Xam nga fu nga bëgg a nekk ci ñaari at. Xam nga ko ba yàgg, te waxtaan wi war a la yóbbu foofu, ñeenti weer a ngi nekk ci sa ndajem benn-ak-benn, di wàcc ci lim bi ndaxte trimestar bi day gën a bare coow fukki at yi.
Loolu du jafe-jafeu sago, jafe-jafeu tënk la. Waxtaanu yoonu liggéey day daanu ci kanamu bilaanu liggéey ayu-bés bu nekk, ndaxte bilaan bi am na waxtu wu ñu ko tegal, sa yoonu liggéey nag amul. Saafara si dafa yomb: joxal waxtaan wi ndajeem bopp, tur wu wóor ci bataaxalu woote bi, ak benn lëf bu wóor nga bëgg a génn ak moom.
Kilifa yi it duñu ko rëcc. Ñu bare dañu lay xaar ngir nga tàmbali ko, ndaxte bu ñoom tàmbalee ko, mën na mel ni am na lu bon. Kon yaa koy tàmbali. Kàddu gi a ngi nii, ak li ngay indi, ak laaj bi gën a am solo ci yépp.
Naka laa war a tàmbalee waxtaanu yoonu liggéey ak sama kilifa?
Tàmbalil ak benn kàddu, du ak ab layoo: bëgg naa waxtaan ci fu may jëm, du ci trimestar bii. Tegal kàddu googu ci bataaxalu woote bi ngir kenn du dugg ci ndaje mi te xamul dara, te kenn du yàq fukki simili yu njëkk yi di laaj ndax dangay bàyyi liggéey bi.
Bataaxalu woote bi am na solo su ëppee li ñu ko foogoon. Ndaje mu ñu tudde "nu mel", ñu koy jàppe ni "nu mel", te dinga ko yàqe ci li tàng léegi. Ndaje mu ñu tudde "jubluwaayu yoonu liggéey, fanweeri simili", ñu koy jàppe ni li mu doon dëgg-dëgg, te sa kilifa dina ñëw te xalaat na ci, te loolu mooy wuute gi nekk diggante tontu bu am njariñ ak tontu bu ñu sos ci saa si.
Fanweeri simili moo yem. Gëstuy Gallup ci waxtaanu kilifa yi dafa teg diggante bi gën a jariñ ci fukk ak juróomi simili ba fanweer, bu ñu koy def bés bu jot, te gis na ne fukk ak juróom-benn ci téeméer rekk ci liggéeykat yi ñoo wax ne seen waxtaan bu mujj ak seen kilifa amoon na solo lool. Loolu dafa yomb a raw, te ngir ko raw, war ngaa ñëw rekk ak ab jataay, du ak ab xel.
Beneen lëf ci jamono ji. Bul ko teg ci ayu-bés bi ñuy saytu liggéey walla bi ñuy waxtaane payoor. Dina duggu ci masinu saytu bi te génn ci geneen wet ni waxtaan ci nattu, te du loolu nga ñëwe.
Lan laa war a indi dëgg-dëgg ci waxtaan wii?
Indil ñetti lëf te bàyyil leneen: fu nga bëgg a nekk ci lu tollu ci ñaari at, li nga foog ne mu ngi la ñàkk léegi, ak benn lëf bu wóor nga bëgg sa kilifa def. Ñetti lëf dañuy dugg ci boppu nit, te kilifa gu mën a téye sa laaj ci boppam dina ko mën a wax keneen.
Waxal fu nga jëm ci ñaari at ni daraja walla ni yaatuwaay, du ni tur wu liggéey, ndaxte tur yi dañuy wuute ci entrapriis yi waaye yaatuwaay gi du wuute. Yor ab wàll ci njaay mi. Jiite yoonu teknik ci ab ekib. Nekk ki ñuy jox jëwriñ yi gën a jafe. Melokaan boobu dafay tukki, te dafay jox sa kilifa lu mu jubluwoo doonte sax tur woowu musul a ubbeeku fii.
