O ti lo ìṣẹ́jú márùn-ún nínú ìgbékalẹ̀ kan tó ń lọ dáadáa. Yàrá náà wà pẹ̀lú rẹ, àríyànjiyàn rẹ ń já mọ́ nǹkan, o sì ní ìdáhùn sílẹ̀ fún àwọn ìbéèrè tí o retí. Lẹ́yìn náà o sọ nọ́ńbà kan sókè, ẹnì kan ní ẹsẹ̀ kejì sì ní èyí tó tọ́ lórí ẹ̀rọ rẹ̀. Ogójì ni, kì í ṣe ọgọ́ta, gbogbo ènìyàn sì ti mọ̀ báyìí. Ìdákẹ́ kékeré kan wà nígbà tí yàrá náà ń wo ohun tí o máa ṣe nípa rẹ̀.
Kò sí ohun tí a ti pinnu nípa wákàtí tó tẹ̀lé. Ohun tó máa ṣẹlẹ̀ ni ìṣẹ́jú àáyá ọgọ́ta ń pinnu, ìṣẹ́jú àáyá ọgọ́ta yẹn sì ní ìlànà tó ń ṣiṣẹ́. Tún un ṣe ní gbólóhùn kan, ní ohùn kan náà, kí o sì máa bá a lọ.
Àwọn yàrá máa ń gbàgbé nọ́ńbà tí kò tọ́ ní kíákíá ju bí ẹnikẹ́ni ṣe rò lọ. Ohun tí wọ́n ń pa mọ́ ni bí ẹni náà ṣe bá a lò, apá yẹn sì wà lọ́wọ́ rẹ pátápátá láti kọ.
Kí ni màá sọ lẹ́yìn tí mo bá sọ nọ́ńbà tí kò tọ́ níwájú gbogbo ènìyàn?
Gbólóhùn kan, ní ìrísí yìí: àtúnṣe náà, lẹ́yìn náà òtítọ́ tó tọ́, lẹ́yìn náà padà tààrà sí ohun tí o ń sọ. "Èyí kò tọ́ lọ́dọ̀ mi. Nọ́ńbà náà jẹ́ 40, kì í ṣe 60. Nítorí náà ìdámẹ́rin ọdún kejì ni èyí tí a gbọ́dọ̀ ṣọ́."
Kò sí ọ̀rọ̀ ìṣáájú. Kò sí "má bínú, mi ò dára pẹ̀lú nọ́ńbà." Kò sí àlàyé ibi tí iye tí kò tọ́ ti wá, tí kò sí ẹni tó béèrè fún, tó sì ń fi àṣìṣe náà sórí ìtàgé fún ìṣẹ́jú àáyá ọgbọ̀n mìíràn. Àtúnṣe náà ni ohun tó kúrú jù tó sì wúlò tí o lè sọ, ní kété tí o bá sọ ọ́ tán, yàrá náà nílò kí o wà ní ibòmíràn. Ìdí nìyẹn tí apá kẹta fi ṣe pàtàkì bí àwọn méjì àkọ́kọ́. Títẹ̀síwájú fúnra rẹ̀ ni àmì náà. Ó sọ fún gbogbo ènìyàn pé àṣìṣe náà jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀.
Ohùn ṣe pàtàkì ju bí àwọn ènìyàn ṣe rò lọ. Sọ ọ́ ní ìwọ̀n ohùn tí o fi sọ àṣìṣe náà. Rírẹ ohùn sílẹ̀ ni ìtẹ̀sí tó wọ́pọ̀, ó sì ń ṣe ìdàkejì ohun tí o fẹ́, nítorí àtúnṣe tí a sọ jẹ́ẹ́ ń dà bí ìtìjú, àtúnṣe tí ìtìjú bá sì wà nínú rẹ̀ ń sọ fún yàrá náà pé àṣìṣe náà tóbi.
