Ó ti lo ọdún mẹ́wàá nínú iṣẹ́ tí ó ń lọ dáadáa, ó sì ti jíṣẹ́ ju bí ó ṣe lè rántí lọ, nítorí náà ó gba ìṣẹ́jú-àáyá kan kí ó tó mọ fáìlì náà. Ó farahàn ní ọjọ́ Àìkú, nígbà tí ó ń fọ àpò ìṣàkójọ àtijọ́ mọ́, ọ̀kan lára iṣẹ́ ìṣẹ́jú ogún tí ó máa ń di wákàtí mẹ́rin. Ọdún méjì nínú ọgbọ̀n ọdún rẹ̀, ìfilọ́lẹ̀ kan, èrè àfikún kan, àwòrán àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ tí wọ́n gbé àsíá kan sókè. Ó jókòó, ó ń gbìyànjú láti dárúkọ nǹkan kan tí iṣẹ́ àkànṣe yẹn ti yí padà, kò sì rí nǹkan kan sọ.
Ó máa tún ọdún méjì yẹn ṣe, ìyẹn sì ni apá tí ó fanimọ́ra. Wọ́n ra ilé náà, wọ́n sì kọ́ orúkọ rere tí ó mú iṣẹ́ tí ó tẹ̀lé wá fún un. Kò sí nǹkan tí ó sọnù. Ó kàn jẹ́ òtítọ́ nípa bí iṣẹ́ ṣe ń pín ara rẹ̀ ní àkókò gígùn.
Òpó ohun tí o ṣe ní ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá yìí yóò ti lọ ní ọdún mẹ́wàá, apá kékeré kan sì máa ṣì ń ṣiṣẹ́ láìsí ọ. Yíyan èwo ni èwo gba nǹkan bí ìṣẹ́jú ogún, ó sì ń yí ohun tí o fọwọ́ sí ní ọjọ́ Ajé padà.
Àwọn apá wo nínú iṣẹ́ mi ni ó ń pẹ́ ọdún mẹ́wàá gan-an?
Oríṣi mẹ́ta ni ó ń yè bọ́: àwọn ètò tí ń bá a lọ láìsí ọ, àwọn ìlànà tí ẹlòmíràn gbà, àti àwọn ènìyàn tí wọ́n lè ṣe nǹkan nísinsìnyí nítorí rẹ. Iṣẹ́ tí a jíṣẹ́ kì í fẹ́rẹ̀ẹ́ wọ inú àtòjọ náà, láìka bí ó ṣe tóbi tó ní àkókò yẹn sí.
Wo ọ̀nà tí nǹkan ń gbà nínú iṣẹ́ tìrẹ, o ó rí i pé ó dúró. Ènìyàn mẹ́sàn-án ni ó ka ìròyìn náà, lẹ́yìn náà wọ́n kó o pamọ́. Àwòṣe tí o dá sílẹ̀ fún kíkọ ìròyìn yẹn ṣì wà ní ìlò, wọ́n ti sọ orúkọ rẹ̀ di ọ̀tọ̀ lẹ́ẹ̀mejì, kò sì sí ẹni tí ó mọ̀ pé ìwọ ni o dá a. Ìjíròrò tí o borí pa àdéhùn kan. Ọ̀nà tí o kọ́ ẹgbẹ́ rẹ láti bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò ni ọ̀nà tí ènìyàn mẹ́rin ń gbà nísinsìnyí, méjì nínú wọn sì ti kúrò tí wọ́n sì ti gbé e lọ.
Kò sí ọ̀rọ̀ kankan níbí tí ó tako iṣẹ́ tí a jíṣẹ́. Iṣẹ́ tí a jíṣẹ́ ni ọ̀nà tí a fi ń gba owó, tí a fi ń kọ́ orúkọ rere, tí a sì fi ń jèrè ipò láti ṣe ohunkóhun mìíràn. Ọ̀rọ̀ nípa ìwọ̀n ni. Ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá tí ó jẹ́ iṣẹ́ jíjíṣẹ́ nìkan jẹ́ ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá tí kò fi nǹkan kan sílẹ̀, iṣẹ́ ìgbésí ayé tí ó jẹ́ irú àwọn ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá bẹ́ẹ̀ sì ni fáìlì tí ó wà nínú àpò ìṣàkójọ àtijọ́ náà.
