Ṣe É Ní Àìdáa Mọ̀ọ́mọ̀: Ìwọ̀n C Tí Ń Pa Àṣà Mọ́

O ní ìṣẹ́jú ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n. Ìgbà tí a kọ sórí kàlẹ́ńdà fẹ́ ìṣẹ́jú àádọ́rùn-ún, o sì mọ̀ dájú bí ìdáhùn rere náà ṣe rí, nítorí o ti ṣe ìdáhùn rere náà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, o sì jẹ́ ẹni tí ń pa ìwọ̀n kan mọ́. Ìṣẹ́jú ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n kò ní tó láti mú un jáde. Nígbà náà ni èrò tí ó dà bí ìbáwí, tí kì í ṣe ìbáwí, máa ń dé: ó dára kí a fò kọjá alẹ́ òní, kí a sì ṣe é dáadáa ní ọjọ́ Ọjọ́bọ̀.

Ọjọ́ Ọjọ́bọ̀ jẹ́ ète tòótọ́, ó sì máa ń ṣiṣẹ́ ní bí ìdajì ìgbà. Ìdajì tókù ni bí oṣù tí ó lágbára ṣe ń yí padà di ìgbà mẹ́ta péré. Ìṣe tí ó dára jù wà nínú ìṣẹ́jú ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n tí ó ń bọ̀, ó sì ni pé kí o pinnu, mọ̀ọ́mọ̀ àti ṣáájú, láti fi C lélẹ̀. Kì í ṣe ìwọ̀n tí a sọ̀ kalẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe èrò tí ó kéré síi. Ìgbà kan tí a mọ̀ọ́mọ̀ mọ̀ pé kò pé, tí a yàn nígbà tí ọkàn balẹ̀, kí ìwọ̀n náà lè fara dà á fún gbogbo ọdún dípò ọ̀sẹ̀ kan ṣoṣo.

Kí ni ìdáhùn ìwọ̀n C fún ìgbà kan fi hàn ní ti gidi?

Ó jẹ́ ìdáhùn tí ó kúrú jù, tí kò tí ì pé rárá, tí ó sì tún ń ṣe iṣẹ́ kan náà, tí a pinnu ṣáájú, tí a sì kọ sílẹ̀ kí ó tó di ìgbà tí a nílò rẹ̀. Ìwọ̀n orin mẹ́rin tí kò tọ́ka. Ìṣẹ́jú ogún nínú eré ìmárale. Ìpínrọ̀ kan tí kò tíì tọ́ka. Ìṣòro mẹ́wàá dípò ogójì.

Kókó rẹ̀ ni pé kó ye kedere. "Ṣe ohunkóhun" kì í ṣe ìdáhùn ìwọ̀n C, nítorí ní aago mẹ́sàn-án ó lé ogún ní alẹ́ ọjọ́ tí ó kún fún iṣẹ́, kò sí ẹni tí ó lè ronú ọ̀kan jáde lójijì. Kọ ọ́ sílẹ̀ lẹ́ẹ̀kan fún àṣà kọ̀ọ̀kan, ní ìlà kan ṣoṣo. Ìdáhùn C ìsáré mi ni ìsáré jẹ́ẹ́ tí ó gba ìṣẹ́jú ẹ̀ẹ́dógún ní ìyára èyíkéyìí. Ìdáhùn C àdánwò mi ni ìwọ̀n orin kan àti orin kan, tí a kò ṣe dáadáa. Ìdáhùn C ìkọ̀wé mi ni ọ̀rọ̀ igba tí n kò ka padà.

Kíyè sí ohun tí C kì í ṣe pẹ̀lú. Kì í ṣe àṣà mìíràn tí o fi rọ́pò rẹ̀ nítorí pé ó rọrùn jù. Kì í ṣe àṣẹ láti dá dídarapọ̀ mọ́ ọn dúró. Iṣẹ́ kan náà ni, ṣùgbọ́n ní ìwọ̀n tí ó dínkù, ní ọjọ́ kan, nípa yíyàn ara rẹ.

