Ìbáwí Kì Í Ṣe Ìwà Ìṣẹ̀dá, Ó Jẹ́ Àkójọ Ìṣètò

Ẹnì kan tí o mọ̀ ti ń dáraya ní òwúrọ̀ mẹ́rin lọ́sẹ̀, fún ọdún mẹ́rin báyìí. Kò lárugẹ jù ọ́ lọ ní yàrá mìíràn kankan. Kò gbọ́n jù ọ́ lọ, kò sì fẹ́ ẹ jù ọ́ lọ, tí o bá sì jókòó pẹ̀lú rẹ̀ fún wákàtí kan, o máa rí i pé ó ń bá ara rẹ̀ jà ní ọ̀nà kan náà tí ìwọ ń bá ara rẹ jà, ní ọjọ́ Ìsẹ́gun tí òtútù mú.

Ohun tí ó ní ni: ibi eré ìmárale tí ó jìnnà sí ilé ní ìṣẹ́jú méjìlá, àpò tí a ti kó sílẹ̀ láti alẹ́ ọjọ́ tó ṣáájú, àkókò tí ó dúró ṣinṣin ní ìdajì ọdún mẹ́fà òwúrọ̀ tí kò sí ẹni tí ń gbà á, àti òfin nípa ohun tí ń kà ní òwúrọ̀ tí kò dára tí ó ti kọ sílẹ̀ láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn, tí kò sì tún ronú padà nípa rẹ̀ mọ́. Òtítọ́ kékeré mẹ́rin nípa ọ̀sẹ̀ rẹ̀, kò sì sí ọ̀kan nínú wọn tí í ṣe òtítọ́ nípa ìwà rẹ̀.

Ìyẹn jẹ́ ìròyìn tó dára ju bí ẹ̀bùn-ọlọ́rùn ṣe lè rí lọ. Ẹ̀bùn-ọlọ́rùn, ìwọ yóò yá ní tàbí kò ní. Àmọ́ àwọn ìṣètò, o lè ṣàdàkọ wọn ní ọ̀sẹ̀ yìí, o sì lè ṣàdàkọ wọn ọ̀kan ṣoṣo ní àkókò kan.

Ṣé kìí ṣe pé mi ò ní ìbáwí rárá?

Rárá o, ìbéèrè yìí kàn kò tọ́ka sí ohun tó tọ́. Ìbáwí jẹ́ bí ìṣètò rere kan ṣe rí lójú ẹni tí ń wo ọ́ láti ìta. Àwọn ìṣètò ó ṣeé fojú rí, wọn ò gbówó lórí, ẹnì kan náà sì lè yá wọn.

Àṣìṣe yìí rọrùn láti ṣe, nítorí pé ẹ̀rọ inú kì í ṣeé fojú rí láti ibi tí o dúró sí. O rí ẹni náà ní ibi eré ìmárale ní ìdajì ọdún mẹ́fà òwúrọ̀. Ìwọ kò rí àpò tó wà ní ẹ̀gbẹ́ ìlẹ̀kùn, aago-jí tí kò yí padà fún ọdún mẹ́rin, òtítọ́ pé ibi eré ìmárale wà lọ́nà tí ó ń lọ sí ibi iṣẹ́ dípò kí ó jẹ́ ìyà pọ̀ sí i, tàbí gbólóhùn kan ṣoṣo tí ó ń sọ fún ara rẹ̀ nígbà tí ó bá jí, ara rẹ̀ ń dún. Gbogbo ìyẹn ni ìṣètò. Ohun tí ó ń dé ọ̀dọ̀ rẹ ni ẹnì kan tí ó dàbí ẹni tí ó fẹ́ ẹ jù ọ́ lọ.

Àwọn olùṣèwádìí ń dé ibi kan náà léraléra. Nínú àyẹ̀wò kan ní ọdún 2016 nínú ìwé ìròyìn Perspectives on Psychological Science, Angela Duckworth àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ jiyàn pé ìdarí-ara tí ó gbéṣẹ́ jùlọ ni èyí tó dá lórí ipò: o yí ipò padà kí ìfẹ́ náà tó dé, dípò kí o bá a jà lẹ́yìn tí ó ti dé. Wọ́n tún ṣàlàyé ìdí tí èyí fi ń dúró ní ìsàlẹ̀ ìyẹ̀wò rẹ̀ tòótọ́. Nígbà tí ẹnì kan bá ṣètò ìgbésí ayé rẹ̀ dáadáa, ó máa ń dàbí ohun tó rọrùn, nítorí náà a máa ń dá ìwà rẹ̀ láre, a kì í sì í rí ìṣètò tó wà lẹ́yìn rẹ̀.

