Owó Ìpamọ́ Pàjáwìrì Àkọ́kọ́ Rẹ: Iye Mélòó, Níbo Ni Kí O Fi Pamọ́ Sí, Àti Ohun Tó Jẹ́ Ní Gidi Gan-an

Ọ̀rẹ́ rẹ kan sọ̀rọ̀ nípa owó ìpamọ́ pàjáwìrì rẹ̀ láìròtẹ́lẹ̀, o sì rí i pé o ní ìpinnu tó dájú láti ń fi owó pamọ́, ṣùgbọ́n o kò mọ ohun tí àfojúsùn àkọ́kọ́ yẹ kó jẹ́. Ibi rere ni fún ẹ láti dúró sí, nítorí ìbéèrè tó ní ìdáhùn gidi ni èyí, ìdáhùn náà sì kéré ju ohun tí o ti ń yẹra fún títí di ìsinsìnyí.

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìmọ̀ràn máa ń bẹ̀rẹ̀ láti oṣù mẹ́ta sí mẹ́fà ti ìnáwó, èyí tó tọ̀nà lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn ṣùgbọ́n tí kò wúlò lónìí. Bí o bá bẹ̀rẹ̀ láti odo, oṣù mẹ́ta kì í ṣe àfojúsùn, ògiri ni, àfojúsùn tí o kò lè fojú inú wo bí o ṣe máa dé ọ̀dọ̀ rẹ̀ sì jẹ́ àfojúsùn tí o máa jáwọ́ nínú fífi owó sí lọ́wọ́ọ́wọ́ ní ọ̀sẹ̀ karùn-ún. Nítorí náà, àfojúsùn àkọ́kọ́ ni ìnáwó rẹ tó dúró ṣinṣin fún oṣù kan, nínú ákọ́ọ̀ntì ọ̀tọ̀ tí o kò ní kaadi kankan fún un. Àkọ́ọ̀lẹ̀ yìí sọ iye tó yẹ, ewo ni ákọ́ọ̀ntì, bí o ṣe lè mú owó dé ibẹ̀ láìgbáralé okun ìpinnu, àti ohun tí ohun náà jẹ́ ní gidi gan-an, apá kan tí kò sí ẹni tó máa ń ṣàlàyé rẹ̀.

Iye owó wo ni owó ìpamọ́ pàjáwìrì àkọ́kọ́ mi yẹ kó jẹ́?

Ìnáwó rẹ tó dúró ṣinṣin fún oṣù kan. Kì í ṣe owó tí o rí gbà fún oṣù kan, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe gbogbo ohun tí o ná lóṣù tó kọjá: owó ilé tàbí gbèsè ilé, bílì iná àti omi, ìnáwó ìdánilójú (insurance), ìrìnàjò, àwọn gbèsè tí o gbọ́dọ̀ san díẹ̀ àti oúnjẹ ojoojúmọ́, jọ̀ wọ́n pọ̀ lẹ́ẹ̀kan.

Iye owó náà sábà máa ń kéré ju bí àwọn èèyàn ṣe ń retí lọ, nítorí ìnáwó tó dúró ṣinṣin kìí ṣe gbogbo ohun tí o ń ná, kéèrè rẹ̀ sì ni kókó gbogbo rẹ̀. Fún ọ̀pọ̀ èèyàn tí ń fi iye owó tí wọ́n lè kojú sí ipamọ́ ní gbogbo ọjọ́ owó oṣù, èyí ṣeé ṣe láàrin ọdún kan, dídé ibẹ̀ sì ni ó jẹ́rìí sí i pé ọ̀nà náà ń ṣiṣẹ́. Consumer Financial Protection Bureau (ilé-iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ Amẹ́ríkà tó ń dáàbò bo àwọn onílùúpọ̀ nípa owó) kọ̀ láti sọ iye owó kan ṣoṣo fún gbogbo ènìyàn nítorí ìdí kan náà yìí, ó sì ń sọ fún àwọn èèyàn pé kí wọ́n fi ìnáwó ojijì tí wọ́n ti ní tẹ́lẹ̀ díwọ̀n àfojúsùn wọn, èyí tó jẹ́ ìmọ̀ràn tó dára ju ìlànà gbogbogbò lọ.

