náà, àǹfààní yẹn sì fi ara rẹ̀ hàn nínú àwọn ìbéèrè tí ó le jù, tí ó nílò kí a fura sí ohun kan dípò kí a fi ìdáhùn tààrà kan padà. Henry Roediger àti Karpicke ti fi ìrísí rẹ̀ hàn tẹ́lẹ̀: àtúnkàwé máa ń borí ní ìṣẹ́jú márùn-ún àkọ́kọ́, ìdánrawò sì máa ń borí lẹ́yìn ọjọ́ méjì àti ọ̀sẹ̀ kan, èyí tí ó jẹ́ àkókò tí o ní ìtọ́jú gidi sí.

Iye owó wà nínú fífà á jáde, kì í ṣe nínú ọ̀rọ̀ dídùn, nítorí náà má ṣe tún gbólóhùn rẹ ṣe kí ó dára. Apá tí o kò lè parí ni apá tí o kò yé ọ, wíwá a ní òpin orí náà, kì í ṣe ọdún kan lẹ́yìn náà, ni gbogbo kókó náà. Nígbà àkọ́kọ́, ó ṣeé ṣe kí o má kọ nǹkan kan láti orí orí tí o ń gbádùn rẹ̀ ní ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́wàá sẹ́yìn. Ìyẹn ni ìpìlẹ̀ olóòótọ́. Ó máa ń yára yí padà, ó sì ń yí padà nítorí o ti ń ṣe apá tó le ní kíkà báyìí, kì í ṣe apá dídùn nìkan.

Báwo Ni Mo Ṣe Lè Pinnu Ohun Tí Ó Yẹ Kí Ó Wà Ní ìrántí Lára Ìwé Kan?

Fi àmì sí ojú-ìwé márùn-ún péré tí wàá dáàbò bò. Kì í ṣe àwọn apá tí o fohùn ṣọ̀kan pẹ̀lú, bí kò ṣe márùn-ún tí wàá fi ohùn ga jiyàn fún wọn bí ẹnìkan tí o bọ̀wọ̀ fún bá sọ pé ìwé náà kò já mọ́ nǹkan.

Fífi àmì sí máa ń kùnà nítorí kò ní iye owó kankan. Ohun èlò kíkọ tí ó fi àmì sí àwọn apá ogójì ti sọ ohun ogójì di pàtàkì bákan náà, èyí tí ó dọ́gba pẹ̀lú kí a má sọ ọ̀kankan nínú wọn di pàtàkì, ọdún kan lẹ́yìn náà, àwọn àmì náà kò ní sọ ohun kan fún ọ àyàfi pé o wà lójúfò. Ààlà líle ti márùn-ún ń fi ipá mú ọ ṣe ìpinnu, ìkẹ́kọ̀ọ́ sì wà nínú ìpinnu yẹn gan-an. Nígbà tí o bá dé ojú-ìwé igba tí o sì fẹ́ ẹ̀kẹfà, o gbọ́dọ̀ padà sẹ́yìn kí o sì yọ ọ̀kan kúrò, ìfiwéra yẹn sì ń kọ́ ọ ní púpọ̀ ju bí ojú-ìwé méjèèjì náà ṣe lè kọ́ ọ lọ́tọ̀ọ̀tọ̀ lọ.

Ojú-ìwé márùn-ún tí wàá dáàbò bò ni ìwé náà fúnra rẹ̀. Ìyókù ni àtẹ̀gùn tí ó mú ọ dé ibẹ̀.

Ní òpin, ṣe àdàkọ àwọn márùn-ún yẹn sí ibì kan, pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ara rẹ, kí o sì fi nọ́mbà ojú-ìwé sí ẹ̀gbẹ́ wọn. Ojú-ìwé yẹn ni ohun tí o ń dá dúró. Ọdún kan síwájú, o kò ní tún ṣí ojú-ìwé ọ̀ọ́dúnrún, ṣùgbọ́n wàá ṣí ọ̀kan, ojú-ìwé tí o fúnra rẹ kọ sì rọrùn láti wá gẹ́gẹ́ bí àtọ́ka ẹlòmíràn kò ṣe rí rí.