Ǹjẹ́ ìgbà tí kò tíì pé kà sí ohunkóhun ní ti gidi?

Bẹ́ẹ̀ ni, àti nínú ẹ̀ka tí a ti díwọ̀n ọ̀rọ̀ yìí dáradára jù, ìdáhùn kò tíì súnmọ́ rárá. Ní ọdún 2018, ẹ̀dà kejì àwọn ìtọ́nisọ́nà ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà lórí ìgbòkègbodò ti ara yọ ìdíwọ́ àtijọ́ tí ó sọ pé ìgbòkègbodò àwọn àgbàlagbà gbọ́dọ̀ wá ní àkókò tí kò kéré ju ìṣẹ́jú mẹ́wàá lọ, nítorí ìgbìmọ̀ àyẹ̀wò parí ọ̀rọ̀ pé àkókò gígùn èyíkéyìí ń ṣe ìrànlọ́wọ́ sí àǹfààní ìlera tí àpapọ̀ tí o kójọ ń mú wá.

Ìwádìí kan wà tí ó tọ́ka sí ọ̀nà kan náà. Àwọn olùwádìí tẹ̀lé àgbàlagbà tí ó ju ẹgbẹ̀rún mẹ́ta ó lé irinwó lọ, tí ọjọ́ orí wọn jẹ́ ogójì àti jù bẹ́ẹ̀ lọ, tí a fi ẹ̀rọ ìdíwọ̀n ìgbòkègbodò kọ ìgbòkègbodò wọn sílẹ̀, wọ́n sì rí i pé àpapọ̀ ìgbòkègbodò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì sí líle tí ó pọ̀ jù ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ikú tí ó dínkù ní ọ̀nà pàtàkì, nígbà tí ìlànà tí ó dé nípasẹ̀ rẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe pàtàkì. Àwọn ènìyàn tí ó ṣe ọ̀pọ̀ jùlọ ìgbòkègbodò wọn ní ọjọ́ kan tàbí méjì lọ́sẹ̀ rí ìdínkù tí ó jọ ti àwọn tí ó tàn án ká gbogbo ọ̀sẹ̀, gígùn àkókò kọ̀ọ̀kan kò sì ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ikú rárá.

Ẹ̀ka kan náà ni, kò sì lè kàn án fúnra rẹ̀ sí àwọn ìwọ̀n orin, àwọn tábìlì-iṣẹ́ tàbí àwọn ìpele-àkọ́kọ́. Ohun tí ó lè kàn án ni àwòrán ohun tí a ṣàwárí, èyí tí í ṣe pé àpapọ̀ tí a kójọ ni ó ń mú èrè wá, ìtọ́jú dáradára ìgbà kọ̀ọ̀kan sì jẹ́ ìtàn tí a ń sọ fún ara wa nípa ohun tí àwọn ènìyàn tí ó pọn ọn dandan ń ṣe.

Báwo ni èyí ṣe yàtọ̀ sí sísọ ìwọ̀n mi kalẹ̀?

Ìwọ̀n náà jẹ́ ti gbogbo ọdún, kì í ṣe ti ọjọ́ kan. O ń pa ààlà náà mọ́ ní ibi gan an tí o gbé e kalẹ̀, o sì ń sọ ìwọ̀n dídára ọjọ́ kan kalẹ̀ mọ̀ọ́mọ̀, nítorí ohun mìíràn tí ó lè ṣẹlẹ̀ ni pé kí o já ọjọ́ náà pátápátá, àwọn ọjọ́ sì ni ohun tí a fi ààlà náà kọ́.

