Bíbójútó Àwọn Ìyípadà Ńlá Nínú Ìgbé Ayé Láìsọ Ara Rẹ Nù

A ti ṣí àwọn àpótí payá. A ti fọwọ́ sí àwọn ìwé. Lórí bébà, ìyípadà náà ti parí. Síbẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀ lẹ́yìn náà, o ṣì ń rí lára rẹ bíi pé o kì í ṣe ara rẹ, o ré àárẹ̀ lọ́nà tí oorun kò lè wò sàn, o ń bínú sí àwọn tí o fẹ́ràn, omijé sì ń dà ọ́ nígbà tí orin kan bá dún ní ilé-ìtajà. O lè máa sọ fún ara rẹ pé ó yẹ kí o ti tẹ̀dó dénú báyìí. O kò tíì ṣe bẹ́ẹ̀, ìyẹn sì jẹ́ ohun tó bọ́gbọ́n mu.

Àwọn ìyípadà ńlá kì í parí nígbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà bá parí. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà ni apá tí ó rọrùn láti wọ̀n. Ìmúbáramu náà ni apá tí ó lọ́ra, tí a kò lè rí, ó sì ń rìn lórí aago tirẹ̀.

Èyí jẹ́ òtítọ́ àní nígbà tí ìyípadà náà bá jẹ́ èyí tí o fẹ́. Ìgbéga tí o jà fún. Ìṣílọ tí o yàn. Ìgbéyàwó, ọmọ tuntun, ìfẹ̀yìntì tí a ti ń retí pẹ́. À máa ń ronú pé ìyípadà rere á dùn mọ́ni, àti pé ìyípadà búburú nìkan ni ó le. Ara kì í pín in bẹ́ẹ̀.

Ìdí tí àní ìyípadà rere fi ń rẹ̀ ọ́

Ní àwọn ọdún 1960, àwọn olùwádìí méjì kọ́ ìwọ̀n kan ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìgbé ayé tí ń fa másùnmáwo, wọ́n sì béèrè lọ́wọ́ ọ̀pọ̀ ènìyàn láti wọ̀n bí ọ̀kọ̀ọ̀kan ṣe da ìgbòkègbodò wọn ojoojúmọ́ rú tó. Àbájáde tó ṣàrà ọ̀tọ̀ náà, tí a tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nínú àtúnṣe ìwọ̀n yẹn ní 2023, ni pé másùnmáwo náà ń wá láti inú ìwọ̀n ìyípadà náà fúnra rẹ̀, kì í ṣe láti inú bóyá a fẹ́ ìyípadà náà tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Ìgbéyàwó ní àmì gíga. Bẹ́ẹ̀ ni ìfẹ̀yìntì. Àwọn olùwádìí ń pè é ní ìmúbáramu-àwùjọ, ìwọ̀n gbogbo ohun tí ìgbé ayé rẹ ojoojúmọ́ ní láti tún tò, ìṣẹ̀lẹ̀ aládùn sì lè béèrè bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí èyí tí ń dun ni.

Ìwòye tuntun yẹn ṣèrànwọ́. Bí ó bá ti dà ọ́ láàmú nípa ìdí tí ìyípadà tí o fẹ́ fi dá ọ ní àárẹ̀, èsì rẹ̀ nìyí. O kò ṣ'ọpẹ́-kú kọ́. O ń tún ara rẹ báramu. Àwọn ìgbòkègbodò rẹ, àwọn ipa rẹ, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpinnu kékeré tí ń ṣẹlẹ̀ fúnra wọn tẹ́lẹ̀, gbogbo rẹ̀ ni a ní láti tún kọ́, kíkọ́ padà sì ń gba agbára.

Owó ìdákẹ́rọ́rọ́ mìíràn tún wà. Ìyípadà sábà máa ń túmọ̀ sí àdánù, àní nígbà tí ó bá jẹ́ ìgòkè. Iṣẹ́ tuntun túmọ̀ sí fífi ẹgbẹ́ tí o mọ̀ sílẹ̀. Ilé tí ó tóbi sí i túmọ̀ sí pé àwọn aládùúgbò àtijọ́ ti lọ. Lábẹ́ àwọn ìṣètò, apá kan nínú rẹ ń ṣọ̀fọ̀ irú ìgbé ayé tí ó mọ̀ dáradára, ìbànújẹ́ àti ìdùnnú sì lè jókòó nínú àyà kan náà ní àkókò kan náà.

Fún un ní àkókò gidi

Ohun kan tí ó wúlò jù láti mọ̀ nípa ìmúbáramu ni pé ó yẹ kí ó gba àkókò díẹ̀. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń kọjá ìyípadà ńlá lórí àsìkò ọ̀sẹ̀ dé oṣù, kì í ṣe ọjọ́ díẹ̀. Èéfín náà, ìṣesí tí ó fẹsẹ̀múlẹ̀, ìdàrúdàpọ̀ àjèjì náà, ìwọ̀nyí jẹ́ ẹ̀yà ara ìlànà náà, kì í ṣe àmì pé o ń kùnà nínú rẹ̀.

