Wọ́n ní kí ó sọ ọ̀rọ̀ ìyìn ní ayẹyẹ ìfẹ̀yìntì fún ẹnì kan tó bọ̀wọ̀ fún, ó sì fi ọkàn rẹ̀ sí i. Ìwé àkọsílẹ̀ mẹ́rin ló kọ, gbogbo wọn sì jẹ́ nípa ọkùnrin náà. Ohun tó ṣe ní ọdún 2009 tí kò sí ẹlòmíràn tí ì bá ṣe. Bí ó ṣe ń darí yàrá kan láìgbé ohùn sókè. Ìpè tó pè fún atúpalẹ̀ kékeré kan tí kò tilẹ̀ mọ̀ láéláé.
Bí ó ṣe ń wakọ̀ padà sílé, ó wá mọ̀ pé òun kò lè kọ irú ìpínrọ̀ yẹn nípa ara òun. Kì í ṣe nítorí ìrẹ̀lẹ̀. Ó dára gan-an nínú iṣẹ́ rẹ̀, ó sì mọ̀ ọ́n. Ó kàn jẹ́ pé kò ní èrò kankan nípa ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tí ẹnikẹ́ni ì bá lò nípa rẹ̀.
Ipò tí ó wọ́pọ̀ nìyẹn fún ẹni tó já fáfá nínú iṣẹ́ rẹ̀, ó sì ṣeé tún ṣe ní ìdajì wákàtí. Gbólóhùn tí àwọn ènìyàn yóò wá lò nípa rẹ ti ń kọ ara rẹ̀ tẹ́lẹ̀, ọ̀sẹ̀ lásán kọ̀ọ̀kan. O lè jẹ́ kí ó máa kó ara rẹ̀ jọ fúnra rẹ̀, tàbí o lè kọ àkọsílẹ̀ náà fúnra rẹ kí o sì lọ mú un ṣẹ.
Kí ni gbólóhùn náà, kí sì ni ìdí ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún?
Ìlà tí ẹni tó mọ̀ ọ́ ì bá lò láti ṣàpèjúwe rẹ nígbà tí o kò sí nínú yàrá náà ni, ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sì ni ààlà tó ń fipá mú ìpinnu gidi jáde. Ohunkóhun tó gùn ju bẹ́ẹ̀ lọ yóò jẹ́ kí o di ohun mẹ́ta mú tí kì í ṣe ohun àkọ́kọ́ fún ọ ní ti gidi, ìyẹn gan-an ni bí àwọn gbólóhùn ìpinnu ara ẹni ṣe ń di ìpínrọ̀ tí kò sí ẹni tó lè rántí, títí kan ẹni tó kọ ọ́.
Ìrísí kúkúrú náà ń ṣe ohun kan tí èyí tó gùn kò lè ṣe. Ó gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí ẹnu lè sọ. Bí o kò bá lè sọ ọ́ ní èémí kan, kò ní í sí ẹni tó máa sọ ọ́ padà, gbólóhùn tí kò sí ẹni tó ń sọ padà kì í ṣe gbólóhùn tí àwọn ènìyàn ń lò nípa rẹ. Ìwé àkọsílẹ̀ ni.
Ó ṣe rere kí o rí ìwọ̀n àfojúsùn náà. “Ó gba àwọn ènìyàn tí kò sí ẹlòmíràn tí ì bá gbà, ìdajì wọn sì ni ó ń darí àwọn nǹkan báyìí” jẹ́ ọ̀rọ̀ mọ́kàndínlógún, ó sì nílò gígé. “Ó máa ń sọ nọ́ńbà náà fún ọ ní kùtùkùtù, ní gbogbo ìgbà” jẹ́ mẹ́jọ, ó sì lè gbé ẹrù tó pọ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ. Láàrin ìwọ̀n yẹn, ẹ̀yà kan wà tó pàtó tó láti jẹ́ nípa rẹ, tó sì kúrú tó láti sọ ní orí tábìlì. Ìyẹn ni gbogbo àfojúsùn náà, ó sì kéré ju bí iṣẹ́ náà ṣe ń dà bí lọ kí o tó bẹ̀rẹ̀.