Báwo Ni Mo Ṣe Lè Mú Èrò Kan Láti Inú Ìwé Kan Dúró Sí Orí Mi Láàrin Ọ̀sẹ̀ Kan?

Lò ó lẹ́nu, láàrin ọjọ́ méje, pẹ̀lú ẹnìkan tí yóò tako ọ́. Kì í ṣe àkópọ̀ àti kì í ṣe ìmọ̀ràn: mú èrò kan, fi í sí ìṣòro gidi kan níwájú ẹni tí ó mọ ẹ̀ka náà, kí o sì jẹ́ kí ó bá ọ jiyàn.

Èyí ni àyẹ̀wò tí ó yá jùlọ tí ó wà fún ohun tí o fúnra rẹ mú láti inú kíkà náà. Àwọn èrò tí a kò tíì mú dá dúró dáadáa máa ń yè bọ́ dáadáa nínú kíkà jẹ́ẹ́, ṣùgbọ́n wọn kì í yè bọ́ níwájú ìbéèrè kan. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, wàá rí ìsún náà láàrin ìṣẹ́jú méjì, ní àsìkò tí ẹnìkan bá bèèrè ohun tí ó máa ṣẹlẹ̀ nínú ọ̀ràn tí òǹkọ̀wé kò tíì sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ rí, ibi tí o bá dúró kúrò sì ni àlàfo náà. Padà sí ìwé náà fún apá yẹn nìkan, èyí tí ó máa ń gba ìṣẹ́jú mẹ́wàá, ó sì já mọ́ nǹkan ju àtúnkà gbogbo ìwé náà lọ.

Ìdí kejì wà tí ó tọ́ láti mọ̀, nítorí ó jẹ́ kí o kó apá kan nínú àǹfààní náà jọ kí ìjíròrò náà tó ṣẹlẹ̀. John Nestojko àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ mú kí àwọn ènìyàn kẹ́kọ̀ọ́ ọ̀rọ̀ kan, tàbí kí wọ́n retí àdánwò lórí rẹ̀ tàbí kí wọ́n retí láti kọ́ akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn ní ẹ̀, ẹgbẹ́ tí ó retí láti kọ́ni sì mú ìrántí tí ó pé jùlọ tí a sì ṣètò dáadáa jùlọ jáde, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò sí kíkọ́ni tí ó ṣẹlẹ̀ rí. Ka orí náà bí ẹni pé o máa mú ẹnì kejì rẹ la a kọjá ní ọjọ́ Ọjọ́bọ̀, àfiyèsí rẹ yóò sì yí ìrísí padà nígbà tí o ṣì ń kà.

Ìwé Mélòó Ni Mo Nílò láti Kà Kí N Bàa Jáfáfá Nínú Ohun Kan?

Díẹ̀ ju bí o ṣe rò, tí a ṣe é pẹ̀lú ìsapá tó pọ̀ gan-an. Ohun tí ó ń pinnu kì í ṣe iye tí o parí, bí kò ṣe iye tí o bá jà, tí o sì lò nínú iṣẹ́ gidi lẹ́yìn náà, nítorí náà òkìtì kékeré tí a bá tọ́jú bí èyí máa gbé ọ lọ jìnnà ju òkìtì gígùn tí a kà kíákíá lọ.

Iye ni ohun tí ó rọrùn jùlọ láti díwọ̀n nípa kíkà, ó sì ni àsopọ̀ tó kéré jùlọ pẹ̀lú ọgbọ́n, ìdí nìyí tí iye ìwé lóòdún fi di àmì tí gbogbo ènìyàn ń wò. Kò sí ẹni tí ó lè rí bóyá o lè lo ọ̀kankan nínú wọn. Bí o bá fẹ́ nọ́mbà kan láti lépa, lépa àwọn wákàtí tí a fi dá lẹ́kọ̀ọ́ dípò. Wákàtí kan tí a fi ń jiyàn pẹ̀lú orí kan, tí a sì lò ó ní ọjọ́ Ajé sàn ju wákàtí mẹ́rin ti ojú-ìwé tuntun lọ, ó sì ni ìrísí tí ó máa ń fara hàn nínú iṣẹ́ rẹ níbi tí àwọn ẹlòmíràn ti lè rí i.