Nítorí náà, dín ìfojúsọ́nà rẹ kù fún ara rẹ mọ̀ọ́mọ̀. O kò ní láti ní ìmọ̀lára ilé-ara rẹ báyìí. O kò ní láti ní ìgbòkègbodò, àwùjọ ọ̀rẹ́, ìmọ̀lára òye kíkún, tàbí agbára àtijọ́ rẹ padà. Ohun tí o ní láti ṣe ni láti kọjá àwọn ọjọ́ náà nígbà tí ìgbé ayé tuntun ń kó ara rẹ̀ jọ pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ lábẹ́ rẹ.

Èròngbà náà kì í ṣe láti ní ìmọ̀lára dáradára. Ó jẹ́ láti dúró ṣinṣin tó láti jẹ́ kí àkókò ṣe iṣẹ́ rẹ̀.

Àwọn ohun tí ó ń ṣèrànwọ́ ní tòótọ́ nígbà tí ilẹ̀ ń mì

Kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyí tí yóò sọ ìyípadà ńlá di kékeré. Wọ́n ń mú kí ó ṣeé fara dà, wọ́n sì ń fa àǹfààní sí ọ̀nà jíjáde ní ìhà kejì láìbàjẹ́.

1. Fi ìdákọ̀ró kan sílẹ̀ láìyípadà. Nígbà tí ohun gbogbo bá jẹ́ tuntun, dáàbò bo àṣà àtijọ́ kan tàbí méjì mọ̀ọ́mọ̀. Kọfí owúrọ̀ rẹ lọ́nà kan náà. Ìpè ọjọ́ Sunday sí ẹni kan náà. Ìrìn kan náà. Òwú dúró-ṣinṣin kan ṣoṣo ń fún ọ̀nà ìṣàn ara rẹ ní ohun kan láti dì mú nígbà tí a ń tún ìyókù okùn náà hun.

1. Dárúkọ ohun tí o pàdánù ní ti gidi. Àní nínú ìyípadà rere, sọ ọ́ ní gbangba fún ara rẹ tàbí ẹni tí o gbẹ́kẹ̀lé: “Mo ń ṣàárò ìrìn-àjò iṣẹ́ àtijọ́ mi. Mo ń ṣàárò jíjẹ́ ẹni tí ó mọ ohun gbogbo. Mo ń ṣàárò ẹni tí mo jẹ́ níbẹ̀.” Dídárúkọ àdánù ń mú ìdààmú tó pọ̀ jáde kúrò nínú rẹ̀ lọ́nà tó ya ni lẹ́nu. Ṣíṣe bí ẹni pé ọpẹ́ nìkan ni o ní ní ìmọ̀lára ń mú kí ìbànújẹ́ dì mọ́ ọ.

1. Gbé ìṣísẹ̀ kékeré tó kàn, kì í ṣe gbogbo àtẹ̀gùn náà. Ìkúnsínú ń wá láti inú gbígbìyànjú láti ní ìmọ̀lára ìtẹ̀dó lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo. O kò lè ṣe é. O lè rí ilé-ìtajà oúnjẹ. O lè fi ara rẹ hàn fún aládùúgbò kan. O lè kọjá ọ̀la. Ìmúbáramu ni a fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣe kékeré, lásán kọ́, kì í ṣe àṣeyọrí ńlá kan ṣoṣo.

1. Yá ìdúró-ṣinṣin lọ́wọ́ àwọn ènìyàn. Cleveland Clinic, tí ń kọ nípa fífaradà àwọn ohun másùnmáwo ìgbé ayé, sọ ọ́ ní gbangba pé fífaradà jẹ́ ìlànà kì í ṣe ìṣẹ̀lẹ̀ kan, àti pé dídúró ní ìbáraẹnisọ̀rọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn tó ń ṣàtìlẹ́yìn jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ohun tí ń gbé ọ kọjá rẹ̀. O kò ní láti ṣàlàyé gbogbo ipò náà. Ọ̀rọ̀-ránṣẹ́ kan. Ìrìn pẹ̀lú ọ̀rẹ́ kan. Jíjẹ́ kí ẹnìkan mú oúnjẹ alẹ́ wá fún ọ. Ìbáraẹnisọ̀rọ̀ kì í ṣe ohun fáàrí níhìn-ín. Ó jẹ́ ohun tí ń ru ẹrù.

