Skip to main content
Aia ʻoe i loko o ka pilikia a i ʻole ke noʻonoʻo nei e hōʻeha iā ʻoe iho? ʻAʻole ʻoe hoʻokahi. E ʻimi i kahi laina kōkua →

KE ALAKAʻI ʻANA I KA HOPENA · NĀ KŪLANA

Pehea e mālama ai i nā kūlana kiʻekiʻe me ka hoʻopiʻi ʻole i ke koʻikoʻi

Hiki iā ʻoe ke noi nui i nā kānaka me ka hoʻonāwaliwali ʻole iā lākou. ʻO ke akamai, ʻo ia ka mālama ʻana i ke kūlana kiʻekiʻe me ka hoʻopalekana ʻana e haʻi leo nui i ka wā e hāʻule iho ai. Eia ke ʻano o kēlā, a ʻo ke kumu e lanakila mau ai ka hui koi-akā-lokomaikaʻi ma luna o ka koi-a-ʻoʻoleʻa.

Hui ʻokoʻa e hoʻolauleʻa ana ma ka hoʻolei ʻana i nā pepa ma ke keʻena

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash

Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki

  • E hoʻomau i hoʻokahi mea, ʻaʻole i nā mea a pau.
  • E mahalo i ka mea nāna e hōʻailona koke i kahi pilikia.
  • E lawe i kāu mau hewa ponoʻī ma ka leo nui.

Ma kahi o ke ala, ua hoʻokomo ka nui o mākou i kahi hoʻohālikelike hāmau: inā he mea koʻikoʻi nā hopena, pono kekahi e ʻike i ka wela. ʻO ke koʻikoʻi ka ʻenekini. ʻO ka makaʻu ka wahie. E hoʻomaha i ka paʻa a palupalu ka hana.

He moʻolelo maʻemaʻe ia, a he hewa nō. ʻAʻole hewa ma ke ʻano maikaʻi o ka hoʻohaʻahaʻa ʻana i ke kūlana. Hewa ma ke ʻano o ka mea a ka hōʻike e hōʻike maoli ai. ʻO nā hui e hana ana i ka hana paʻakikī loa a maikaʻi loa no nā makahiki, ʻaʻole lākou ka poʻe e holo wela loa ana. ʻO lākou ka poʻe kahi e kiʻekiʻe maoli ai ke kūlana a palekana maoli hoʻi ka lumi i ka manawa like. ʻAʻole kūʻē kēlā mau mea ʻelua. He hoa lāua.

Inā ua mālama ʻoe i kekahi, a makemake paha e hana, ua ʻike paha ʻoe i ka huki o ke koho hoʻopunipuni. E lilo i luna koi nāna e loaʻa nā hopena a hoʻopau i nā kānaka. A i ʻole e lilo i luna ʻoluʻolu a punahele i nā mea a pau ʻoiai e ʻauana ana ka hana. He ʻāpana kēia e pili ana i ke koho ʻekolu, ka mea i hōʻike ʻole ʻia i ka hapa nui o nā kānaka.

Nā kī ʻelua, a ʻo ke kumu e ʻike wale ai ka nui o mākou i hoʻokahi

E noʻonoʻo i ʻelua kī kaʻawale ma luna o kahi papa.

ʻO ke kī mua, ʻo ia nā kūlana: ke kiʻekiʻe o ke kūlana, ka nui o kāu i manaʻolana ai, ka maopopo o kāu kapa ʻana i ke ʻano o ka maikaʻi a me kou mālama ʻana i nā kānaka iā ia. ʻO ke kī ʻelua, ʻo ia ka palekana: ka pono o ke kani ʻana, ka ʻae ʻana i kahi hewa, ka nīnau ʻana i kahi nīnau lapuwale, ka ʻōlelo ʻana "ke hope nei wau," a i ʻole ke kūʻē ʻana i ka luna me ka uku ʻole ʻana iā ʻoe.

Mālama ka hapa nui o nā wahi hana i kēia mau mea me he kī hoʻokahi lā. E hoʻopiʻi i nā koi a manaʻo ʻoe ua hoʻohaʻahaʻa ʻoe i ka palekana. E hana lokomaikaʻi a mehana a manaʻo ʻoe ua hoʻohaʻahaʻa ʻoe i ke kūlana. No laila, koho nā kānaka i kahi ala.