Nítorí náà, ìbéèrè tó wúlò kì í ṣe bóyá o ní ìbáwí. Ìbéèrè náà ni ìṣètò wo ni ó ń dín kù lọ́wọ́ rẹ.

Kí ni àwọn ìṣètò mẹ́rin náà?

Ìwọ̀n, ibi, àkókò, àti òfin fún ọjọ́ tí a bá kọsẹ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo àṣà tí ó la ọdún líle kan já ní ìdáhùn sí gbogbo mẹ́rin, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo àṣà tí ó kú ni ó ń dín ọ̀kan nínú mẹ́rin wọ̀nyí kù.

• Ìwọ̀n. Ẹ̀dà kékeré wo ló ṣì ń kà? Kì í ṣe ẹ̀dà tí o fẹ́ ní ọjọ́ tó dára. Ẹ̀dà tí ó bá ọjọ́ tó burú jùlọ nínú oṣù rẹ mu.
• Ibi. Níbo ni ó ń gbé, ìgbésẹ̀ mélòó sì ni ó jìnnà sí ọ báyìí gan-an? Kì í ṣe yàrá náà. Ibi kan pàtó.
• Àkókò. Nígbà wo ni ó ń ṣẹlẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ó wọ́pọ̀? Àkókò tí ó dúró ṣinṣin borí èrò tí ó ń lúwẹ̀ẹ́ láìní ìdí, nítorí pé èrò tí ó ń lúwẹ̀ẹ́ gbọ́dọ̀ borí àríyànjiyàn ní ọjọ́ kọ̀ọ̀kan.
• Òfin fún ọjọ́ tí a bá kọsẹ̀. Kí ni ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí o bá fo ọjọ́ kan? Pinnu èyí ṣáájú, kọ ọ́ sílẹ̀, ní ọjọ́ tí o balẹ̀, nítorí pé ọpọlọ tí ó rẹ̀ ní wákàtí mẹ́wàá alẹ́ kì í ṣẹ̀dá òfin tí ó dọ́gba.

Ìdáhùn mẹ́rin wọ̀nyí ni ó lè bá kaadi kékeré kan mu pọn ju, ibẹ̀ gan-an sì ni ibi tí ó yẹ kí wọ́n wà. Kọ wọ́n sílẹ̀ fún àṣà tí o ti ń gbìyànjú láti dì mú fún ọdún kan, kí o sì rí i pé ó ṣeé ṣe kí o lè dá méjì péré nínú mẹ́rin náà lóhùn. Ìyẹn ni gbogbo àyẹ̀wò náà, ìṣẹ́jú-àáyá 90 sì ni ó gbà.

Má ṣe fi ìkarùn-ún kún un. Mẹ́rin kúrú tó láti rántí nígbà tí o bá dúró ní ẹ̀gbẹ́ ìlẹ̀kùn, àwọ̀tẹ́lẹ̀ rẹ ìdajì wọ̀.

Kò sí nínú èyí tí ó ń dín góńgó kù. Àwọn ìṣètò wà kí góńgó ńlá lè kojú kalẹ́ndà gidi kí ó sì la á já, olùdásílẹ̀ KEEP CALM sì ń sọ ìtàn tirẹ̀ nípa èyí ní kedere. Ó sapá gbogbo ayé rẹ̀ fún ohun tí ó ní báyìí, ó rí ọ̀nà láti wà ní ìdẹ́ra nínú rẹ̀, ó sì dé ibi tí ó ń lọ, àwọn méjèèjì sì ń lọ pọ̀ ní gbogbo ìrìn àjò náà dípò kí wọ́n máa yíra padà. Eré ìmárale jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣètò tó gbé ìrìn àjò náà, kì í ṣe ìsinmi kúrò lọ́dọ̀ iṣẹ́, bí kò ṣe ohun tí ó jẹ́ kí ó lè máa gba ìnira kíkọ́ iṣẹ́ rẹ̀ nìṣó. Kà ẹgbẹ́ tó wà ní ìpínrọ̀ àkọ́kọ́ ní ọ̀nà kan náà. Wọn kò dì mú àṣà eré ìmárale wọn fún ọdún mẹ́rin nítorí pé wọ́n ń tẹ́ ọkàn wọn lọ́rùn pẹ̀lú ohun tí ó kéré. Wọ́n dì mú un nítorí pé ìṣètò wọn dára ju tìrẹ lọ, ìṣètò sì ni apá tí o lè yí padà kí ó tó di Ọjọ́bọ̀.

