I ka makahiki mua i maʻalahi maoli ai ke kālā, ua ʻike ʻo ia ma nā mea liʻiliʻi. ʻAʻole i lilo hou ka uku kaʻa i hanana nui. ʻAʻole pono ka helu ʻana ma ke kahua kaʻa ma mua o ka ʻai ʻana i waho. No laila, ua hoʻoholo ʻo ia e hoʻomaka pono i ka hāʻawi ʻana, ua wehe ʻo ia i kahi papa helu, ua nānā ʻo ia iā ia no iwakālua minuke, a ua pani hou ʻo ia, no ka mea ʻaʻole ʻo ia i ʻike i ka helu i hilahila ʻole.
He pilikia maikaʻi kēlā, a he pilikia maʻamau nō hoʻi. ʻAneʻane ʻaʻole aʻo ʻia kekahi i kahi ala ma ʻaneʻi. Aia ka hoʻokupu hapaʻumi, he pane kikoʻī mai kahi moʻomeheu kikoʻī. Aia ka helu ʻana o ke aloha kanaka kūpono, he ʻoiaʻiʻo a hiki nō hoʻi ke hoʻoluhi i ka mea hāʻawi hou me ka manaʻo pono ʻo ia ke kēkelē noiʻi ma mua o ka hoʻouna ʻana i kanalima kālā. Ma waena o lāua e noho nei kahi hui nui o ka poʻe mākaukau e hāʻawi ana ma ka papa manawa inā hāʻawi mai kekahi iā lākou i kahi ala kūpono e koho ai i ka helu.
Eia kahi ala e koho ai. He ʻumi minuke paha, a hoʻokahi wale nō manawa e hana ai.
He aha ka hana maoli o ka hāʻawi ʻana ma ka pākēneka nou?
Hoʻololi ia i ke ʻano o kāu loaʻa kālā ma mua o kona hoʻololi ʻana i kekahi mea ʻē aʻe. ʻO ke kālā e haʻalele ana me ka hana ʻole ʻia, ma kahi hapa paʻa, pau kona lilo ʻana i papa helu ʻoi āu e hoʻāʻo nei e lanakila, a lilo ia i waiwai me kahi hana i hoʻopaʻa ʻia.
ʻO kēlā hoʻololi ka hapa i kākau ʻole ʻia e kekahi, a ʻoi aku kona waiwai ma mua o ka helu ʻana ma lalo. ʻO ka mea e hōʻiliʻili mau nei i kahi manaʻo, ʻaʻole ʻo ia e ʻike i ka wā kūpono o ka helu, no ka mea neʻe ka manaʻo i kēlā me kēia neʻe ʻana o ka helu. ʻO ka mea i hoʻoholo mua i ka hana o kekahi ʻāpana o ia mea, ua pane mua ʻo ia i ka nīnau. ʻOkoʻa kā lākou heluhelu ʻana i kahi waihona kālā, ʻoi aku ka mālie o kā lākou kūkākūkā ʻana no ka mea ʻaʻole ke kālā e hali nei i ko lākou waiwai ponoʻī i loko o ka lumi, a hiki iā lākou ke kali i kahi kono maikaʻi ʻole me ke kali ʻana i like ʻole me ka hoʻopaʻi.
Ke kuhikuhi nei ka noiʻi no ka hāʻawi ʻana i kahi ʻaoʻao ʻoluʻolu me ka ʻōlelo hoʻohiki ʻole iā ʻoe. Ua ʻike ʻo Dunn, Aknin a me Norton ma o nā nīnau, nā haʻawina lōʻihi a me nā hoʻokolohua he ʻoi aku ka hauʻoli o ka hoʻolilo kālā ʻana no nā poʻe ʻē aʻe ma mua o ka hoʻolilo ʻana i ke kālā like nou iho. He ʻike ia no ka awelike, ʻaʻole he ʻōlelo hoʻohiki no kou Pōʻalua, ʻaʻole hoʻi kēia ʻatikala e haʻi iā ʻoe i ka mea e hoʻi mai ana iā ʻoe. ʻO kāna e ʻōlelo ai, ʻo ia kēia: ke hoʻoholo mua ʻia kahi pākēneka, lawe ia i hoʻokahi hoʻopaʻapaʻa hou mai kou makahiki, a ua lawa kēlā no nā minuke he ʻumi.
He aha ka pākēneka e koho ai au?
E koho i kahi helu ʻaʻole ʻoe e hoʻopaʻapaʻa hou i loko o kahi mahina ʻino. No ka hapa nui o ka poʻe e hoʻomaka nei, aia ia ma waena o hoʻokahi a ʻelima pākēneka o ka loaʻa kālā holoʻokoʻa, a ʻo ka pane pololei ka helu nui loa āu e maopopo maoli nei ʻaʻole ʻoe e kinai i ka mahina ʻo Kēkēmapa.