Ua hoʻolilo ʻo Amy Edmondson, ka mea noiʻi o Harvard, i nā makahiki he nui e hōʻike ana he mau kī kaʻawale lāua, a aia ka hana kupanaha ma ke kihi kahi e kiʻekiʻe ai lāua a ʻelua. Palapala ʻo ia iā ia ma nā wahi ʻehā. ʻO nā kūlana haʻahaʻa me ka palekana haʻahaʻa, hāʻawi ia i ka pālaka, nā kānaka e hana ana i ka mea liʻiliʻi i ʻole e pilikia. ʻO ka palekana kiʻekiʻe akā ʻo nā kūlana haʻahaʻa, hāʻawi ia i kahi ʻoluʻolu e hana lalo malū ana. ʻO nā kūlana kiʻekiʻe akā ʻo ka palekana haʻahaʻa, ʻo kēia ka mea o ka hapa nui o nā moʻomeheu "koʻikoʻi-kiʻekiʻe" maoli, hāʻawi ia i ka hopohopo: hōʻea nā kānaka i nā helu ʻoiai e hūnā ana i nā pilikia, no ka mea, he weliweli ka hōʻike ʻana i kahi pilikia. ʻO ke kihi hope wale nō, nā kūlana kiʻekiʻe me ka palekana kiʻekiʻe, e hoʻopae iā ʻoe i ka mea a Edmondson e kapa ai he wahi aʻo, kahi e hana maoli ai nā kānaka i nā hana koʻikoʻi, e kapa koke i ka mea i naha, a maikaʻi maoli aʻe.

Eia ka ʻāpana e kūpono ke noho me ia. Ua hoʻolōʻihi ʻo Edmondson i nā makahiki e hoʻoponopono ana i kahi heluhelu hewa kikoʻī o kāna hana, ʻo ka manaʻo ʻo ka palekana noʻonoʻo, ʻo ia ka hana māmā ʻana i nā kānaka. ʻAʻole pēlā. ʻAʻole ka palekana me ka kuleana ʻole he hui hana kiʻekiʻe. He hui ʻoluʻolu ia. E like me ka ʻōlelo a kekahi hōʻuluʻulu o kāna hana, ʻaʻole hiki iā ʻoe ke loaʻa ka palekana noʻonoʻo maoli ke ʻike ʻole nā kānaka i ka mea i manaʻolana ʻia iā lākou a makemake e maikaʻi aʻe. Mau ke kūlana kiʻekiʻe. ʻO ka mea e loli ai, ʻo ia inā hiki ke ola i ka hāʻule ʻana iho.

ʻO ka mea a ke "koʻikoʻi kiʻekiʻe" e hana maoli ai i ka hana

Aia kekahi kumu e ʻai ai ka maikaʻi i alakaʻi ʻia e ka makaʻu iā ia iho ma hope, a he mea kino ia.

Hiki i nā puʻupuʻu pōkole o ke koʻikoʻi ke hoʻoʻoi iā ʻoe. ʻO ia ke kino e hana ana i kāna hana. Akā ke pau ʻole ke koʻikoʻi, mau ka pane koʻikoʻi i ka piʻi, a he mea ʻokoʻa ia. Wehewehe ka Cleveland Clinic i ke koʻikoʻi mau ʻana he hoʻoulu mau e hoʻoʻino ai i ke kino, e ʻike ʻia ma ke ʻano he ʻeha poʻo, ke koko piʻi, ka paʻakikī o ka ʻiʻo, ka luhi, ka pilikia o ka hiamoe, a me ka pahee ʻana i ka hopohopo a me ka manaʻo kaumaha. ʻAʻole kekahi o ia mau mea e hoʻomaikaʻi i kekahi i kāna hana.

ʻO ka uku hāmau ʻoi aku, no ka noʻonoʻo ʻana ponoʻī. ʻO nā wahi lolo āu e pono nui ai ma ka hana, nā mea e mālama ana i ka noʻonoʻo, ka hoʻomanaʻo, a me ka manaʻo pono, ʻo lākou nō nā mea a ke koʻikoʻi mau e hoʻonāwaliwali ai. ʻO ke kanaka e holo ana ma ka makaʻu, ʻaʻole ia he hiʻohiʻona ʻoi aku ona iho. He hiʻohiʻona hāiki: ʻoi aku ka pane wikiwiki, ʻoi aku ka pale, ʻoi aku ka ʻino ma ka hana noʻeau a akahele a ke kūlana kiʻekiʻe e koi ai. No laila, ʻo ka mea ʻakaʻaka o ka hale koʻikoʻi-kiʻekiʻe, ʻo ia ka hoʻohaʻahaʻa ʻana i ka mākaukau āna e hoʻāʻo ana e kōwī.