Apá mẹ́ta kan náà ń ṣiṣẹ́ lórí ìtàgé bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú ìpàdé, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ nígbà tí ẹlòmíràn ni ó rí i dípò ìwọ. Bí ẹnì kan ní ẹsẹ̀ kejì bá sọ pé ogójì ni nọ́ńbà náà, má ṣe gbèjà rẹ̀, má sì ṣe dúpẹ́ lọ́wọ́ wọn gbọọrọ. "Òtítọ́ ni, 40 ni. Ìyẹn túmọ̀ sí pé ìdámẹ́rin ọdún kejì ni a gbọ́dọ̀ ṣọ́." Ìṣẹ́jú àáyá mẹ́fà, láìsí eré, yàrá náà sì ní òtítọ́ méjì nípa rẹ báyìí: a ti tún iye náà ṣe, ìwọ sì jẹ́ ẹni tó ń ṣàtúnṣe níta gbangba láìsí ariwo. Àwọn méjèèjì yẹn níye lórí ju kí o ti tọ̀nà lórí nọ́ńbà náà lọ.
Ṣé kí n tọrọ àforíjì ni tàbí kí n kàn tún un ṣe?
Ìjẹ́wọ́ kúkúrú ń ran ni lọ́wọ́, àforíjì gígùn kò ṣe bẹ́ẹ̀. Peter Kim àti àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ ṣe ìwádìí lórí bí ìgbẹ́kẹ̀lé ṣe ń tún ara rẹ̀ ṣe, wọ́n sì rí i pé nígbà tí ìkùnà bá jẹ́ ti agbára iṣẹ́, ìyẹn ṣíṣàṣìṣe kì í ṣe ṣíṣèké, àforíjì ń tún ìgbẹ́kẹ̀lé ṣe dáadáa ju kíkọ̀ lọ.
Nítorí náà "Èyí kò tọ́ lọ́dọ̀ mi" ń ṣe iṣẹ́ gidi. Ọ̀rọ̀ díẹ̀ ni, ó gba àṣìṣe náà ní kedere, ó sì ń sọ ọ́ di ẹni tó ń ṣàtúnṣe àkọsílẹ̀ ara rẹ̀, kì í ṣe ẹni tí ẹlòmíràn ní láti ṣàtúnṣe fún. Ohun tí kò sí nínú ìwádìí náà ni ìrìnàjò àforíjì: ìmẹ́lì àtẹ̀lé, àforíjì kejì ní òpin ìpàdé, dídárúkọ rẹ̀ ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà. Gbogbo ìgbà tí o bá tún un sọ ń béèrè pé kí yàrá náà tún wo àṣìṣe náà, yàtọ̀ sí ìgbà àkọ́kọ́, kò sí èyíkéyìí nínú wọn tó ń fi ìsọfúnni kún un.
Òfin náà rọrùn láti pa mọ́ ní ti gidi. Jẹ́wọ́ lẹ́ẹ̀kan, ṣàtúnṣe lẹ́ẹ̀kan, kí o má sì gbé e wá mọ́ àyàfi bí ẹlòmíràn bá gbé e wá.
Kí ni ìdí tí àtúnṣe náà fi gbọ́dọ̀ ní ìdáhùn tó tọ́ nínú?
Nítorí pé àtúnṣe tí kò ní ohun ìrọ́pò ń fi òtítọ́ tí kò tọ́ sílẹ̀ níbẹ̀. Irene Kan àti àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀, tí wọ́n ń kẹ́kọ̀ọ́ bí àwọn ènìyàn ṣe ń ṣàtúnṣe lẹ́yìn tí a bá sọ fún wọn pé nǹkan kan jẹ́ èké, rí i pé fífúnni ní ohun ìrọ́pò ni ohun kan ṣoṣo tó ń dín ìfàsí ìsọfúnni tí kò tọ́ kù déédéé, wọ́n sì rí i pé fífi ohun ìrọ́pò yẹn pọ̀ mọ́ àtúnṣe tààrà ń ṣiṣẹ́ jù lọ.
Ìyẹn ni gbogbo ìdí fún apá àárín ìlànà náà. "Nọ́ńbà yẹn kò tọ́" ń fi ọgọ́ta àti àmì ìbéèrè sílẹ̀ lọ́wọ́ yàrá náà. "Nọ́ńbà náà jẹ́ 40, kì í ṣe 60" ń rọ́pò rẹ̀. Sísọ iye tí kò tọ́ àti iye tó tọ́ papọ̀ ni ó ń jẹ́ kí àwọn ènìyàn lè kọ ohun tí wọ́n ti kọ sílẹ̀ padà, ìyẹn sì ni ohun tí o fẹ́ ní ti gidi, nítorí ìdajì yàrá náà ní ọgọ́ta nínú ìwé àkọsílẹ̀ wọn.