Ẹ̀rí gidi tún wà pé kíkọ nípa àwọn iye tó ṣe pàtàkì jù lọ fún ọ kì í ṣe eré ìdárayá lásán. Àyẹ̀wò tí Cohen àti Sherman ṣe lórí iṣẹ́ ìfìdí-ara-ẹni-múlẹ̀ nínú Annual Review of Psychology fi hàn pé kíkọ kúkúrú nípa àwọn iye ara ẹni lè mú àbájáde dára sí i nínú ẹ̀kọ́, ìlera àti ìbáṣepọ̀, nígbà mìíràn ní oṣù tàbí ọdún lẹ́yìn náà, ní pàtàkì nítorí pé ó ń yí bí ènìyàn ṣe ń ka ìdààmú tó wà níwájú rẹ̀ padà. Ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ni eré ìdárayá yẹn tó ní iṣẹ́ lọ́wọ́.
Báwo ni màá ṣe kọ tèmi láìjẹ́ kí ó dún bí ọ̀rọ̀ ilé-iṣẹ́?
Kọ nípa àwọn ènìyàn àti ìwà, kì í ṣe nípa ẹ̀ka. Gé gbogbo ọ̀rọ̀ tó ń dárúkọ ipò iṣẹ́, ilé-iṣẹ́, tàbí àpèjúwe tí o máa rí lórí ìwé àyẹ̀wò iṣẹ́ kúrò, ohun tó bá ku sì máa ń sún mọ́ gbólóhùn òtítọ́ náà.
Ìgbésẹ̀ mẹ́ta ló ń mú ọ̀pọ̀ ènìyàn dé ibẹ̀.
Ìgbésẹ̀ kìíní, kọ ọ́ ní àìdára. Kọ ohunkóhun sílẹ̀. “Aṣáájú tó ní ìríran tó ń mú àbájáde ìyípadà wá” jẹ́ àkọsílẹ̀ àìdára tó dára, nítorí pé ó fi ohun tí o ti gbà sínú ara rẹ hàn ọ́, kì í ṣe ohun tí o yàn.
Ìgbésẹ̀ kejì, fi ènìyàn kan sí i. Gbólóhùn tí kò sí ènìyàn mìíràn nínú rẹ̀ máa ń jẹ́ ìlà ìwé-ẹ̀rí iṣẹ́ lásán. “Ó ṣí ọ̀nà iṣẹ́ mẹ́ta sílẹ̀, kò sì gba ìyìn kankan rí” jẹ́ gbólóhùn. “Ó sọ òtítọ́ fún àwọn ènìyàn ní kùtùkùtù tó fún wọn láti ṣe nǹkan nípa rẹ̀” jẹ́ gbólóhùn. Àwọn méjèèjì dárúkọ ìwà kan tí ẹni tó gbà á ì bá dá mọ̀.
Ìgbésẹ̀ kẹta, gé e dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Gbogbo ọ̀rọ̀ tí o bá pa rẹ́ ń gbé iye àwọn tó ṣẹ́kù ga. Pa àwọn àpèjúwe rẹ́ ní àkọ́kọ́, lẹ́yìn náà àwọn ọ̀rọ̀ àlàyé, lẹ́yìn náà iṣẹ́ náà.
Ṣe àyẹ̀wò ìkẹyìn kan. Ǹjẹ́ ẹlẹgbẹ́ rẹ lè sọ èyí nípa rẹ pẹ̀lú ojú tútù lónìí, tàbí kìkì nínú ẹ̀yà rẹ tí yóò wà lẹ́yìn ọdún tó ń bọ̀? Àwọn ìdáhùn méjèèjì wúlò. Èkínní túmọ̀ sí pé o ní àpèjúwe. Èkejì túmọ̀ sí pé o ní àfojúsùn, ìyẹn sì sàn jù.
