Bí A Ṣe Lè Fi Iṣẹ́ Olùbẹ̀rẹ̀ Hàn Ní Gbangba Kí Inú Rẹ Sì Máa Dùn Sí i

Àwòrán náà ti parí. Ìgbìyànjú kọkànlá ni, ọwọ́ náà sì ti dára ju bí ó ti rí ní ìgbìyànjú kẹrin lọ, o sì lè rí ibi tí àṣìṣe ṣì wà kedere. Ohun ìtọ́ka ń dúró sínú àpótí àkọlé, ìka àtàǹpàkò rẹ sì ti wà lórí bọ́tìnì fífiránṣẹ́ fún ìṣẹ́jú mẹ́rin.

Ibi rere ni èyí láti dúró sí. Fífi iṣẹ́ hàn nígbà tí o ṣì ń kọ́ṣẹ́ máa ń mú ohun kan wá tí atúnṣe ìdánikọ́ni nìkan kò lè dá: ojú àwọn ẹlòmíì tó rí ìṣòro pàtó tí o ń ṣiṣẹ́ lé lórí. Ó tún jẹ́ ìgbésẹ̀ tó rọrùn jù láti máa dà síwájú, ìdàsíwájú sì gbówó lórí. Àtúnṣe kì í ṣe ìgboyà síi. Ìlànà ni, tí a kọ sínú ìlà kan lókè iṣẹ́ náà, tí ó sọ fún gbogbo ènìyàn ohun tí wọ́n ń wò àti ohun tí o fẹ́ gan-an lọ́wọ́ wọn.

Báwo ni mo ṣe lè fi iṣẹ́ tí n kò tíì mọ̀ dáadáa hàn?

Sọ ohun tí ó jẹ́ kí ẹnikẹ́ni má tó bẹ̀rẹ̀ síi rò: ìgbà mélòó ni ìgbìyànjú yìí, ohun tí o ń kọ́ṣẹ́ rẹ̀, àti ohun kan náà tí o fẹ́ kí wọ́n sọ ọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Ìgbìyànjú tí a fi àmì sí kì í ṣe àdámọ̀ nípa agbára rẹ, ìkésíni ni láti wo ìṣòro tí a fún ní orúkọ, àwọn ènìyàn sì máa ń dáhùn sí i lọ́nà tó yàtọ̀ pátápátá sí iṣẹ́ tí kò ní àmì.

Lábẹ́ ìṣiyèméjì náà, ohun tí ó sábà máa ń wà ni àwòrán àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ olùwòran tó ń fojú-sunwọ̀n wo iṣẹ́ rẹ tí wọ́n sì ń pinnu nípa rẹ. Àwòrán yẹn jẹ́ àṣìṣe ní ọ̀nà méjì, a sì ti wọn àwọn àṣìṣe méjèèjì náà. Thomas Gilovich, Victoria Medvec àti Kenneth Savitsky pe èyí àkọ́kọ́ ní àbájáde ìtànṣán-ìmọ́lẹ̀ (spotlight effect): àwọn ènìyàn máa ń fojú kúrò ju bó ṣe yẹ lọ pé bí àwọn ẹlòmíì ṣe ń kíyèsí ìṣesí àti ìrísí wọn tó, nítorí a máa ń dúró lé ìrírí ara wa gan-an tí ó fojúfojú kedere, tí a kì í sì í ṣàtúnṣe tó fún òtítọ́ náà pé kò sí ẹlòmíì nínú rẹ̀.

Àṣìṣe kejì lọ ní ọ̀nà mìíràn, ó sì wúlò jù. Anna Bruk, Sabine Scholl àti Herbert Bless rí ohun tí wọ́n pè ní àbájáde àìwà-pípé tó rẹwà (beautiful mess effect): nígbà tí àwọn ènìyàn bá fojú inú wo ara wọn tí wọ́n ń fi àìlera hàn, wọ́n máa ń fọkàn balẹ̀ sí bí ó ṣe máa rí burúkú tó, ṣùgbọ́n nígbà tí wọ́n bá rí ẹlòmíì tí ó ń ṣe irú ohun kan náà, wọ́n máa ń fi ẹ̀wà rẹ̀ hàn ní ọ̀nà tó dára jù. Ìgbìyànjú kọkànlá rẹ, tí a fi àmì òtítọ́ rán, máa ń jọ ìgbẹ́kẹ̀lé ara ẹni lójú àwọn ẹlòmíì. Láti inú nìkan ni ó ti máa ń jọ ìfarahàn tí kò ní ààbò.