Ìyàtọ̀ kan tí ó wúlò. Ka ìwé ní gbígbòòrò ní ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kan, kí o sì ka ní ìdín lẹ́yìn náà. Ní ìbẹ̀rẹ̀, o ń kọ́ àwòrán ilẹ̀ kan, gbígbòòrò kò wọ̀n, ìwé búburú kan pàápàá lè sọ fún ọ ibi tí ààlà ẹ̀ka náà wà. Bí o bá ti yan ohun tí o fẹ́ láti jáfáfá gidi nínú rẹ̀, yí padà: ìwé pàtàkì mẹ́ta tàbí mẹ́rin tí a tún kà ní àwọn àkókò gbọ̀ọ̀gbọ̀ọ̀ máa borí ìṣàn ìwé tuntun aláìníparí, nítorí ní ìgbà kejì, o máa mú apá tí o kò tíì rí sílẹ̀ fún ní ìgbà àkọ́kọ́, o sì lè mọ̀ dájú iye tí o ti tẹ̀ síwájú.

Kíkà Lọ́nà Tó Le Ṣì Jẹ́ Ọ̀nà Tó Yá

Kò sí nínú èyí tí ó mú kíkà rọrùn ju. Gbólóhùn mẹ́ta láti orí ìrántí ní òpin orí kọ̀ọ̀kan le ju kíkà lọ. Dídáàbò bo ojú-ìwé márùn-ún le ju fífi àmì sí ogójì lọ. Gbígbé èrò kan lọ sí ọ̀dọ̀ ẹnìkan tí ó mọ̀ ju ọ lọ, kí o sì jẹ́ kí ó rí ihò nínú rẹ̀ le ju àwọn méjèèjì lọ, èyí sì ni ìṣísẹ̀ tí ó ya àwọn ènìyàn tí ó ti kà ọ̀pọ̀lọpọ̀ sọ́tọ̀ kúrò lára àwọn tí ó jáfáfá nínú ohun kan.

Ó tún jẹ́ ẹ̀yà tí kò béèrè àkókò àfikún. O ti ń lo àwọn wákàtí náà tẹ́lẹ̀. Èyí kàn ń fi ìdiwọ̀n kan sí orí wọn, ìdiwọ̀n sì ni ohun tí ń sọ àkókò tí a lò di ọgbọ́n tí a rí gbà.

Nítorí náà, pa ìfẹ́-ọkàn rẹ mọ́, kí o sì pa òkìtì ìwé rẹ mọ́. Ka ìwé tí ó le, ka èyí tí ó ju agbára rẹ díẹ̀ lọ, ka iye tí kò dá lójú pé ó bọ́gbọ́n mu. Ti ìwé pa ní òpin orí kọ̀ọ̀kan, kọ gbólóhùn mẹ́ta lọ́nà tí kò dára, dáàbò bo ojú-ìwé márùn-ún, kí o sì sọ nǹkan kan lẹ́nu ní ọ̀sẹ̀ yìí fún ẹnìkan tí kò ní fohùn ṣọ̀kan pẹ̀lú rẹ. Ọdún kan síwájú, nígbà tí ẹnìkan bá bèèrè ohun tí ìwé náà sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀, o kì yóò fi ìkángun rẹ̀ dáhùn.

Àwọn Orísun

• Science, Ìdánrawò Ìrántí Ń Mú Ẹ̀kọ́ Jáde Ju Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ìmúgbòòrò Pẹ̀lú Àyàwòrán Èrò-Inú Lọ
• Psychological Science, Ẹ̀kọ́ Tí A Fi Àdánwò Lágbára: Ṣíṣe Àdánwò Ìrántí Ń Mú Ìdádúró Ìgbà-Pípẹ́ Sunwọ̀n Sí i
• Psychological Science in the Public Interest, Mímú Ẹ̀kọ́ Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ Sunwọ̀n Sí i Pẹ̀lú Àwọn Ọ̀nà Ìkẹ́kọ̀ọ́ Tí Ó Munadóko
• Memory & Cognition, Ríretí Láti Kọ́ni Ń Mú Ẹ̀kọ́ àti Ìṣètò Ìmọ̀ Pọ̀ Sí i Nínú Ìrántí Òmìnira ti Àwọn Apá Ọ̀rọ̀