Báwo ni mo ṣe lè ṣe àyẹ̀wò náà ní ìṣẹ́jú ogún?
Tò gbogbo ohun tí o ṣiṣẹ́ lé lórí ní ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá yìí sínú ọ̀wọ́n kan, lẹ́yìn náà fi àmì mẹ́ta sí ẹ̀gbẹ́ ìlà kọ̀ọ̀kan. Ṣé ó ń ṣiṣẹ́ láìsí mi. Ṣé ẹnikẹ́ni dàwòkọ rẹ̀. Ṣé ẹlòmíràn lè ṣe èyí nísinsìnyí nítorí mi. Ohunkóhun tí kò ní àmì kankan jẹ́ iṣẹ́ tí ó ti parí, èyí kò sì burú, ó sì máa jẹ́ èyí tí ó pọ̀ jù nínú àtòjọ náà.
Àwọn àkọsílẹ̀ díẹ̀ kí àdánwò náà lè jẹ́ òtítọ́.
Má ṣe dá àwọn ìlà tí kò ní àmì lẹ́jọ́. Wọ́n ni ó san owó fún àwọn tí ó ní àmì. Èròǹgbà náà kì í ṣe ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá tí gbogbo nǹkan bá wà pẹ́rẹpẹ̀rẹ, èyí tí kò ṣe é ṣe tí kò sì tilẹ̀ dára.
Ka dídàwòkọ sí àmì tí ó lágbára jù. Bí alábàáṣiṣẹ́pọ̀ kan bá bẹ̀rẹ̀ sí ṣe nǹkan ní ọ̀nà rẹ láìbéèrè lọ́wọ́ rẹ̀, o ti kọ́ ìlànà kan, ìlànà sì ni ohun tí ó tọ́jú tí ó sì ń pẹ́ jù lórí àtòjọ náà nítorí ó ń tàn kálẹ̀ fúnra rẹ̀.
Le mọ́ ara rẹ lórí àmì kẹta. “Mo ṣèrànwọ́” kò kà. Àdánwò náà ni bóyá ẹni pàtó kan tí a lè dárúkọ lè ṣe nǹkan pàtó kan nísinsìnyí tí kò lè ṣe ní oṣù Ṣẹ́rẹ́.
Ní ìparí, o máa ní ìlà kan sí mẹ́ta tí ó ní àmì. Ìyẹn jẹ́ àbájáde tí ó ṣe déédé, tí ó sì dára. Bí o kò bá ní ọ̀kankan, ìyẹn jẹ́ ìròyìn tí ó wúlò dípò ìdájọ́, a sì lè ṣàtúnṣe rẹ̀ láàrin ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá kan.
Ṣe àyẹ̀wò kan náà padà sẹ́yìn lẹ́ẹ̀kan, lórí ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá kan láti ọdún márùn-ún sẹ́yìn, àdánwò náà yóò sì dá dídà bí ọ̀rọ̀ àbá lásán dúró. O ti mọ bí ìtàn yẹn ṣe parí, nítorí náà ó rọrùn láti fi àmì sí i lọ́nà òtítọ́. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ń rí ìrísí kan náà: ohun tí wọ́n gbéraga jù nípa rẹ̀ nígbà náà ti lọ, ohun kan tí wọ́n ṣe ní ọ̀sán kan tí wọn kò sì mẹ́nu kàn nínú àyẹ̀wò iṣẹ́ ṣì wà ní ìlò. Ìyẹn kì í ṣe ìdí láti ti ṣiṣẹ́ díẹ̀ nígbà náà. Ó jẹ́ ìdíwọ̀n fún ohun tí o gbọ́dọ̀ dáàbò bò báyìí.