Kí ni mo gan-an gbọ́dọ̀ kọ sí abẹ́ àwòrán náà?

Ìlà kúkúrú mẹ́ta, kò sí ohun mìíràn: nọ́mbà, ohun tí a fẹ́ràn, àti ohun tí a béèrè. "Ìgbìyànjú 11. Mo ń ṣiṣẹ́ lórí ọwọ́, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìsẹ́po ìka. Bí o bá ń yàwòrán, sọ ohun kan fún mi nípa àtàǹpàkò náà."

Nọ́mbà náà ni ó ń gbé ẹrù tó wúwo jù. Ó sọ fún àwọn ènìyàn pé àsìkò kan nínú ọ̀wọ́ ni èyí, kì í ṣe àdámọ̀ tí a parí, èyí tí ó fi jẹ́jẹ́ mú kúrò ìwọ̀n tí wọ́n bá kì bá fi lò, ó sì fi ìtẹ̀síwájú tìrẹ sínú àkọsílẹ̀ tí ìwọ fúnra rẹ lè rí. Ohun tí a fẹ́ràn sọ fún wọn ibi tí wọ́n gbọ́dọ̀ wò, nítorí náà ọ̀rọ̀ tí wọ́n dá padà máa jẹ́ nípa ìsẹ́po ìka, kì í ṣe nípa àkópọ̀, èyí tí ìwọ kò tíì ṣiṣẹ́ lé lórí tí o sì kò tíì lè lò.

Ohun tí a béèrè ni ó ṣe pàtàkì jù, ó sì tún jẹ́ ohun tí àwọn ènìyàn máa ń fi sílẹ̀. "Kí ni o rò?" máa ń pe ìdájọ́, ìdájọ́ kò sì wúlò: o kò lè kọ́ṣẹ́ dáadáa jù ní ọ̀sẹ̀ tó ń bọ̀. Ìbéèrè kan pàtó máa ń pe iṣẹ́ ọwọ́, iṣẹ́ ọwọ́ sì lè kọjá sí ẹlòmíì. Béèrè ohun tí yóò jẹ́ kí àtàǹpàkò náà rí bí àtàǹpàkò. Béèrè èwo nínú ìgbìyànjú méjì tí ó ní ìlù tó dúró ṣinṣin jù. Bí ìbéèrè náà ti túbọ̀ ní àyíká tóóró tó, bẹ́ẹ̀ ni ó ti túbọ̀ ṣeéṣe kí ẹni tí ó ní ìjafáfá gidi dáhùn sí i, nítorí ìbéèrè tóóró máa ń gba wọ́n ní ìṣẹ́jú àáyá ogun, ìbéèrè gbogbogbòò sì máa ń béèrè àpilẹ̀kọ tí wọn kò ní àkókò fún.

Èló ni àwọn ènìyàn tí ó gbọ́dọ̀ rí i lákọ̀ọ́kọ́?

Ẹni mẹ́ta kí wọn tó jẹ́ ẹgbẹ̀rún mẹ́ta. Fi ránṣẹ́ sí yàrá tó kéré jù tí ó ní ó kéré tán ẹni kan tó ń ṣe irú iṣẹ́ náà gan-an, kí o sì dúró síbẹ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀sẹ̀ kí o tó tan síi.

Yàrá kékeré máa ń fún ọ ní ọ̀rọ̀ àsọyé tó dára jù àti àṣìṣe tó ní ààbò jù. Nínú ìjíròrò ẹgbẹ́ pẹ̀lú ẹni mẹ́ta tó ń yàwòrán, ìgbìyànjú tí kò dára máa ń rí àtúnṣe pàtó. Lórí ẹ̀rọ ìṣàfihàn tó ṣí sílẹ̀, ìgbìyànjú kan náà máa ń rí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ púpọ̀ jù, tí kò fi kọ́ ọ ní nǹkan kan tí ó sì ṣì máa jọ ìdájọ́. Ìṣàfihàn ní gbangba tún ní iye owó tí o kò lè rí ní ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀: ní ìṣẹ́jú tí olùwòran bá wà, o máa bẹ̀rẹ̀ sí i yan ìgbìyànjú wo ni o máa fihàn, yíyan àwọn tí ó dára jù ni ọ̀nà tí ìkọ́ṣẹ́ ní gbangba fi máa ń di eré ìṣe ní gbangba.