Ó tún ṣàlàyé ìdí tí "màá tẹ̀lé e wò" fi lágbára díẹ̀ ju bí ó ṣe ń dún lọ nígbà tí o ti mọ ìdáhùn náà tẹ́lẹ̀. Tẹ̀lé e wò nígbà tí o kò bá ní iye náà ní tòótọ́. Nígbà tí o bá ní i, sọ ọ́ báyìí, ní èémí kan náà, nígbà tí yàrá náà ṣì di ìbéèrè náà mú.
Bí àṣìṣe náà bá tóbi ju nọ́ńbà lọ ńkọ́?
Nígbà náà, ya òtítọ́ náà sọ́tọ̀ kúrò nínú ìmọ̀ràn rẹ ní gbangba, kí o sì sọ èyí tó yí padà. "Nọ́ńbà ìdápadà owó náà kò tọ́. 40 ni, kì í ṣe 60. Ìyẹn kò yí ohun tí mo ń dámọ̀ràn padà, ìdí sì nìyí."
Iye tí kò tọ́ jẹ́ àṣìṣe agbára iṣẹ́, yàrá náà sì ń bá a lò bẹ́ẹ̀. Ohun tó ń dààmú àwọn ènìyàn ni àìmọ̀ bóyá ìparí ọ̀rọ̀ náà ṣì wà ní àìléwu, nítorí náà dá ìyẹn lóhùn kí wọ́n tó béèrè. Bí ìparí ọ̀rọ̀ náà bá yí padà, sọ bẹ́ẹ̀ láàrin ìṣẹ́jú àáyá ọgọ́ta kan náà, kí o sì sọ ohun tí o máa ṣe dípò rẹ̀. Ẹni tó ń tún ìmọ̀ràn rẹ̀ ṣe lójú ẹsẹ̀, pẹ̀lú ìdí, ń fi ohun gan-an tí yàrá náà ń gbìyànjú láti mọ̀ nípa rẹ̀ hàn.
Níbi tí àṣìṣe náà bá jẹ́ nípa nǹkan mìíràn yàtọ̀ sí ìdájú, ìlérí tí a kò mú ṣẹ, nǹkan tí o sọ pé o ti ṣe tí o kò sì ṣe, ìyẹn jẹ́ àtúnṣe mìíràn, ó sì gba àkókò ju gbólóhùn kan lọ. Ìwádìí kan náà lórí ìgbẹ́kẹ̀lé ṣe ìyàtọ̀ yẹn: ìjẹ́wọ́ tó rọrùn tó ń tún àṣìṣe agbára iṣẹ́ ṣe kì í ṣe ohun èlò fún irú kejì.
Bí mo bá ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣàkíyèsí rẹ̀ ní wákàtí kan lẹ́yìn náà ńkọ́?
Ṣàtúnṣe rẹ̀ ní ọ̀nà kan náà, ní àkókò àdánidá tó sún mọ́, kí o sì fi sí gbólóhùn méjì. "Àtúnṣe kan láti òwúrọ̀ yìí. Nọ́ńbà ìdápadà owó náà jẹ́ 40, kì í ṣe 60, kò sì yí ìmọ̀ràn náà padà."
Ọ̀nà kan náà ṣe pàtàkì. Bí àṣìṣe náà bá ṣẹlẹ̀ ní ẹnu nínú yàrá kan, ìránṣẹ́ jẹ́ẹ́ sí ẹnì kan ń fi iye tí kò tọ́ sílẹ̀ lọ́wọ́ àwọn mọ́kànlá tó kù. Bí ó bá ṣẹlẹ̀ nínú ìwé, tún ìwé náà ṣe kí o sì fi ìlà kan kún un pé o ti tún un ṣe. Ṣe é kí ẹlòmíràn tó ṣe é, nítorí ìyàtọ̀ láàrin "Èyí kò tọ́ lọ́dọ̀ mi" àti "ní tòótọ́, èyí kò tọ́" tí ẹlòmíràn sọ ni ìyàtọ̀ láàrin ẹni tó ń ṣàyẹ̀wò iṣẹ́ ara rẹ̀ àti ẹni tó nílò kí a ṣàyẹ̀wò iṣẹ́ rẹ̀.