Ṣé ènìyàn lè kà gan-an gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ tí ó ń pẹ́?
Ènìyàn ni ẹ̀yà rẹ̀ tí ó ń pẹ́ jù, nítorí ènìyàn ń gbé nǹkan náà wọ inú àwọn yàrá tí ìwọ kì yóò wọ̀ láéláé, ó sì ń mú un dára sí i ní ọ̀nà. Ètò tí o jíṣẹ́ yóò di èyí tí a kò tún lò, ṣùgbọ́n alábàáṣiṣẹ́pọ̀ tí o kọ́ ṣì máa ń ṣe iṣẹ́ náà ní ọdún mẹ́wàá pẹ̀lú àmì ọwọ́ rẹ lórí ọ̀nà náà.
Apá tí ọ̀pọ̀ ènìyàn kò rí ni ohun tí ó ń ṣe fún ọ, èyí sì kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìwà rere. Kíkọ́ni ni ọ̀nà tí ó yára jù láti kọ́ nǹkan lẹ́ẹ̀mejì. Àwọn olùwádìí ní Washington University ní St. Louis rí i pé àwọn ènìyàn tí wọ́n ka ọ̀rọ̀ kan pẹ̀lú ìrètí pé àwọn máa kọ́ ẹlòmíràn nípa rẹ̀ rántí rẹ̀ sí i, wọ́n sì tò ohun tí wọ́n rántí dáadáa ju àwọn tí wọ́n ka pẹ̀lú ìrètí ìdánwò lọ, láìsí pé wọ́n kọ́ ẹnikẹ́ni rárá. Iṣẹ́ Karpicke àti Roediger lórí ìmúpadà ìmọ̀ tọ́ka sí ibi kan náà: fífa ìmọ̀ jáde ni ó ń mú un dúró, ìtúnkà rẹ̀ kì í ṣe bẹ́ẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà.
Nítorí náà, wákàtí tí o fún ẹni tí ó kéré sí ọ ní iṣẹ́ kì í ṣe wákàtí tí o gbà kúrò lára ọgbọ́n tìrẹ. Ó jẹ́ ìlọ kejì gba inú ọgbọ́n tìrẹ, ní ìyára, pẹ̀lú olùdánwò nínú yàrá náà. Àwọn apá tí o kò lè ṣàlàyé sókè ni àwọn apá tí o kàn ń ṣe bí ẹni pé o mọ̀, akẹ́kọ̀ọ́ kan sì máa rí wọn láàrin nǹkan bí ìṣẹ́jú mẹ́rin, èyí tí ó yára ju iye ìdánrawò tí o lè ṣe ní ìdánìkanwà lọ.
Nǹkan méjì ni ó ń mú un dúró dípò kí ó gbẹ lọ. Kọ nǹkan náà sílẹ̀ kí ẹlòmíràn lè ṣiṣẹ́ rẹ̀ gan-an, ní èdè tí ó rọrùn, ní ojú-ìwé kan. Lẹ́yìn náà, pe orúkọ ẹni náà nínú yàrá tí a ti ń pín ìyìn, nítorí ọgbọ́n tí ẹnìkan ní tí kò sì sí ẹni tí ó mọ̀ pé ó ní i jẹ́ ọgbọ́n tí kò ń rìn.
Kí ni mo máa ṣe ní ọjọ́ Ajé pẹ̀lú ìdáhùn náà?
Dáàbò bo nǹkan ọdún mẹ́wàá kan, kí o sì jẹ́ kí mẹ́fà nínú àwọn ti ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá jẹ́ lásán. Fi nǹkan ọdún mẹ́wàá náà sórí kàlẹ́ńdà rẹ ní àkọ́kọ́, ní àkókò tí o máa dáàbò bò bí o ṣe máa dáàbò bo ìpàdé oníbàárà, kí o sì jẹ́ kí gbogbo ìyókù bá a mu.