Kọ́ yàrá náà pẹ̀lú ète. Ènìyàn méjì tàbí mẹ́ta tí wọ́n ti tẹ̀ síwájú díẹ̀ ju ọ tí ẹnì kan tí ó dọ́gba pẹ̀lú ẹ jẹ́ ìlànà tó dára jù ẹnì gbajúmọ̀ kan tí kò ní dáhùn. Kọ́kọ́ fi ara rẹ hàn nínú ìjíròrò wọn. Yàrá tí o ti ń kópa nínú rẹ̀ fún oṣù kan máa dáhùn ní ọjọ́ tí o bá fi ránṣẹ́; yàrá tí o dara pọ̀ mọ́ ní òwúrọ̀ yìí kò ní dáhùn.

Kí ni mo gbọ́dọ̀ ṣe nígbà tí ọ̀rọ̀ àsọyé kan bá dùn mí?

Dúpẹ́, kọ ọ̀rọ̀ náà sílẹ̀, kí o sì má ṣe ohunkóhun nípa rẹ̀ fún ọjọ́ kan. Ìdádúró náà máa ń ya àkóónú ọ̀rọ̀ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ náà sọ́tọ̀ kúrò nínú ìdùnnú rẹ̀, àwọn méjèèjì náà sì máa ń dé pọ̀ ṣùgbọ́n kò pọn dandan kí a bá wọn lò wọ́n pọ̀.

Ọjọ́ kejì, pín ọ̀rọ̀ náà sí ọ̀kan nínú ìdì mẹ́ta. Èyí tí ó wúlò tí ó sì tọ́, tí ó lọ tààrà sínú ìgbìyànjú tó ń bọ̀. Èyí tí ó wúlò ṣùgbọ́n kì í ṣe báyìí, tí ó lọ sínú àkọsílẹ̀ fún ìgbà tí o bá ti tẹ̀ síwájú, nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìmọ̀ràn tó tọ́ ni a fi ọkàn sí ẹ̀dà rẹ ti ọjọ́ ọ̀ọ́dúrún wákàtí síwájú. Àti èyí tí kò wúlò, tí ó máa ń ṣẹlẹ̀, ó sì dára. O béèrè ìbéèrè kan pàtó; ẹnikẹ́ni tí ó bá dáhùn ìbéèrè mìíràn ti sọ ọ̀rọ̀ nípa ara rẹ̀ fún ọ, kì í ṣe nípa iṣẹ́ rẹ.

Báwo ni mo ṣe lè sọ̀rọ̀ nípa ìgbìyànjú kọkànlá ẹlòmíì?

Dárúkọ ohun gidi tí wọ́n ṣe dáadáa, kí o sì dáhùn ìbéèrè tí wọ́n gan-an béèrè. "Ìsẹ́po ìka náà ti dára ju ti ìgbìyànjú tí ó kọjá rẹ lọ, pàápàá jù lọ ìka atọ́ka" ní iye ju àwọn àmì ọkàn àádọ́ta lọ, ó sì máa ń gba ìṣẹ́jú àáyá mẹ́wàá kan náà.

Èyí kì í ṣe ìpínrọ̀ ọ̀wọ̀ pẹ̀lẹ́ tàbí ọ̀ṣọ́ fún àpilẹ̀kọ náà. Iṣẹ́ ọwọ́ kan náà tí o ń gbìyànjú láti kọ́ ni, tí a ń fi kọ́ láti ìhà kejì. Láti yin ẹnì kan ní ọ̀nà tó tọ́, o gbọ́dọ̀ wo iṣẹ́ wọn dáadáa tó bẹ́ẹ̀ tí o fi lè sọ ohun tí ó yí padà, èyí tí ó jẹ́ ìtọ́jú kan náà tí o ti kùnà láti fi fún iṣẹ́ tìrẹ, ó sì rọrùn jù láti kọ́ ẹ̀kọ́ lórí iṣẹ́ ẹlòmíì nítorí ìgbéraga ara rẹ kò sí nínú rẹ̀.