Kọ iye owó náà sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí nọ́mbà kan pàtó, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí èrò lásán. Owó ìpamọ́ pàjáwìrì tó jẹ́ ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọgọ́rùn-ún méjì jẹ́ àfojúsùn. Owó ìpamọ́ pàjáwìrì tó jẹ́ ìnáwó oṣù díẹ̀ jẹ́ ìfẹ́-ọkàn lásán.

Ákọ́ọ̀ntì wo ni kí n fi pamọ́ sí?

Ákọ́ọ̀ntì ìfowópamọ́ ọ̀tọ̀ ní báǹkì tàbí ẹgbẹ́ ìjọ owó, tí kò ní kaadi kankan tí a so mọ́ ọn, tí kò sì ní ọ̀nà kúkúrú sórí ojú ìbẹ̀rẹ̀ fóònù rẹ. Ìdíwọ́ yìí kì í ṣe ohun ọ̀ṣọ́, gbogbo ìtumọ̀ ìṣètò náà ni.

Ohun mẹ́ta péré ni ó yẹ kó jẹ́, kò sí sí ju bẹ́ẹ̀ lọ. Owó náà gbọ́dọ̀ wà láìséwu, ìyẹn ni pé kí wọ́n ti dá a lójú (insured), kò sì gbọ́dọ̀ wà nínú ohunkóhun tó lè dín kù ní ọ̀sẹ̀ kan náà tí o bá nílò rẹ̀. Ó gbọ́dọ̀ dé ọwọ́ rẹ láàrin ọjọ́ kan tàbí méjì, nítorí owó ìpamọ́ pàjáwìrì tí o kò lè kàn ní ọ̀sẹ̀ tí kò dára kì í ṣe owó ìpamọ́ pàjáwìrì rárá. Ó sì gbọ́dọ̀ yàtọ̀ sí ìnáwó ojoojúmọ́ rẹ, nítorí owó tó bá dúró sí ákọ́ọ̀ntì ìnáwó rẹ ni a máa ń ná ní ọjọ́ Ọjọ́bọ̀ lásán láìsí ìpinnu kankan tí a ṣe.

Èlé jẹ́ àfikún rere, kì í ṣe kókó pàtàkì. O máa rí èlé kékeré gan-an lórí ìnáwó tó dúró ṣinṣin fún oṣù kan, sáré lọ sí ìlọ́po tó dára díẹ̀ sì jẹ́ irú ìtọ́jú tó pọ̀jù tó ń jẹ́ kí àwọn èèyàn dúró ní odo fún ọdún mìíràn. Ṣí ákọ́ọ̀ntì ní ilé-iṣẹ́ èyíkéyìí tí o lè ṣí ní ọ̀sẹ̀ yìí, kí o sì gbé e lọ sí ibòmíràn nígbà tí ọkàn rẹ bá fẹ́.

Fún ákọ́ọ̀ntì náà ní orúkọ tó rọrùn tó sì ṣe kedere, tí báǹkì rẹ bá gbà. Owó tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ owó ìpamọ́ pàjáwìrì le koko jù láti fọwọ́ kàn ní alẹ́ ọjọ́ Ẹtì ju owó kan náà tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ ìfowópamọ́ lásán, nítorí orúkọ náà fúnra rẹ̀ ń dá ìdáhùn ìbéèrè tí o bá ì bá jiyàn pẹ̀lú ara rẹ nípa rẹ̀.

Báwo ni mo ṣe lè mú owó náà dé ibẹ̀ ní gidi gan-an?

Ṣètò trànsífà kan láìfọwọ́kan fún ọjọ́ tó tẹ̀lé ọjọ́ owó oṣù, kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ọjọ́ tó ṣáájú rárá. Ṣètò rẹ̀, lẹ́yìn náà má fọwọ́ kàn án mọ́: Consumer Financial Protection Bureau sọ pé trànsífà tó ń ṣẹlẹ̀ déédéé láti ákọ́ọ̀ntì ìnáwó lọ sí ákọ́ọ̀ntì ìfowópamọ́ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tó rọrùn jùlọ láti jẹ́ kí ìfowópamọ́ máa lọ déédéé, ó sì jẹ́ ìyípadà kan ṣoṣo tó ní ìwọ̀n tó dára jùlọ láàrin ìsapá àti àbájáde nínú owó ẹnìkọ̀ọ̀kan.