He mau mea liʻiliʻi e paʻa ai.
He pākēneka, ʻaʻole he helu kālā. Pono e nānā hou ʻia kahi helu kālā i kēlā me kēia hoʻololi ʻana o kāu loaʻa, ʻo ia hoʻi, lilo mālie ia i hoʻoholo hou. Ulu pū ka pākēneka me ʻoe, no laila hoʻonui ka makahiki maikaʻi iā ia me ka hālāwai ʻole.
Ka loaʻa holoʻokoʻa a i ʻole ka loaʻa koena, e koho i hoʻokahi a e kākau i lalo. ʻAʻohe pane pono ma ʻaneʻi. Aia wale nō ka mana hiki iā ʻoe ke haʻi pololei i loko o ka ʻumikumamāwalu mahina.
Mai koho i kahi helu e koi ana i kahi makahiki maikaʻi. ʻO ke kumu o kēia hana, ʻo ia ke ola ʻana ma o kahi hapaha palahalaha. ʻO ka helu e hana wale ana i ka wā maikaʻi, ʻaʻole ia he pākēneka, he manaʻo wale nō ia.
ʻAʻohe helu pono. ʻO ka mea e haʻi ana iā ʻoe he ʻokoʻa, ke kūʻai aku nei ʻo ia i kahi ʻōnaehana. Aia wale nō kahi helu hiki ke hana, a ʻo ka hiki ke hana, ʻo ia ka paʻa ʻana i Ianuali a me ka paʻa ʻana i loko o kahi mahina i uku lohi ai kahi mea kūʻai.
I ka manawa hea e hoʻomaka ai, a he liʻiliʻi loa anei hoʻokahi pākēneka?
E hoʻomaka i kēia manawa, ma ka pākēneka e ola ana i loko o kahi mahina ʻino. ʻOi aku ka maikaʻi o ka hoʻokahi pākēneka e hoʻomaka nei i kēia makahiki ma mua o ka ʻumi pākēneka e hoʻomaka ana ke mākaukau ʻoe. ʻO ka hana maʻa ka hapa paʻakikī ma ʻaneʻi, ʻaʻole loa ka helu ʻana.
He ʻano hāʻule kikoʻī ko ke kali ʻana. Neʻe ka paepae. I ke kanakolu, ʻo ka manaʻo e hoʻomaka ke hala ka uku i kahi helu; i ke kanahā, ke emi ka ʻaiē hale; i ke kanalima, ke pau nā keiki i ke kula, a he kūpono loa kēlā me kēia o ia mau mea ma ke kaʻawale. Ma ke ʻano hui, he ola ia kahi e noho mau ai ka hāʻawi ʻana i hoʻokahi paepae ma mua. ʻO ka mea i hoʻomaka ma ka hoʻokahi pākēneka i ke kanawalukumamāwalu, ua holo kāna hana no iwakālua makahiki i kēlā manawa a maʻalahi kona hoʻonui ʻana, no ka mea he hoʻoholo liʻiliʻi ka hoʻonui ʻana i kahi mea e noho mua ana ma mua o ka hoʻomaka ʻana mai ka ʻole mai.
E hoʻohui i hoʻokahi lula piʻi ʻana ʻoiai ʻoe ma ʻaneʻi. Ke piʻi kou loaʻa kālā, e hoʻoneʻe i ka pākēneka i ka hapalua kiko. ʻAʻole ʻoe e ʻike i ka hapalua kiko ma luna o kahi hoʻonui uku, a ulu ka hana ma ka māmā o kāu ʻoihana ma mua o ke kali ʻana i kahi manaʻo.
Pehea wau e hoʻonohonoho ai i ʻole e komo ka ikaika manaʻo?
E hoʻokō ʻokoʻa iā ia ma kahi lā ʻaʻole ʻoe e nānā ai, a laila e hoʻōki i ka hoʻoholo ʻana. ʻO kahi hoʻoili kālā mahina paʻa i ka lā ma hope o ka uku ʻana, lawe ia i ke koho holoʻokoʻa, a ʻo ia wale nō ke ala hilinaʻi e holo mau ai kekahi mea ma o kahi hapaha ʻeha loa.
He ikaika loa ka hōʻike no nā hoʻonohonoho mua. Ua ʻike ka haʻawina a Madrian lāua ʻo Shea no ke komo ʻana i ka 401(k) he hoʻololi nui ka huli ʻana mai ke komo koho ʻia i ke komo ʻokoʻa me ka hoʻololi ʻole i kekahi hiʻohiʻona waiwai o ka hoʻolālā, a noho ka hapa nui o ka poʻe ma kahi i hoʻonoho mua ʻia ai lākou. ʻO ka molowā ka ikaika nui loa i loko o ka mālama kālā pilikino. E kuhikuhi iā ia i kahi mea āu i koho ai me ka manaʻo, a hana ia nou i ka makahiki holoʻokoʻa.