Èrè náà kì í ṣe ti ọgbọ́n-ẹ̀rọ nìkan. Iṣẹ́ tó gùn tí Gallup ti ń ṣe nípa ìmọrírì rí i pé ẹni kan nínú mẹ́ta lára àwọn òṣìṣẹ́ ilẹ̀ Amẹ́ríkà ni ó fi gbogbo agbára fọwọ́sí pé àwọn rí ìmọrírì tàbí ìyìn fún iṣẹ́ rere ní ọjọ́ méje sẹ́yìn, àti pé nígbà tí àwọn ènìyàn bá ń ṣàpèjúwe ìmọrírì tí ó dùn wọ́n lọ́kàn jù, owó kì í ṣe ìdáhùn àkọ́kọ́. Ìmọrírì pàtó, ní gbangba, pẹ̀lú orúkọ, kò pọ̀, ó sì máa ń jẹ́ gbólóhùn kan péré fún ẹni tí ó fi fúnni.

Ẹ̀dà kan wà nínú èyí tí ó gbówó lórí díẹ̀ sí i tí ó sì tún wúlò jù: dárúkọ ẹnì kan nínú yàrá tí kò sí nínú rẹ̀. Nígbà tí ẹnì kan bá ń wá ẹni tí ó lè yàwòrán ọwọ́, tàbí darapọ̀ mọ́ orin kan, tàbí tún ìṣòro nínú ìṣẹ̀dá kan ṣe, sísọ pé "béèrè lọ́wọ́ rẹ̀, ó ń ṣiṣẹ́ lórí èyí gan-an" jẹ́ àkókò iṣẹ́ pàtàkì fún òun, gbólóhùn kan sì ni fún ìwọ. Yàrá tí o kọ́ lọ́nà yìí ni yàrá tí yóò wà fún ìgbìyànjú kọkànlá tìrẹ.

Yàrá tí o kọ́ ni yàrá tí o máa rí

Kò sí nínú ìwọ̀nyí tí ó ń béèrè kí o ní ìgboyà síi. Ó ń béèrè kí o ṣe kedere síi, ní ìlà mẹ́ta lókè iṣẹ́ náà, kí àtàǹpàkò rẹ tó dúró síbikíbi. Sọ nọ́mbà náà, sọ ohun tí a fẹ́ràn, béèrè ìbéèrè kan, kí o sì fi ránṣẹ́ sí ènìyàn mẹ́ta tí ó ń ṣe iṣẹ́ náà.

Lẹ́yìn náà, máa bá a lọ, nítorí èròǹgbà kíkọ́ṣẹ́ ní gbangba kì í ṣe àfọwọ́sí rí. Ó jẹ́ pé ọ̀rọ̀ àsọyé láti ọ̀dọ̀ ẹnì kan tí ó ti la ibi tí ìwọ wà kọjá máa ń dín ọ̀sẹ̀ kúrò nínú ìṣòro tí o fẹ́ máa lo oṣù kan lé lórí, o kò sì lè rí ọ̀rọ̀ yẹn láì jẹ́ kí ẹnì kan rí ìgbìyànjú kọkànlá. Fi ránṣẹ́ ju bí ó ṣe rọrùn lọ, kí o sì fi ránṣẹ́ ní kùtùkùtù, pa ìwọ̀n rẹ mọ́ ní gíga ní ìkọ̀kọ̀, kí o sì jẹ́ pàtó nípa iṣẹ́ àwọn ẹlòmíì bákan náà.

Ní ọdún kan sí i láti ìsinsìnyí, ohun tí ó wúlò kì í ṣe àwọn ìfẹ́ràn. Ènìyàn mẹ́rin tí ó mọ ohun tí o ń kọ́ṣẹ́ gan-an tí wọ́n sì ń sọ òtítọ́ fún ọ nínú gbólóhùn kan ni yóò jẹ́ ìyẹn.

Àwọn Orísun

• Journal of Personality and Social Psychology, Àbájáde ìtànṣán-ìmọ́lẹ̀ nínú ìdájọ́ láwùjọ: ìdojúkọ ara-ẹni nínú ìṣírò bí ìṣesí àti ìrísí ara ẹni ṣe hàn kedere tó
• Journal of Personality and Social Psychology, Àbájáde àìwà-pípé tó rẹwà: ìyàtọ̀ láàrin ara-ẹni àti ẹlòmíì nínú ìwọ̀n fífi àìlera hàn
• Gallup, Pàtàkì Ìmọrírì Òṣìṣẹ́: Iye Owó Kékeré, Ipa Ńlá