Báwo ni màá ṣe mọ̀ bóyá ó jẹ́ òtítọ́ ní ti gidi?
Ṣàyẹ̀wò oṣù tó kọjá, kì í ṣe ọdún tó ń bọ̀. Ṣí kàlẹ́ńdà rẹ àti àwọn ìránṣẹ́ tí o rán jáde ní ọ̀sẹ̀ mẹ́rin sẹ́yìn, kí o sì sàmì sí gbogbo àkókò tí àjèjì kan tó dì gbólóhùn rẹ mú ì bá ti sọ tẹ́lẹ̀, kí o sì ka iye ìdá ọgọ́rùn-ún wákàtí iṣẹ́ rẹ tí àwọn àkókò yẹn jẹ́.
Ọdún tó ń bọ̀ ni ibi tí àwọn ènìyàn ń fi ara pamọ́ sí. Ètò ẹnikẹ́ni fún ọdún tó ń bọ̀ máa ń bá gbólóhùn rẹ̀ mu ráúráú, nítorí kò sí ìdíwọ́ kankan nínú ọdún tó ń bọ̀. Oṣù tó kọjá ni ẹ̀rí. Ó ní ìpàdé tí o gbà nítorí àṣà nìkan, ohun tí o ṣe dáadáa tí kò sí ẹni tó béèrè fún, àti wákàtí méjì tí o fi fún ẹnì kan láìkọ ọ́ sí ibikíbi.
Nígbà tí o wà níbẹ̀, ṣe ọwọ̀n kejì: ta ni mo wúlò fún. Dárúkọ àwọn ènìyàn, kì í ṣe àwọn iṣẹ́ àṣetiléwá. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ni yóò rí i pé ọwọ̀n yìí kún ju bí wọ́n ṣe rò lọ, tí kò sì sí ibi tí wọ́n kọ ọ́ sí rárá, èyí sì ṣe pàtàkì láti mọ̀ nítorí pé ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tó ń wà pẹ́ fún ẹ̀wádùn máa ń jẹ́ nípa ọwọ̀n yẹn, kì í ṣe nípa iye iṣẹ́ tí o ṣe.
Má ṣe fún ara rẹ ní àmì lórí mẹ́wàá nínú èyíkéyìí nínú èyí. Ìwọ̀n ni kíka náà, ohun kan ṣoṣo tí o nílò látọ̀dọ̀ rẹ̀ sì ni nọ́ńbà tí o lè fi wé oṣù tó ń bọ̀. Ìdá ogún nínú ọgọ́rùn-ún wákàtí rẹ tó ń tọ́ka sí gbólóhùn rẹ jẹ́ ibi ìbẹ̀rẹ̀ tó dára fún ẹni tó ní iṣẹ́ gidi àti kàlẹ́ńdà tó kún. Òdo kì í ṣe àbùkù ìwà. Àbájáde ìṣètò àkókò ni, ìṣètò àkókò sì jẹ́ ohun tí o ti mọ̀ bí o ṣe ń tún ṣe.
Bí oṣù tó kọjá kò bá bá gbólóhùn náà mu ńkọ́?
Nígbà náà o ti rí apá tó wúlò, àtúnṣe rẹ̀ sì jẹ́ ìyípadà kàlẹ́ńdà kan ní ọ̀sẹ̀ yìí, kì í ṣe ìgbésí ayé tuntun. Àlàfo wákàtí díẹ̀ jẹ́ ìṣòro ìṣètò àkókò. Àlàfo tó jẹ́ gbogbo nǹkan jẹ́ ìṣòro gbólóhùn, ó sì túmọ̀ sí pé o kọ gbólóhùn tí o bọ̀wọ̀ fún dípò èyí tí o lè dúró tì.