Ìgbà tí a já jálẹ̀ ná owó ju èyí tí kò dára lọ, ní ọ̀nà mẹ́ta. Ó ń wó ètò lulẹ̀, nítorí ìgbà tí ó tẹ̀lé nílò ìpinnu dípò àyè tí a ti yàn tẹ́lẹ̀. Ó ń gba ìtúnṣe kan lọ́wọ́ rẹ, ìtúnṣe nínú àyíká tí kò yí padà sì ni àwọn olùwádìí àṣà rí i pé ó ń sọ ìwà di ohun tí ń ṣẹlẹ̀ láìsí ronú. Ó sì ń kọ ọ́, jẹ́ẹ́, pé àṣà náà ní í ṣe pẹ̀lú níní àkókò tí ó tó, èyí tí í ṣe ìgbàgbọ́ tí ń fòpin sí àwọn àṣà.

Ìgbà ìwọ̀n C ń ná ohun kan ṣoṣo, èyí tí í ṣe ìgbà tí kì í ṣe èyí tí ó dára jù lọ́dọ̀ rẹ. O ti ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú bẹ́ẹ̀ tẹ́lẹ̀, wọn kò sì sọ ìwọ̀n rẹ kalẹ̀. Ìwọ̀n dídára ọjọ́ kan ṣoṣo ni ohun kan ṣoṣo tí o lè fi sílẹ̀ láìsí pé kí o pàdánù ohun tí o ń kọ́.

Kí ni kí n sọ fún ara mi nígbà tí mo bá ń fi C lélẹ̀?

Sọ ohun tí ó jẹ́, ní ohùn rara tàbí ní kíkọ: èyí ni ìdáhùn C, mọ̀ọ́mọ̀, ó sì kà. Pípè é ní ìpinnu dípò àṣìṣe ni ó ṣe púpọ̀ nínú iṣẹ́ náà, nítorí ìgbà búburú tí a kò dárúkọ ni a máa ń kà sí ẹ̀rí pé o ń yẹ̀ sẹ́yìn, ìkàsíẹ̀rí náà sì ni ohun tí ń fa ìpalára.

Gbólóhùn méjì ni ó ṣe gbogbo iṣẹ́ náà. Ìṣẹ́jú ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, ìdáhùn C, ó parí. Lẹ́yìn náà, èyí tí ó dáàbò bo ìyókù ọ̀sẹ̀ náà: ìgbà déédéé ní ọjọ́ Ọjọ́bọ̀. Kò sí ìtọrọ àforíjì, kò sí ìlérí láti san án padà, kò sí èlé láti san. Kò sí ohunkóhun láti san padà, nítorí a ti fagilé ìgbà tí a fò kọjá, ìgbà tí kò tíì pé sì ti parí.

Bí o bá ń pa àkọsílẹ̀ irú kankan mọ́, fi àmì sí i bí o ṣe máa ń fi àmì sí gbogbo ìgbà mìíràn. C nínú àpótí ní iye kan náà tí A ní, fún nọ́mbà tí ó ṣe pàtàkì ní ti gidi, èyí tí í ṣe iye ọ̀sẹ̀ tí o pa mọ́.

Àwọn ènìyàn mìíràn tí ó lọ́wọ́ nínú rẹ̀ náà nílò gbólóhùn kan, gbólóhùn kan náà pàápàá. Bí o bá ń kọ́ ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ẹnìkan, sọ fún wọn láti ìbẹ̀rẹ̀ pé alẹ́ òní ni ìdáhùn kúkúrú, dípò kí o máa tọrọ àforíjì fún ìṣẹ́jú ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n. Bí o bá ń fi iṣẹ́ tí kò tíì pé lélẹ̀ fún alábàáṣiṣẹ́, ṣe àmì sí i: èyí ni ìgbìyànjú àkọ́kọ́, mo fẹ́ kí a wo àwòrán rẹ̀, kì í ṣe àwọn ọ̀rọ̀ inú rẹ̀. Dídárúkọ ìwọ̀n náà ṣáájú ń sọ ìfilélẹ̀ tí ó lè bà ọ́ nínú jẹ́ di èyí tí a ti fojú sọ́nà tẹ́lẹ̀, èyí tí í ṣe ìjíròrò tí ó yàtọ̀ pátápátá.

Ìgbà wo ni C jẹ́ ìpinnu tí kò tọ́?