A hoʻopau nā kānaka i ka haʻi ʻana iā ʻoe i nā mea. ʻO ia ka ʻāpana pipiʻi. Ma kahi lumi palekana haʻahaʻa, koi kiʻekiʻe, ʻo ka hana noʻonoʻo, ʻo ia ke kanu ʻana i ka lono ʻino, ka hoʻopena ʻana i ka hōʻike kūlana, a ʻaʻole loa ka ʻae ʻana ua paʻa ʻoe. Hoʻopau ke alakaʻi ma ka lele ʻana ma luna o kahi papa ʻōmaʻomaʻo ʻole ʻoiaʻiʻo. ʻAʻole nalo nā hewa. Hāmau wale nō lākou a hiki i ka nui o lākou.

No laila, pehea e mālama ai ʻoe i ke kūlana kiʻekiʻe a me ka makaʻu haʻahaʻa?

ʻO kēia ka naʻau hana o ia. Hana kekahi mau hana i ka hapa nui o ka hana.

E koʻikoʻi i kekahi mau mea, ʻaʻole e nānā wale i nā mea a pau. ʻAʻole heluhelu ʻia ke koi ʻana i ka hemolele ma nā mea a pau he kūlana kiʻekiʻe. Heluhelu ʻia ia he luna ʻaʻole hiki ke māʻona, a hoʻopau nā kānaka i ka hoʻāʻo e heluhelu i ka mea koʻikoʻi. ʻO ka ʻōlelo aʻo a Harvard Business Review, ʻo ia ke koho ʻana i hoʻokahi a ʻelua mau mea āu e makemake ai e ʻike ʻia no ke koi ʻana, ʻo ka maikaʻi maoli, paha, a i ʻole ka mākaukau mau ʻana, a mālama i ka laina ma laila. ʻO ka maopopo, hāiki, hoʻomau e lanakila ma luna o ka laha a hoʻoluhi.

E hoʻokaʻawale i ke kūlana mai ke kanaka. ʻO ka "ʻAʻole hōʻea kēia palapala mua, eia ka āwā" e pili ana i ka hana. ʻO ka "Hana mau ʻoe i kēia" e pili ana i kona waiwai. ʻO ka mea mua e mālama i ke kūlana kiʻekiʻe a me ka hoʻoweliweli haʻahaʻa. ʻO ka mea ʻelua e hana i ka mea ʻē aʻe. Hiki i nā kānaka ke lawe i ka manaʻo hoʻoponopono paʻakikī he nui ke kuhikuhi maopopo ʻia i ka hana a ma ko lākou ʻaoʻao maopopo.

E hoʻomaʻamaʻa i ka hōʻike koke ʻana i nā pilikia. ʻO ka hōʻailona nui loa o kahi hui kūlana-kiʻekiʻe olakino, ʻo ia ke ʻano o ka holo ʻana o ka lono ʻino. Inā hiki i kekahi ke komo a ʻōlelo "Manaʻo wau e poina mākou i kēia, eia kaʻu mea e hana ai," a loaʻa kahi mahalo ma kahi o kahi hoʻopaʻi, loaʻa iā ʻoe ka mea kakaʻikahi. E uku i ke kanaka nāna e hōʻailona i ka pilikia, ʻaʻole wale i ke kanaka nāna e hōʻea i ka pahuhopu. A i ʻole, aʻo ʻoe i nā mea a pau e hūnā.

E lawe i kāu mau hewa ponoʻī ma ka leo nui. Ke ʻōlelo ʻoe "Ua hana hewa wau i kēlā, eia kaʻu i aʻo ai," ʻaʻole ʻoe e hoʻonāwaliwali ana i kou mana. Ke hōʻike nei ʻoe i ka hui holoʻokoʻa ʻo ka hāʻule ʻana iho he mea e ola ai ʻoe, ʻaʻole he mea e hūnā ai ʻoe. Kuhikuhi ka noiʻi a Edmondson i ke ala like: ʻo nā alakaʻi e ʻae i ka hiki ke hewa a noi i ka manaʻo, loaʻa iā lākou ka ʻoiaʻiʻo hou aʻe, a ʻo ka ʻoiaʻiʻo ka mea a nā kūlana kiʻekiʻe e holo ai.