Kí ló dé tí àṣà kan náà fi ń ṣiṣẹ́ fún ẹlòmíràn, tí kò sì ṣiṣẹ́ fún mi?

Nítorí pé o ṣàdàkọ ìwà rẹ̀, o sì fi ìṣètò rẹ̀ sílẹ̀. Apá tí ó ṣeé fojú rí nínú àṣà ẹlòmíràn ni apá tí kò wúlò jùlọ, apá tí ó sì ń dì í mú ni apá tí ó máa ń dá àárẹ̀, tí ó jẹ́ ti ara, tí ó sì ṣe pàtàkì sí ọ̀sẹ̀ tiwọn.

Nítorí náà, béèrè àwọn ìbéèrè tó dára jù lọ́wọ́ ẹni tí o ń ṣàdàkọ. Kì í ṣe ohun tí ó ń ṣe. Bí kò ṣe níbo ni ó ti ń ṣẹlẹ̀, jìnnà mélòó ni ó jìnnà sí, nígbà wo ni ó ń ṣẹlẹ̀, àti ohun tí ó ń ṣe nígbà tí ó bá kọsẹ̀. Ìwọ yóò sábà rí i pé ìdáhùn tí o nílò dàbí “adágún omi wà lọ́nà tí mo ń gbà padà sílé” tàbí “mi ò tún ń ṣètò ohunkóhun mọ́ kí ó tó wákàtí méjọ́”. Àwọn wọ̀nyí ni a lè gbé kiri. Ìfẹ́-inú wọn kì í ṣe bẹ́ẹ̀.

Èyí tún ṣàlàyé ìdí tí ètò kan náà fi ń ṣiṣẹ́ fún ọ̀rẹ́ kan, tí ó sì ń wó lulẹ̀ fún òmíràn. Ènìyàn méjì ń ṣe ètò kan náà nínú ọ̀sẹ̀ méjì tó yàtọ̀ síra, ọ̀sẹ̀ náà sì ni ó máa ń borí.

Báwo ni mo ṣe lè tún àṣà kan tí ó ń kùnà léraléra ṣe?

Yẹ ìṣètò náà wò kí o tó yẹ ara rẹ wò, kí o sì la mẹ́rin náà kọjá lóna tí ó tọ́. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìwọ̀n, nítorí pé ibẹ̀ ni àṣìṣe náà máa ń wà, ojútùú náà sì ni kí o dín ìwọ̀n ojoojúmọ́ kù ní ìdajì láìka góńgó náà kan.

Lẹ́yìn náà, yẹ ibi wò, nítorí pé àwọn nǹkan a máa ṣí kiri. Gítà a padà sínú àpò rẹ̀, bàtà eré ìmárale a wọ inú kọ́bọ́ọ̀dù, ìwé àkọsílẹ̀ a parí lábẹ́ àkójọpọ̀ lẹ́tà. Kò sí ohun tí ń kéde èyí. O kàn ń ṣe ohun náà kéèrè síi, o sì ń fọwọ́ sí ohun kan nípa ara rẹ dípò nípa kọ́bọ́ọ̀dù náà.

Lẹ́yìn náà, yẹ àkókò wò. Àṣà tí kò ní àkókò tirẹ̀ ń díje pẹ̀lú gbogbo ohun mìíràn tí ó lè ṣẹlẹ̀ ní wákàtí náà, yóò sì máa ṣubú ní ọ̀pọ̀ ìgbà ju bí yóò ti ṣẹ́gun lọ.