1. Dáàbò bo àwọn ohun ìpìlẹ̀ lákọ̀ọ́kọ́. Oorun, oúnjẹ, ìṣíṣe, ìmọ́lẹ̀ ọjọ́. Ìwọ̀nyí dà bí ohun tí ó rọrùn jù láti ṣe pàtàkì, síbẹ̀ àwọn gan-an ni ó máa ń bọ́ sílẹ̀ nígbà ìrúkèrúdò, gan-an nígbà tí ara rẹ nílò wọn jù. National Institute of Mental Health sọ ọ́ kedere pé másùnmáwo tí ó wá láti inú ìyípadà ìgbé ayé òjijì, tí a kò bá mójútó fún ìgbà pípẹ́ jù, á di irú tí kì í tán tí ó sì ń ba ìlera rẹ jẹ́. Dídáàbò bo àwọn ohun ìpìlẹ̀ ni ọ̀nà tí o fi ń dá másùnmáwo lásán dúró láti le kókó di ohun tí ó burú sí i.

1. Kọ ọ́ sílẹ̀ níbìkan. Ìlà díẹ̀ ní alẹ́ kọ̀ọ̀kan. Ohun tí ó le, ohun tí o kọjá, ohunkóhun tí ó dà bí ilẹ̀ tí ó dúró ṣinṣin díẹ̀ pàápàá. Ní àwọn ọjọ́ tó burú jù, ìwé-ìrántí máa ń fi hàn ọ́, ní ọwọ́-ìkọ̀wé ara rẹ, pé ó dájú pé o ń rìn síwájú, àní nígbà tí kò bá dà bẹ́ẹ̀.

Nígbà tí àlàfo bá ń dí lọ́ra jù

Ìyàtọ̀ wà láàrin ìwúwo ìmúbáramu tí ó bọ́gbọ́n mu àti ohun kan tí ó ti gbòǹgbò tí kò sì fẹ́ mọ́.

Ṣọ́ra fún ìwọ̀nyí. Ìbànújẹ́ náà tóbi jù bí ipò náà ṣe dà bíi pé ó tọ́ sí, kò sì rọlẹ̀ bí àwọn ọ̀sẹ̀ ṣe ń kọjá. O kò lè ṣiṣẹ́ lọ́nà tí o nílò, níbi iṣẹ́, nílé, pẹ̀lú àwọn tí ó gbáralé rẹ. O ń fàsẹ́yìn kúrò lọ́dọ̀ gbogbo ènìyàn. O ń gbáralé ọtí tàbí àwọn nǹkan mìíràn láti kọjá. Tàbí ìṣesí tí ó rẹ̀wẹ̀sì náà ti bọ́ sínú àìnírètí, sínú ìmọ̀lára bíi ẹrù, sínú àwọn ìrònú láti má sí níhìn-ín mọ́.

Bí èyíkéyìí nínú ìyẹn bá jẹ́ òtítọ́, jọ̀wọ́ mú un gẹ́gẹ́ bí ìdí láti kàn sí ẹnìkan, kì í ṣe ìdájọ́ lórí okun rẹ. Dókítà tàbí oníṣègùn ọpọlọ lè mọ ìyàtọ̀ láàrin ìmúbáramu lásán àti ohun bíi àìsàn ìmúbáramu tàbí ìsoríkọ́, àwọn méjèèjì sì máa ń dáhùn dáadáa sí àtìlẹ́yìn. Bíbá akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ sọ̀rọ̀ nígbà ìyípadà líle jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ohun tó bọ́gbọ́n mu jù tí ènìyàn lè ṣe. Ó jẹ́ ohun tí àwọn alágbára tí o bọ̀wọ̀ fún ń ṣe ní ìdákẹ́rọ́rọ́ pẹ̀lú.

Bí àwọn ìrònú náà bá sì ti ṣú dòdò, bí apá kan nínú rẹ bá ń ṣe kàyéfì bóyá àwọn ènìyàn nínú ìgbé ayé rẹ yóò sunwọ̀n sí i láìsí rẹ, má jókòó dá nìkan pẹ̀lú ìyẹn. Sọ fún ẹnìkan lónìí, tàbí kàn sí ìlà ìrànlọ́wọ́ pàjáwìrì. O lè wà nínú ìrora gidi kí o sì ṣì tọ́ sí ìrànlọ́wọ́. Àwọn méjèèjì jẹ́ òtítọ́ ní àkókò kan náà.

Irú rẹ tí ó wà ní ìhà kejì ìyípadà yìí kò tíì wà. Ìyẹn ni apá tó le, àti, ní ọjọ́ mìíràn, apá tó kún fún ìrètí. O kò dì mọ́ ibì kan. O wà ní àárín. Àárín máa ń rí bẹ́ẹ̀ nígbà gbogbo.

Àwọn Orísun

• PLoS One (via PubMed Central), The social readjustment rating scale: Updated and modernised
• Cleveland Clinic, Stress: Coping With Life's Stressors
• National Institute of Mental Health, I'm So Stressed Out! Fact Sheet