ʻEkolu lula e pono ai kēia hoʻokō ʻokoʻa. E hoʻonoho i kēlā me kēia mahina ma mua o kēlā me kēia makahiki, no ka mea ʻaʻole ʻike ʻia nā hoʻoili liʻiliʻi he ʻumikumamālua a he kūkākūkā kahi hoʻoili nui o Kēkēmapa. E nānā hou iā ia i hoʻokahi manawa o ka makahiki, i loko o ka hola like āu e nānā ai i nā mea a pau, a i kēlā manawa wale nō. A mai hoʻopaʻapaʻa hou iā ia i waena o ka makahiki i loko o kahi mahina maikaʻi, no ka mea ʻo ka pākēneka e piʻi ana ma ka hauʻoli, ʻo ia ka pākēneka e emi ana ma ka hopohopo.
Pehea inā ʻaʻole i loaʻa iaʻu ke kālā?
A laila e hāʻawi i ka mākaukau āu e uku ʻia nei ma mua o kou mau hola wale nō. ʻOi aku ka waiwai o kahi ʻauinalā o ka mea āu i mākaukau maoli ai i kahi hui liʻiliʻi ma mua o ia ʻauinalā like i uku ʻia a hāʻawi ʻia, a loaʻa ia i nā makahiki ma mua o ke kālā.
ʻO kēia ka hapa i lele ʻia, a ʻo ia ka hapa e hiki ai kēia hana holoʻokoʻa i ka mea e piʻi mau ana. ʻO ʻehā o nā mea waiwai loa hiki iā ʻoe ke hāʻawi aku i kēia mahina, ʻaʻohe o lākou kumukūʻai. E ʻōlelo i ka inoa o kekahi i loko o kahi lumi ʻaʻole ʻo ia i laila, ʻo ia ke kākoʻo ʻana a ʻokoʻa ia mai ka ʻōlelo aʻo. E mahalo i hoʻokahi mea kikoʻī ma ka lehulehu, i mua o ka poʻe he waiwai ko lākou manaʻo iā ia. E hoʻolauna i ka mea hiki iā ʻoe ke mālama nou iho. E aʻo aku i ka mea āu i ʻike ai, ʻo ia hoʻi ke ala wikiwiki loa e ʻike ai i nā hapa āu i hoʻokamani ai.
He hoʻoikaika a pono e ʻōlelo akahele ʻia ka hōʻike no ka hana manawaleʻa. Ua ʻike kahi loiloi ʻōnaehana i loko o BMC Public Health he ʻoi aku ka maikaʻi o ka poʻe manawaleʻa ma ke kaumaha noʻonoʻo, ka ʻoluʻolu o ke ola a me ke olakino, a ʻoi aku ka haʻahaʻa o ka pilikia make i loko o ka loiloi hui, ʻoiai ua maopopo i nā mea kākau ʻaʻole i paʻa ke kumu o ia mau hopena. No laila e hana no ka mea he emi ke kumukūʻai a he pono, a no ka mea ʻo ia ka mana o kēia hana hiki iā ʻoe ke hoʻomaka i kēia lā, ʻaʻole no ka mea ua hoʻohiki mai kekahi i kahi uku iā ʻoe.
E koho i ka helu i kēia lā, ʻaʻole i Kēkēmapa
E kākau i ka helu i lalo ma mua o ka pau ʻana o ka manaʻo maikaʻi. ʻAʻole ka mea e loaʻa ai, ʻo kāu kēlā ʻaʻole naʻe kā kēia ʻatikala, ʻaʻole hoʻi he hoʻohiki, no ka mea he ʻōlelo hoʻohiki me ka lehulehu. ʻO ka pākēneka wale nō, inā ʻo ia ka loaʻa holoʻokoʻa a i ʻole ka loaʻa koena, a me ka lā e holo ai ka hoʻoili.
A laila e hoʻi i ka hana. ʻAʻole ka pākēneka paʻa he ʻauhau ma luna o ka makemake nui, ʻaʻole hoʻi he hoʻopaʻapaʻa no kahi ʻoihana liʻiliʻi. He mea kūʻē: ʻo ia ka mea e pale ai i nā makahiki he ʻumi e hiki mai ana o ka hana paʻakikī a uku maikaʻi mai ka lilo ʻana i papa helu, a ʻo ka mea ʻaʻole e mālama nei i papa helu, noi ʻo ia i ka mea hou aʻe, kali lōʻihi ʻo ia, a aia nō ʻo ia i loko o ka pāʻani i ka wā e puka mai ai nā helu nui.
Nā kumu
- Science, Spending money on others promotes happiness
- National Bureau of Economic Research, The Power of Suggestion: Inertia in 401(k) Participation and Savings Behavior
- BMC Public Health, Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers