O rí ìgbéga owó náà gbà, tàbí ipò tuntun náà, tàbí oníbàárà tí o lé fún ọdún kan. Ó tọ́ kí o fẹ́ ẹ, ó sì tọ́ kí o lọ gbà á. Nígbà náà, ní nǹkan bí ọ̀sẹ̀ méjì lẹ́yìn náà, o ṣàkíyèsí ohun kan tó ń bí ni nínú díẹ̀: àmì-ìfojúsùn náà ti rọra yí padà, o sì ti ń fi ara rẹ wéra pẹ̀lú nọ́ńbà tuntun tí ìwọ kò yàn rí.
Ìyẹn kì í ṣe ojúkòkòrò, kì í sì í ṣe àbùkù ìwà. Ohun tó ń ṣẹlẹ̀ sí nọ́ńbà tí a kò kọ sílẹ̀ rí nìyẹn. Àmì-ìfojúsùn tí kò ní orúkọ máa ń rìn kiri, ohun tí ó sì ń rìn lọ bá ni iye tí ó jọ pé àwọn tó wà ní ẹ̀gbẹ́ rẹ ń rí gbà.
Sísọ nọ́ńbà tìrẹ ní orúkọ ni ó ń tún un ṣe, kì í sì í ṣe pé ó ń bẹ̀ ọ́ kí o fẹ́ díẹ̀. “Ó tó” jẹ́ àmì-ìfojúsùn, kì í ṣe ìdérí, ó sì ni iye tí ń sọ fún ọ pé irú akitiyan wo ni a dojú kọ ìgbésí ayé rẹ àti èwo ni a dojú kọ ti ẹlòmíì.
Báwo ni mo ṣe lè mọ iye owó tó tó fún mi?
Ṣàpèjúwe ọjọ́ Tuesday lásán kan tí inú rẹ yóò dùn láti tún gbé, lẹ́yìn náà ka iye tí oṣù Tuesday yẹn yóò ná. Ìyẹn ni nọ́ńbà “ó tó” rẹ, ó sì ń ṣiṣẹ́ nítorí pé a fi ìgbésí ayé tí o fẹ́ gan-an kọ́ ọ, kì í ṣe iye tí o gbọ́ níbì kan.
Ṣe é ní ètò yẹn, yóò gba nǹkan bí ogójì ìṣẹ́jú. Kọ Tuesday náà kọ́kọ́, ní kíkúnrẹ́rẹ́, ní èdè ìsinsìnyí. Ibi tí o ti jí. Ohun tí o jẹ. Bí o ṣe ń rìnrìn àjò lọ sí iṣẹ́, àti ọ̀nà tí o gbà. Ohun tí ara rẹ ṣe ní ọjọ́ yẹn, nítorí wákàtí ìdárayá jẹ́ ìlà gidi tó ní owó gidi, tí o bá fi sílẹ̀ o ó rí nọ́ńbà tí o kò lè fi gbé. Ẹni tí o rí ní alẹ́. Ohun tí o kò ní láti dààmú nípa rẹ̀.
Lẹ́yìn náà, ka owó rẹ̀. Ka gbogbo ohun tí oṣù tí Tuesday yẹn túmọ̀ sí yóò gbà: ilé, oúnjẹ, ìrìnnà, ìlera, ìdárayá, ìtọ́jú ọmọ, ìrìn àjò, àti ìlà kan fún àwọn nǹkan tí kò dédé wá tí gbogbo ènìyàn máa ń gbàgbé. Kúkú fi kún un ju kí o dín in kù. Ohun tí yóò jáde ni iye kan fún oṣù kan àti gbólóhùn kan tó ṣàpèjúwe ọjọ́ náà. Nǹkan méjì, a kọ àwọn méjèèjì sílẹ̀, àwọn méjèèjì sì ní ọjọ́.
Kí ni ó dé tí nọ́ńbà náà fi ń ṣí lọ nígbà tí mo bá dé ibẹ̀?
Nítorí pé níbi tí iye tí a yàn kò ti sí, àwọn ènìyàn tó yí ọ ká ni o ń fi ṣe òsùwọ̀n, àwọn ènìyàn tó sì yí ọ ká ń yí padà bí o ṣe ń gòkè lọ. A ti kọ èyí sílẹ̀ dáadáa, kì í ṣe àìlera ti ara ẹni.
Ìwádìí kan ní orílẹ̀-èdè 109 tí Nature Communications tẹ̀ jáde rí i pé ní ìdá 80 nínú wọn, àlàáfíà ọkàn tẹ̀lé ipò owó-orí ẹnìkan nínú orílẹ̀-èdè tirẹ̀ ju iye owó rẹ̀ gan-an lọ. Ìyẹn ni ẹ̀rọ tó wà lẹ́yìn àmì-ìfojúsùn tó ń ṣí lọ. Gbogbo ìgbéga máa ń gbé ọ sínú yàrá tó yàtọ̀ díẹ̀, ipò náà á sì tún bẹ̀rẹ̀, nọ́ńbà tí o ń lé láìmọ̀ á sì gòkè pẹ̀lú rẹ̀. Kò sí ẹni tó pinnu ìyẹn. Ó kàn ń ṣẹlẹ̀ sí ẹnikẹ́ni tí kò tíì fún iye tirẹ̀ ní orúkọ.
Nọ́ńbà tí a kọ sílẹ̀ ni ààbò náà, ó sì jẹ́ ààbò tí kò wọ́n. Ní kété tí nọ́ńbà “ó tó” rẹ bá wà, yàrá tuntun kò lè yí i padà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. O ṣì lè yàn láti gbé e sókè, ní mímọ̀, ní ìmọ̀ọ́mọ̀, pẹ̀lú ìdí. Ohun tí o kò lè ṣe mọ́ ni pé kí ìjíròrò ọ̀sán gbé e sókè fún ọ.
Ṣé owó púpọ̀ sí i ń mú kí ìgbésí ayé sunwọ̀n sí i ní tòótọ́?
Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, bẹ́ẹ̀ ni, ìdí nìyẹn tí àpilẹ̀kọ yìí kò fi parí pẹ̀lú ìmọ̀ràn pé kí o dúró. Méjì nínú àwọn ìwádìí tó dára jù lọ lórí ọ̀rọ̀ yìí dé ìdáhùn tó yàtọ̀, lẹ́yìn náà àwọn tó kọ wọ́n jókòó pọ̀ láti bá ara wọn ṣe àtúnṣe.
Ìwé 2010 tí Daniel Kahneman àti Angus Deaton kọ nínú Proceedings of the National Academy of Sciences rí i pé bí àwọn ènìyàn ṣe ń díwọ̀n ìgbésí ayé wọn ń gòkè lọ pẹ̀lú owó tí wọ́n ń rí, nígbà tí àlàáfíà ọkàn ojoojúmọ́ wọn dà bí ẹni pé ó dúró sí ojú kan. Ìwé 2023 nínú ìwé ìròyìn kan náà láti ọwọ́ Matthew Killingsworth, Kahneman àti Barbara Mellers tún wo ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ alátakò, ó sì yanjú ìforígbárí náà: fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, ayọ̀ ń bá a lọ ní gígòkè pẹ̀lú owó tí ó rékọjá ààlà àkọ́kọ́ yẹn, ìdúró sí ojú kan náà sì kóra jọ sí ìdá márùn-ún àwọn ènìyàn tí ayọ̀ wọn kéré jù lọ.
Kà á ní òtítọ́, yóò sọ nǹkan méjì lẹ́ẹ̀kan náà. Lílépa owó púpọ̀ sí i kì í ṣe iṣẹ́ òmùgọ̀, èrè rẹ̀ sì jẹ́ gidi. Bákan náà, ìwọ̀n èrè náà sinmi púpọ̀ lórí ohun tó ń lọ nísàlẹ̀, èyí ni apá tí nọ́ńbà nìkan kò lè tún ṣe. Nítorí náà, sọ àmì-ìfojúsùn náà ní orúkọ, lé e, kí o sì jẹ́ kí ohun tó wà nísàlẹ̀ wà ní ìlera bí o ṣe ń ṣe é.
Kí ni owó tó ju ìlà náà lọ jẹ́ fún?
Ẹlòmíì. Ìyẹn ni gbogbo ìdáhùn náà, ó sì jẹ́ apá tí ọ̀pọ̀ àpilẹ̀kọ nípa “ó tó” kì í dé, nítorí àmì-ìfojúsùn tí kò ní nǹkankan lókè rẹ̀ jẹ́ ìdérí tó wọ aṣọ orúkọ tó dára jù.
Ní kété tí o bá ní iye oṣooṣù, ìbéèrè tó fani mọ́ra kì í ṣe “iye mélòó” mọ́, ó di “kí ni àṣẹ́kù náà jẹ́ fún”. Pinnu ìyẹn ṣáájú pẹ̀lú, nínú ogójì ìṣẹ́jú kan náà, nítorí àṣẹ́kù tí kò ní iṣẹ́ lọ́wọ́ yóò wá iṣẹ́ fún ara rẹ̀, ó sì máa ń jẹ́ ìgbéga mìíràn. Ìtàn olùdásílẹ̀ wa ni ẹ̀rí níbí, kì í ṣe ìmọ̀ràn: ó sọ pé fífúnni padà jẹ́ àṣírí mìíràn nínú àṣeyọrí rẹ̀, pé òun máa ń wá àǹfààní nígbà gbogbo láti kọ́ni, láti tọ́ni, láti gbani nímọ̀ràn, láti gbé ni sókè, láti yìn ni àti láti dúró fún àwọn ènìyàn tó wà ní àyíká rẹ̀, àti pé ohun tó padà wá pọ̀ ní ìlọ́po mẹ́wàá. Ó ṣe é ní gbogbo ọ̀nà lọ sókè, nígbà tí owó àti ipò kò tíì tó fún un, kì í ṣe lẹ́yìn tí ó ti dé.
Ní ìṣe, àṣẹ́kù náà kì í ṣe owó nìkan. Ó jẹ́ ìfihàn ẹnìkan tí o bá lè fi pamọ́, ọ̀sán kan tí o fi kọ́ ẹlòmíì ní ọgbọ́n tí wọ́n ń san owó fún ọ lórí rẹ̀, ọ̀dọ́ tí o ń bá ṣiṣẹ́ tí o sọ iye tí o ń rí gbà gan-an fún, orúkọ tí o pè nínú yàrá tí wọn kò sí. Pípinnu ìyẹn ṣáájú ni ohun tó ń sọ “ó tó” di ètò dípò ààlà, ìdí nìyẹn tí ìdánrawò yìí fi gbọ́dọ̀ fi ìfẹ́-ọkàn sílẹ̀ fún ọ ju bí o ṣe bẹ̀rẹ̀ lọ. O kò sọ nọ́ńbà kan ní orúkọ kí o lè dúró. O sọ ọ́ ní orúkọ kí o lè mọ ohun tí ìyókù jẹ́ fún.
Bí nọ́ńbà mi bá jìnnà gan-an ń kọ́?
Nígbà náà o ní ohun tó wúlò jù lọ tí ẹni onífẹ̀ẹ́-ọkàn lè ní, ìyẹn àmì-ìfojúsùn pàtó àti àlàfo gidi. Àlàfo tó ní orúkọ jẹ́ ètò tó ń dúró de kíkọ. Èyí tí kò ní orúkọ jẹ́ ariwo tó ń dún lẹ́yìn ọkàn lásán.