E hui i ka hoʻopaʻa me ke kākoʻo. ʻO kahi kūlana kiʻekiʻe me ke kōkua ʻole, he hoʻonohonoho wale ia no ka hāʻule. Ke noi ʻoe i kekahi mea paʻakikī, e ʻōlelo akāka, a laila e nīnau i ko lākou pono e hana ai. Hōʻea ka memo ma ke ʻano he "Manaʻoʻiʻo wau e hiki iā ʻoe ke hana i kēia a ke pū nei wau me ʻoe," ʻo ia ke kūʻē pololei o ka memo a ka makaʻu e hoʻouna ai.

He nānā naʻau wikiwiki

Ke maopopo ʻole iā ʻoe i kou ʻaoʻao e hina ana, e nīnau iā ʻoe iho i ʻelua nīnau ma ke kaʻina. *Ua maopopo a kiʻekiʻe maoli anei ke kūlana ma ʻaneʻi?* A *Ua palekana anei i kēia kanaka ke haʻi iaʻu i ka ʻoiaʻiʻo e pili ana i ka holo ʻana?* Inā hiki ʻole iā ʻoe ke pane ʻae i nā mea ʻelua, ʻike ʻoe i ke kī e huli ai. ʻO ka hapa nui o nā alakaʻi e manaʻo ana he pilikia kūlana ko lākou, he pilikia palekana maoli ko lākou. ʻIke ka hui i ke kūlana. Makaʻu wale lākou e haʻi iā ʻoe i ko lākou kūlana maoli iā ia.

Ke ʻoi aku ma mua o kahi hoʻololi hoʻokele

I kekahi manawa, ʻaʻole hele mai ke koʻikoʻi o kahi hui mai ke ʻano o ka hoʻokele ʻana. Hele mai ia mai kahi hohonu aʻe, he kanaka e make malū ana, he moʻomeheu i alakaʻi ʻia e ka makaʻu no ka lōʻihi loa a hiki ʻole i kekahi luna lokomaikaʻi ke hoʻopau iā ia hoʻokahi, a i ʻole kou kaumaha ponoʻī ma ke ʻano he alakaʻi i hoʻolōʻihi ʻia ma mua o ka mea hiki ke mālama.

Inā ʻike ʻoe i kekahi o kāu hui e hōʻike ana i nā hōʻailona koʻikoʻi maoli o ke kaumaha, ʻokoʻa, luhi, ʻaʻole ʻo ia iho no nā pule, ʻo ka mea kūpono loa āu e hana ai, ʻaʻole ia he ʻōlelo hoʻoikaika. ʻO ia kahi nānā ʻoiaʻiʻo a me kahi kuhikuhi maopopo i ke kākoʻo maoli: ka papahana kōkua limahana o kāu hui inā aia, he kauka, he loea olakino noʻonoʻo. ʻAʻole ʻoe ko lākou kahuna lapaʻau noʻonoʻo, ʻaʻole pono ʻoe pēlā. Pono wale ʻoe e lilo i kanaka nāna i ʻike a hana maʻalahi e loaʻa ke kōkua.

A inā ʻo ʻoe ke kanaka e holo wela loa ana, e lawe koʻikoʻi i kēlā. ʻAʻole hiki ke hoʻopunipuni i ke alakaʻi kūpaʻa ʻoiai ʻoe e palai ana. ʻO ka mālama ʻana i kahi kūlana kiʻekiʻe no nā makahiki, hiki wale ke ʻole ʻoe e mōhai iā ʻoe iho e hana. ʻAʻole ia he hāʻawi palupalu. ʻO ia ke kumu holoʻokoʻa. ʻO nā alakaʻi nona nā hui e hana i kā lākou hana maikaʻi loa, a noho, ʻo lākou ka poʻe nāna i hoʻolilo i ka maikaʻi me he mea hiki ke loaʻa ma kahi o ka hoʻopaʻi, no nā mea a pau ma ka lumi, ʻo lākou iho kekahi.

Nā kumu

Ma mua o kou haʻalele ʻana, he ʻōlelo no ka mālama

Hāʻawi ʻo KEEP CALM i nā mea hana hoʻonaʻauao manuahi e kōkua iā ʻoe iho. ʻAʻole kēia he ʻōlelo aʻo lapaʻau, he hōʻoia maʻi, a i ʻole he lāʻau lapaʻau, a ʻaʻole ia he pani no ka mālama ʻana a ka loea. Inā kani kekahi mea ma ʻaneʻi me he mea ʻoi aku ma mua o ke koʻikoʻi maʻamau, he ʻanuʻu ikaika a kūpono ka launa ʻana me ka loea.

If you are in crisis or thinking about harming yourself, you are not alone. In the US, call or text 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), text HOME to 741741 (Crisis Text Line), or call 911 in an emergency.