Iṣẹ́ Sheldon àti Elliot lórí ìbámu-ara-ẹni ni ìdí tí èyí fi ṣe pàtàkì ju bí ó ṣe rí lọ. Àwọn àfojúsùn tó bá ohun tí ènìyàn kà sí iye gidi mu máa ń gba ìsapá tó pọ̀ sí i, ó sì ṣeé ṣe kí wọ́n dé ibẹ̀, dídé ibẹ̀ sì ń ṣe ohun tó pọ̀ fún ènìyàn ju dídé àfojúsùn tí a yá lọ́wọ́ ẹlòmíràn. Nítorí náà àyẹ̀wò náà kì í ṣe eré ìbáwí. Àyẹ̀wò ni bóyá o ń ná agbára ńlá rẹ sórí ohun tí ì bá yàn bí o bá ń yàn ní ìmọ̀ọ́mọ̀.
Bí àlàfo náà bá kéré, gbé àkókò kan tó ń padà wá ní ọ̀sẹ̀ yìí, kí o sì fi gbogbo ìyókù sílẹ̀. Bí àlàfo náà bá jẹ́ pátápátá, tún gbólóhùn náà kọ dípò kàlẹ́ńdà, nítorí pé gbólóhùn tí o kò lè gbé nínú rẹ̀ jẹ́ ọ̀nà tó lẹ́wà jù láti máa ní ìmọ̀lára pé o ti pẹ́yìn.
Ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún jẹ́ ìlànà ìpinnu, kì í ṣe ewì
Èrè rẹ̀ yóò hàn ní ìgbà tó ń bọ̀ tí ẹnì kan bá béèrè nǹkan lọ́wọ́ rẹ. Ètò ọdún márùn-ún kò lè ràn ọ́ lọ́wọ́ ní aago mẹ́rin ọ̀sán, ṣùgbọ́n gbólóhùn ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún lè ṣe é, nítorí o lè fi ìbéèrè kan wé e ní nǹkan bí ìṣẹ́jú àáyá méjì. Ǹjẹ́ gbígbà sí èyí máa mú kí gbólóhùn náà jẹ́ òtítọ́ sí i ni tàbí kí ó dín kù. Ìyẹn yára ju ìlànà èyíkéyìí lọ, ó sì ń bá ọ rìn nínú gbogbo ìpinnu tí o bá ṣe ní ìdámẹ́rin ọdún yìí.
Ó tún ń wà lẹ́yìn ìyípadà iṣẹ́, ohun tí kò sí ètò tí a kọ́ sórí ipò iṣẹ́ tó lè ṣe. Àtúntò, ilé-iṣẹ́ àti agbanisíṣẹ́ ń yí padà, ṣùgbọ́n gbólóhùn nípa bí o ṣe ń tọ́jú ènìyàn àti ohun tí o dúró lé ń bá ọ rìn ní odidi. Ìdí gidi nìyẹn tí ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún náà kò fi kan iṣẹ́ náà. Ipò iṣẹ́ jẹ́ ohun tí a yá. Ìwà jẹ́ tìrẹ, ìwà sì ni ohun tí ẹnikẹ́ni yóò sọ nípa rẹ ní ayẹyẹ kan ní ogún ọdún sí àsìkò yìí.
Ọ̀rọ̀ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tún rọrùn jù láti sọ nù nínú ohun èlò ìṣàkọsílẹ̀ fóònù, nítorí náà fi wọ́n sí ibì kan tí ọwọ́ lè tọ́. Lẹ́yìn náà, máa bá a lọ. Gbólóhùn náà kì í ṣe ìbéèrè pé kí o rọra tàbí kí o fẹ́ díẹ̀ nínú ohunkóhun. Ìwọ̀n ni tó ń jẹ́ kí o sọ bẹ́ẹ̀ ni pẹ̀lú agbára sí àwọn ohun tó já mọ́ nǹkan, fún ogún ọdún mìíràn, láìsí ìdààmú ọdọọdún nípa bóyá èyíkéyìí nínú rẹ̀ ní ibi tó ń lọ.
Àwọn orísun
- Annual Review of Psychology, The psychology of change: self-affirmation and social psychological intervention
- Journal of Personality and Social Psychology, Goal striving, need satisfaction, and longitudinal well-being: the self-concordance model