Ọjọ́ tó tẹ̀lé ọjọ́ owó oṣù ṣe pàtàkì ju iye owó náà lọ. Owó tí a bá ti gbé kúrò kí o tó wo ákọ́ọ̀ntì rẹ jẹ́ owó tí o kò ì tíì ní àyè láti ní ìmọ̀lára kankan nípa rẹ̀, ìmọ̀lára sì ni ó máa ń dá trànsífà dúró. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú iye owó tó máa dùn àárín gbùngbùn gan-an. Bí ẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n dọ́là ní ọjọ́ owó kọ̀ọ̀kan bá dùn tí igba dọ́là sì máa ń dẹ́rùbà ẹ́, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n, nítorí trànsífà kékeré tó dúró jálẹ̀ ọdún sàn ju trànsífà ńlá tí a fagilé ní oṣù March lọ.

Ohun méjì tó lè mú kí n yára sí i, tí o bá fẹ́ wọn. Gbé iye trànsífà náà sókè ní ọjọ́ kan náà tí owó oṣù rẹ bá lọ sókè, kí o tó jẹ́ kí ìnáwó rẹ ní àyè láti kọ́kọ́ lọ sókè. Kí o sì fi owó tó dé láìròtẹ́lẹ̀ ránṣẹ́ sí ibẹ̀ tààrà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí ó bá dé: owó tí wọ́n dá padà, bónọ́sì, owó tí wọ́n san padà, ohunkóhun tí kò tíì jẹ́ apá kan ìlà oṣooṣù rẹ tí ọkàn rẹ kò sì ní í dà nítorí rẹ̀.

Kí ni owó ìpamọ́ pàjáwìrì jẹ́ ní gidi gan-an?

Ó ń rà ọ́ ní ìpinnu kan. Owó ìpamọ́ pàjáwìrì kì í dá ohun tí a kò rí tẹ́lẹ̀ dúró, ó ń dá a dúró láti di ìpinnu tí a ṣe ní aago mọ́kànlá alẹ́, kaadi kírẹ́dítì lọ́wọ́.

Ìyẹn ni gbogbo èrè náà, ó sì níye lórí ju èlé tí ákọ́ọ̀ntì náà máa san láéláé lọ. Bí o bá ní oṣù kan ní ipamọ́, àtúnṣe ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ jẹ́ ríra ohun kan lásán. Láìsí i, àtúnṣe kan náà di gbèsè, owó ìjẹ́nà, owó tí a san pẹ́ ní ibòmíràn, àti ọ̀sẹ̀ mẹ́ta àkíyèsí tó pínyà tí o nílò fún iṣẹ́ gidi rẹ. Ìwádìí Consumer Financial Protection Bureau nípa ìfowópamọ́ pàjáwìrì rí ìyàtọ̀ ńlá nínú ipò gbèsè, gbèsè, agbára láti mú ojúṣe owó ṣẹ, àti àlàáfíà owó láàrin àwọn ilé tó ní onírúurú ìpele ìfowópamọ́, ìwádìí ọdọọdún Federal Reserve nípa owó ilé sì wà láti tọpinpin irú ewu bẹ́ẹ̀.

Owó ìpamọ́ pàjáwìrì tún jẹ́ ìyàtọ̀ láàrin fífẹ́ ràn ẹnìkan lọ́wọ́ àti níní agbára láti ṣe bẹ́ẹ̀ ní gidi: bí o bá ní ìnáwó oṣù kan tó dúró ṣinṣin ní ipamọ́, o lè san owó fún ọkọ̀ òfurufú ọ̀rẹ́ rẹ tàbí kí o gbé bílì kan kúrò lórí tábìlì ẹnìkan láìdákẹ́ jẹ́ẹ́, láìsí kó di pàjáwìrì tìẹ ní ọ̀sẹ̀ tó tẹ̀lé.

Ìgbà wo ni kí n yí padà láti oṣù kan sí oṣù mẹ́ta?