Lẹ́yìn náà, yẹ òfin fún ọjọ́ tí a bá kọsẹ̀ wò, èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn kò tí ì kọ sílẹ̀ rí. Ìwádìí nípa àṣà tí a ṣàkópọ̀ rẹ̀ nínú British Journal of General Practice rí i pé ìṣe àìmọ̀ọ́mọ̀ máa ń dúró ṣinṣin ní àpapọ̀ ọjọ́ 66, àti pé fífo àǹfààní kan láti ṣe ìwà náà lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan kì í kó ìpalára ńlá bá ìlànà náà, nítorí pé àwọn èrèdí a máa padà lẹ́yìn ìṣe kan tí ó bá tí kọsẹ̀. Àṣà náà lágbára ju bí o ṣe rí lára rẹ̀ nípa àṣà náà lọ. Òfin tí a kọ sílẹ̀ ni ọ̀nà tí o fi ń dá ìkọ̀sẹ̀ ìgbà kan dúró kí ó má bàa di ìdájọ́.

Kí ni bí mo bá ti tún mẹ́rin náà ṣe tí ó sì ṣì ń yọ́ kúrò?

Nígbà náà, fi ẹnì kan sí inú ìṣètò àkókò náà. Kò sí ẹni tí ó fi ẹnì kan tí ó ń dúró de òun sílẹ̀ ní ọ̀nà tí ó fi ara rẹ̀ sílẹ̀, ẹ̀dà tí ó sì ń ṣiṣẹ́ jùlọ kì í ṣe wíwá ẹnì kejì, bí kò ṣe jíjẹ́ ẹnì kejì fúnra rẹ.

Ìṣẹ́jú ogún lọ́sẹ̀ láti dì mú ètò ẹlòmíràn yóò ṣe púpọ̀ sí i fún tìrẹ ju ohun èlò mìíràn lọ, ó sì ń ṣiṣẹ́ nítorí ìdí kan tí kò lẹ́wà: o máa dì mú ìpàdé tí a ṣètò fún ire rẹ̀ tí ìwọ bá jẹ́ pé ìwọ nìkan ni, ìwọ ìbá ti yí padà lọ́nà tí kò fi hàn. Ìyẹn jẹ́ ọ̀rọ̀ tirẹ̀ pátápátá, ó sì ní àpilẹ̀kọ tirẹ̀.

Ìwà náà ń farahàn lẹ́yìn tí àwọn ìṣètò ti farahàn

Èyí ni apá tí ó yẹ kí a dì mú. Àwọn ènìyàn tí ó dàbí ẹni tí ó ní ìbáwí kì í lo agbára ju tìrẹ lọ. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, wọ́n ń lo èyí tí ó kéré, nítorí pé wọ́n ti gbé iye owó náà kúrò ní àkókò tí a ń ṣe ìpinnu sí àkókò tí a ń ṣètò, ìṣètò sì ń ṣẹlẹ̀ lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo.

Nítorí náà, mú ọjọ́ Ìsẹ́gun kan tí ó wọ́pọ̀, kí o sì dá àwọn ìbéèrè mẹ́rin náà lóhùn ní kíkọ. Ṣe ìwọ̀n rẹ̀ bí ọjọ́ tí ó burú jùlọ tí o ní. Fi í sí ìgbésẹ̀ mẹ́ta sí ọ. Fún un ní àkókò tí ó ní wákàtí gidi. Kọ òfin fún ọjọ́ tí a bá kọsẹ̀ sílẹ̀ kí o tó nílò rẹ̀. Lẹ́yìn náà, ṣe é fún oṣù kan láìdá ara rẹ lẹ́bi lẹ́ẹ̀kan kan, kí o sì dá ìṣètò náà lẹ́bi dípò.

Ìwọ kò gbìyànjú láti di ẹni tó yàtọ̀. O ń gbìyànjú láti sapá jù, kí o sì pẹ́ jù, ju bí o ti lè ṣe báyìí, àwọn ìṣètò sì ni ọ̀nà tí ìfẹ́ náà fi ń la ọdún kan já. Tí o bá ṣe wọ́n dáadáa, ìwà náà á farahàn fúnra rẹ̀, ní orúkọ rẹ.

Àwọn orísun

• Perspectives on Psychological Science, Àwọn Ìlànà Tó Dá Lórí Ipò Fún Ìdarí-Ara
• British Journal of General Practice, Sísọ ìlera di àṣà: ìmọ̀ ẹ̀mí ti 'dídá àṣà' àti iṣẹ́ ìṣègùn gbogbogbò
• Nature, Àwọn ìwádìí ńláǹlá ń mú ipa ìmọ̀ sáyẹ́nsì ìwà tí a ń lò dára sí i