Ohun tí yàrá náà rántí ní ti gidi
Kì í ṣe nọ́ńbà náà. Kò fẹ́rẹ̀ sí ẹnì kan nínú yàrá yẹn tó lè sọ fún ọ lọ́sẹ̀ tó ń bọ̀ pé kí ni iye tí kò tọ́ náà, ọ̀pọ̀ nínú wọn kò sì kíyèsí i títí o fi sọ ohun kan.
Ohun tí wọ́n ń pa mọ́ ni ìmọ̀lára ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ẹ̀ẹ́dógún nípa bí ènìyàn ṣe ń hùwà nígbà tí wọ́n bá mú un ní àṣìṣe, wọ́n sì máa lo ìmọ̀lára yẹn lẹ́yìn náà, nínú àwọn yàrá tí ìwọ kò sí nínú rẹ̀, nígbà tí ẹnì kan bá béèrè bóyá a lè fi ohun tó tóbi jù lé ọ lọ́wọ́. Bí a bá bá a lò dáadáa, àtúnṣe níta gbangba jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tó rọrùn jù láti fi hàn pé àwọn nọ́ńbà rẹ ṣeé gbà gbọ́, nítorí o ṣẹ̀ṣẹ̀ fi hàn fún yàrá náà pé o máa sọ fún wọn bí kò bá ṣeé gbà gbọ́.
Ẹ̀yà mìíràn wà tó ń kó ara rẹ̀ jọ ní ìhà kejì, ó sì tọ́ láti dárúkọ rẹ̀ kí o lè yàgò fún un. Ẹni tí kì í ṣàtúnṣe ohunkóhun níta gbangba kì í ṣe ẹni tí kò ní àṣìṣe. Ẹni ni tí àwọn àṣìṣe rẹ̀ máa ń jáde lẹ́yìn náà lọ́wọ́ ẹlòmíràn, ní ìgbà tó burú jù, níwájú ènìyàn tó pọ̀ sí i. Ṣíṣàtúnṣe kíákíá ni ó rọrùn jù nínú àwọn méjèèjì, ní gbogbo ìgbà, iye rẹ̀ sì ń dínkù bí o ṣe ń ṣe é sí i, nítorí yàrá tó ti rí i tí o ṣe é lẹ́ẹ̀mejì kò ní kà á sí ìṣẹ̀lẹ̀ mọ́ rárá.
Ohun kan sí i, nítorí èyí ni ohun tí ń dààmú àwọn ènìyàn lẹ́yìn náà. Títún àtúnṣe náà ṣe nínú orí rẹ fún ìyókù ọjọ́ náà kò ṣe nǹkan kan fún yàrá náà, ó sì ń mú ọ̀gangan wákàtí méjì tó tẹ̀lé nínú iṣẹ́ rẹ kúrò. Ìṣẹ́jú àáyá ọgọ́ta náà ni gbogbo ìtọ́jú náà. Ní kété tí o bá lò wọ́n tán, ohun tó wúlò tó kù ni pé kí o wo ibi tí nọ́ńbà tí kò tọ́ náà ti wá, kí o tún un ṣe, kí o sì máa bá ọjọ́ rẹ lọ.
Nítorí náà lo ìṣẹ́jú àáyá ọgọ́ta náà. Sọ àtúnṣe náà, sọ òtítọ́ tó tọ́, máa bá a lọ, kí o sì jẹ́ kí ìyókù ìpàdé náà jẹ́ apá tí àwọn ènìyàn máa rántí. Lẹ́yìn náà padà sí iṣẹ́ tí o ń ṣe tẹ́lẹ̀, tó ń lọ dáadáa, tó sì ṣì ń lọ dáadáa.
Àwọn orísun
- PubMed, Removing the shadow of suspicion: the effects of apology versus denial for repairing competence- versus integrity-based trust violations
- Cognitive Research: Principles and Implications, Exploring factors that mitigate the continued influence of misinformation