Pín in lẹ́ẹ̀kan. Àlàfo mélòó ni fún oṣù kan, èwo nínú àwọn ọ̀nà mẹ́ta ni yóò sì tì í pa: rírí owó púpọ̀ sí i, líló owó ní ọ̀nà mìíràn, tàbí dídúró pẹ́ sí i nígbà tí nǹkan kan ń pọ̀ sí i? Ọ̀pọ̀ ènìyàn á rí i pé ìdáhùn náà pọ̀ jù lọ nínú èkínní, ìyẹn sì jẹ́ ìròyìn rere, nítorí rírí owó púpọ̀ sí i ni ọ̀nà tó ní ààlà tó ga jù lọ, ó sì jẹ́ èyí tí gbogbo àṣà yìí kọ́ láti ràn ọ́ lọ́wọ́ lórí rẹ̀. Lẹ́yìn náà yan ìgbésẹ̀ kan tó tẹ̀lé kí o sì fi ọjọ́ sí i, nítorí àlàfo tí kò ní ọjọ́ jẹ́ ìfẹ́ lásán.
Máṣe sì fá nọ́ńbà náà kù kí o lè ní ìtura ní ọ̀sán yìí. Àmì-ìfojúsùn tí o rọra dín kù jẹ́ àmì-ìfojúsùn tí kò ní gbé ọ dìde ní ìgbà òjò tó ń bọ̀, ìwọ yóò sì mọ̀ pé o ṣe é. Nọ́ńbà òtítọ́, kódà tí ó jìnnà ní ọdún mẹ́ta, ń ṣe iṣẹ́ tó pọ̀ ju èyí tó tù ni lára ní oṣù méjìlá lọ.
Kọ ọ́ sílẹ̀ kí o sì fi ọjọ́ sí i
Ìlà méjì lórí ojú ewé kan. Iye oṣooṣù. Tuesday náà, nínú gbólóhùn kan. Lẹ́yìn náà ọjọ́ tí o kọ wọ́n, nítorí nọ́ńbà tí kò ní ọjọ́ jẹ́ èyí tí o kò ní ṣàkíyèsí bí ó ṣe ń rìn kiri.
Wò ó lẹ́ẹ̀kan ní ìdá mẹ́rin ọdún kí o sì bi ìbéèrè kan ṣoṣo: ṣé ọjọ́ tí mo ṣì fẹ́ nìyí? Nígbà mìíràn kì yóò rí bẹ́ẹ̀. Ènìyàn ń yí padà, ọmọ ń dé, ara ń yí padà, ìfẹ́-ọkàn ń tóbi dípò kí ó kéré. Gbígbé nọ́ńbà rẹ sókè ní ìmọ̀ọ́mọ̀ kì í ṣe kíkùnà nínú ìdánrawò náà, ìdánrawò náà ń ṣiṣẹ́ nìyẹn, nítorí kì í ṣe ìkóra-ẹni-níjàánu ni góńgó rí. Góńgó ni pé iye náà jẹ́ tìrẹ, o sì mọ ìgbà tó bá ṣí lọ.
Ohun tí o rí gbà fún ogójì ìṣẹ́jú yẹn ni ohun tó ń jẹ́ kí ogún ọdún iṣẹ́ àṣekára ṣe é gbé, kì í sì í ṣe ìtura ní ìtumọ̀ mímú ìrìn rọra. Ìfojúsùn ni. Wàá bá wọn jà lórí owó lọ́nà mìíràn nígbà tí o bá mọ ohun tí o ń jà fún gan-an. Wàá sọ “rárá” kíákíá sí iṣẹ́ tó ń san owó dáadáa tí kò sì lọ síbì kan. Wàá sì lé iṣẹ́ tó ń pa àlàfo náà mọ́ ní gidi, nítorí fún ìgbà àkọ́kọ́ o lè rí àlàfo náà tó ń dínkù. Ìyẹn ni ohun tí “ó tó” jẹ́ fún. Kì í ṣe fífẹ́ díẹ̀. Fífẹ́ tí a dojú kọ ibi tó tọ́, tí a sì dì mú ṣinṣin pẹ́ tó láti dé ibẹ̀.
Àwọn orísun
- Proceedings of the National Academy of Sciences (PubMed Central), Income and emotional well-being: A conflict resolved
- Proceedings of the National Academy of Sciences (PubMed Central), High income improves evaluation of life but not emotional well-being
- Nature Communications (PubMed Central), Social status and the relationship between income rank and well-being in 109 nations