Ní ṣíṣe, ìyẹn túmọ̀ sí wákàtí kan lọ́sẹ̀, kì í ṣe ìsinmi ọdún. Wákàtí kan láti kọ ọ̀nà iṣẹ́ tí kò sí ẹni tí ó tíì kọ sílẹ̀. Wákàtí kan pẹ̀lú ẹni tí ó lè ṣe èyí bí ẹnìkan bá fi hàn án. Wákàtí kan láti sọ ohun tí o mọ̀ ṣe dáadáa di nǹkan tí ẹlòmíràn lè dàwòkọ. Ó kéré tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi lè yè bọ́ nínú ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá tí kò dára, ìyẹn sì ni gbogbo ohun tí a nílò nínú àpẹẹrẹ náà.
O ṣẹ̀ṣẹ̀ rí nǹkan kan tí ó tọ́ sí àfiyèsí ènìyàn fún ọdún mẹ́wàá. Kọ ọ́ sí ibi tí o lè fọwọ́ kàn, nítorí àyẹ̀wò náà rọrùn láti ṣe, ó sì rọrùn láti sọ nù, iye rẹ̀ sì wà pátápátá nínú mímọ ìdáhùn náà ṣì ní oṣù Ẹrẹ̀nà.
Àyípadà kejì ni ohun tí o máa sọ nígbà tí ẹnìkan bá bèèrè nǹkan lọ́wọ́ rẹ. Ní kété tí o bá mọ èwo nínú iṣẹ́ rẹ ni ó ń fi nǹkan sílẹ̀, iṣẹ́ àkànṣe tuntun rọrùn láti yà sọ́tọ̀ láàrin nǹkan bí ìṣẹ́jú-àáyá márùn-ún: ṣé èyí ń mú iṣẹ́ jíjíṣẹ́, ìlànà, tàbí ènìyàn wá. Gbogbo mẹ́tẹ̀ẹ̀ta jẹ́ ìdáhùn tí ó tọ́. Ọ̀kan péré nínú wọn ni yóò ṣì wà ní ọdún mẹ́wàá, mímọ èwo ni o ń fọwọ́ sí ni ìyàtọ̀ láàrin kàlẹ́ńdà tí ó kún àti èyí tí ó dojú kọ nǹkan.
Ọdún mẹ́wàá jẹ́ àyẹ̀wò, kì í ṣe ìdájọ́
Ópò iṣẹ́ rẹ ni ó yẹ kí ó jẹ́ ti ìgbà díẹ̀. Iṣẹ́ ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá ni ọ̀nà tí àwọn ilé-iṣẹ́ fi ń rìn àti tí a fi ń kọ́ iṣẹ́ ìgbésí ayé, ẹni tí ó bá sì kọ̀ láti jíṣẹ́ nǹkan lásán kì yóò pẹ́ tó láti kọ́ ohun tí ó ń pẹ́ rárá.
Àyẹ̀wò náà kàn ń rí i dájú pé nǹkan kan wà tí a fi sílẹ̀ nígbà tí o ń ṣe gbogbo ìyẹn. Ṣe iṣẹ́ ọ̀sẹ̀ mẹ́tàlá náà lákíkanjú. Fi ìfẹ́ ìlọsíwájú rẹ sí ibi tí ó wà. Lẹ́yìn náà, gba wákàtí kan lọ́sẹ̀ kí o sì dojú rẹ̀ kọ ètò kan, ìlànà kan tàbí ènìyàn kan, ní ọdún mẹ́wàá o ó sì lè dárúkọ ohun tí ó ṣì ń ṣiṣẹ́, èyí tí ó ju ohun tí ọ̀pọ̀ ènìyàn lè ṣe láti inú òkìtì iṣẹ́ tí ó tóbi púpọ̀ sí i lọ.
Àwọn Orísun
- Washington University in St. Louis, Expecting to teach enhances learning, recall
- Science, The critical importance of retrieval for learning