Nígbà tí oṣù kan náà bá ti dúró láìfọwọ́kan fún gbogbo ìdá mẹ́rin ọdún, trànsífà náà kò sì tíì nílò okun ìpinnu ẹ̀ẹ̀kan pàápàá. Ìyẹn ni àmì pé ọ̀nà náà ń ṣiṣẹ́, síbẹ̀ nìkan ni àfojúsùn tó tóbi jù di ètò dípò kí ó jẹ́ ìfẹ́-ọkàn lásán.

Nígbà náà, gbé àfojúsùn sókè, kì í ṣe ìsapá. Oṣù mẹ́ta ni ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé lásán, oṣù mẹ́fà sì bọ́gbọ́n mu bí owó tí o ń wọlé kò bá dúró ṣinṣin, tí o bá ń ṣiṣẹ́ fún ara rẹ, tàbí bí ìwọ nìkan ṣoṣo ni ẹni tó ń rí owó gbà nínú ilé rẹ. Máa lo ákọ́ọ̀ntì kan náà, ọjọ́ trànsífà kan náà, àti òfin kan náà nípa kaadi náà. Kò sí ohun tó yí padà nínú ọ̀nà náà, ìlà òpin nìkan ló yí padà.

Ohun kan tí kò yẹ kí o ṣe: má bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkóso owó (invest) kí oṣù àkọ́kọ́ tó pé. Kì í ṣe nítorí pé ṣíṣàkóso owó léwu lórí ìgbà pípẹ́, ṣùgbọ́n nítorí pé láìsí owó ìpamọ́ pàjáwìrì, ohun tí a kò rí tẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ ni a máa san fún nípa títà ohun kan ní iye owó tí ọjà bá fi fún ní ọ̀sẹ̀ yẹn, bẹ́ẹ̀ ni ìpinnu rere kan lórí ìgbà pípẹ́ ṣe ń di ìpinnu búburú lórí ìgbà kúkúrú.

Owó ìpamọ́ pàjáwìrì jẹ́ ìpinnu tí o ti ṣe tẹ́lẹ̀

Ìdí tí èyí fi wà nínú ẹ̀ka nípa jíjẹ́ kí o rí owó gbà síi, kì í ṣe ìfowópamọ́ lásán, ni pé owó ìpamọ́ pàjáwìrì ń jẹ́ kí o hùwà bí ẹni tó ní ọ̀nà mìíràn. O lè dúró de ìdáhùn tó dára jù. O lè sọ pé rárá fún oníbàárà tó ń san pẹ́. O lè fi iṣẹ́ tó ń gbà lọ́wọ́ ẹ ju bó ṣe ń san ọ́ lọ sílẹ̀. Kò sí ọ̀kan lára àwọn wọ̀nyí tí ó wà fún ẹnikẹ́ni tí bílì tó tẹ̀lé tí a kò rí tẹ́lẹ̀ á jẹ́ pàjáwìrì fún, gbogbo rẹ̀ sì níye lórí ju owó tó wà ní ákọ́ọ̀ntì náà fúnra rẹ̀ lọ.

Nítorí náà, yan iye owó náà ní ọ̀sẹ̀ yìí, ṣí ákọ́ọ̀ntì, kí o sì ṣètò trànsífà kan fún ọjọ́ tó tẹ̀lé ọjọ́ owó oṣù. Ìnáwó tó dúró ṣinṣin fún oṣù kan ni, ó kéré ju bó ṣe wù ẹ́ lọ, ó sì jẹ́ okun ọkàn tó jẹ́ owó kékeré jùlọ tí o máa rà rí.

Àwọn Orísun

• Consumer Financial Protection Bureau, Ìtọ́sọ́nà pàtàkì fún kíkọ́ owó ìpamọ́ pàjáwìrì
• Consumer Financial Protection Bureau, Owó ìpamọ́ pàjáwìrì àti ààbò owó: Ìmọ̀ láti inú ìwádìí Making Ends Meet àti ìgbìmọ̀ kírẹ́dítì àwọn onílùúpọ̀
• Federal Reserve Board, Ìwádìí nípa ọrọ̀-ajé àti ìpinnu ìdílé