Ní ọjọ́ tí ìwọ̀n dídára fúnra rẹ̀ jẹ́ ohun tí a ń ṣe, àti ní ọjọ́ tí ewu jẹ́ ti ara. Eré ìṣe kan, àkókò-ìparí tí oníbàárà yóò rí, gbígbé ohun tí ó wúwo pẹ̀lú ọgbọ́n-ẹ̀rọ tí ó ti rẹ̀: àwọn wọ̀nyí kì í ṣe ibi fún iṣẹ́ tí kò tíì pé, ìṣe tí ó dúró ṣinṣin níbẹ̀ ni láti gbé àfojúsùn náà sí ọjọ́ mìíràn dípò kí a ṣe é ní àìní ìtọ́jú.

Ààlà mìíràn ni gígùn àkókò. C jẹ́ fún ọjọ́ kan, tàbí fún ọ̀wọ́ ọjọ́ kan nínú oṣù tí ó wúwo. Bí o bá kíyè sí i pé o ti fi C lélẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ mẹ́fà tí ó tẹ̀léra, kì í ṣe ìtàn ìbáwí mọ́, ìtàn ìwọ̀n ni. Ìdáhùn tí ó kún ni ó tóbi jù fún kàlẹ́ńdà tí o ní lọ́wọ́ báyìí, ojútùú náà sì ni láti tún ìwọ̀n náà ṣe mọ̀ọ́mọ̀ dípò kí o máa bọ́ sísàlẹ̀ láìsọ pé bẹ́ẹ̀ ni ohun tí ń ṣẹlẹ̀.

Láàrin àwọn ààlà méjèèjì yìí, àyè púpọ̀ wà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀sẹ̀ sì ń gbé níbẹ̀. Ọjọ́ Ìsẹ́gun tí ó kún fún ìkánjú kì í ṣe ọ̀kan lára àwọn ọ̀ràn ààlà. Ọ̀ràn déédéé ni, ó sì ní ìdáhùn déédéé.

A ọ̀sẹ̀ tí ń bọ̀ ni a fi C alẹ́ òní kọ́

Èyí kì í ṣe àwíyé fún fífojúsọ́nà kékeré láti ọ̀dọ̀ ara rẹ. Òdì kejì rẹ̀ ni. O ń dáàbò bo ìwọ̀n gíga nípa kíkọ̀ láti jẹ́ kí ó jẹ́ ohun gbogbo tàbí kò sí nǹkan, nítorí ohun gbogbo tàbí kò sí nǹkan máa ń ṣubú lọ́wọ́ Ọjọ́ Ìsẹ́gun tí ó kún fún ìsapá ní gbogbo ìgbà, ẹni tí ó ní ìsàlẹ̀ tí ó lè tẹ̀ sì ń kọ́ ẹ̀kọ́ ṣì ní oṣù Máàṣì, nígbà tí ìdáhùn ohun gbogbo tàbí kò sí nǹkan ti dáwọ́ dúró fún oṣù kan.

Fi C lélẹ̀. Lẹ́yìn náà fi A lélẹ̀ ní ọjọ́ Ọjọ́bọ̀, nígbà tí o bá ní ìṣẹ́jú àádọ́rùn-ún àti orí fún un, kí o sì kíyè sí i pé A náà wà pàápàá nítorí pé o kò lo Ọjọ́ Ìsẹ́gun láti jáwọ́. Ní gbogbo ọdún, ìyẹn ni gbogbo ìyàtọ̀ láàrin ẹni tí ń ṣiṣẹ́ kára ní àwọn àkókò kúkúrú àti ẹni tí ń ṣiṣẹ́ kára fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, ẹni kejì sì ni ó máa ń parí dáradára.

Àwọn Orísun

• U.S. Department of Health and Human Services, Physical Activity Guidelines for Americans, 2nd edition
• Medicine and Science in Sports and Exercise (via PubMed Central), Physical Activity Patterns and Mortality: The Weekend Warrior and Activity Bouts
• PubMed Central, Making health habitual: the psychology of 'habit-formation' and general practice