Ci wàllu li la ñàkk, ñëwal ak sa gis-gis bu wóor, du ak ab laaj bu ubbeeku. Sama gis-gis mooy ne musumaa jiite liggéey bu boole ay wàll yu wute, te loolu mooy li taxaw ci sama diggante ak daraja bi ci topp. Gis-gis dafay woote njubbanti, te njubbanti mooy li nga bëgg dëgg-dëgg, waaye laaj bu ubbeeku dafay woote cant ak ginnaaw loolu tekk. Indil it li nga def ba noppi. Juróom-benni rëdd a doy: li nga def, li ci soppiku, ak ku ko gis. Kenn du fàttaliku Mars, ba ci yaw itam, moo tax mu war a nekk ci kayit laata ndaje mi, du ci sa xel bu ndaje mi di dox.
Lan mooy benn lëf bi jar a laaj sama kilifa mu def?
Laajal ko mu layal la, te joxal ko baat yi. Digalekat dafay waxtaan ak yaw, waaye layalkat dafay wax sa tur ci néeg bu nga nekkul, te ci néeg yu nga nekkul lañuy dogale yékkati liggéey.
Ñu bare ci ñi ñuy jàng, baat bu njëkk bi rekk lañu leen jox, moo tax waxtaanu yoonu liggéey yu bare di jeexe ci woote ci kafe ak digle yu yokku. Digle du jafe-jafe bi. Jafe-jafe bi mooy ne bu sa tur génnee ci ndajem nattu bi, war na am ku mën a wax sa liggéey ci benn kàddu bu wóor, te kooku du yaw.
Kon defal ko lu yomb. Laaj bi mooy nii: maa ngi la ñaan nga wax sama tur ci néeg bu ñuy natte, te ñetti rëdd yi ngay wax a ngi nii. Ginnaaw loolu joxal ñetti rëdd yi, bind nga leen ba noppi, ku nekk ci ñoom tudd lu nga def ak li ci soppiku. Liggéeyu Catalyst ci layal dafa leeral wuute gi ci anam bu wóor: digal am na solo lool ci yokkute, waaye mënul doon kepp ngir yékkati nit, te layal mooy li koy yékkati. Kilifa mën na bañ ab yékkati liggéey bu mu yiliful. Waaye kenn du bañ lii, ndaxte du ko jaaxal dara te dafay wone ne am na ay nit ñu am xam-xam ci ekibam.
Ginnaaw loolu, tëjal bunt bi ci geneen wet, ci benn rëdd te bul waare. Tuddal benn nit ci sa ekib bi nga mën a defal lii ci moom, te waxal kàddoom bi ci sa ndaje mu topp. Dinga gis ni mu yombe bu ngay jox, te loolu mooy yoon wi gën a gaaw ngir bañ a rus ci laaj.
Su sama kilifa waxee ne amul dara léegi nag?
Jàppal ko ni tontu bu dëggu te toppal, ndaxte "am na fi liggéey" ak "yaa yeyoo" ñaari laaj yu wute lañu. Laajal lu war a am ngir nga doon ki ñu jëkk a xalaat bu am lu ubbeeku, te laajal kañ lay ñëw jamono ju topp ju ñuy jël dogal bu mel noonu.
Liggéey yi dañuy ubbeeku ci jamono ju kenn siiwalul. Li ngay wut a wóoral du ndax am na liggéey tey, waaye ndax nekk nga xaat ci kàddu gi bu am benn. Kon nuyul ndànk ci ñaari mbir yu wóor. Ban liggéey diggante léegi ak jamono jooju moo may dimbali ci layoo bi. Ñan ñeneen ñoo war a gis liggéey boobu ngir mu am solo.
Su tontu bu dëggu bi di ne daraja bii amul fii, ndaje mu bon la woon. Ndaje mu baax la mu ñu def fukk ak juróom-ñetti weer laata jamono ji nga koy defoon, te dafa lay wax lu ngay def ak at wi topp. Pew Research gis na ne ci ñi bàyyi seen liggéey ci 2021, juróom-benn-fukk ak ñett ci téeméer wax nañu ne amul yoon ngir jëm kanam, te loolu tolloo ak payoor bu néew. Ñu bare ci ñoom dañu ko xamoon ndànk. Yaw nag dangaa ko xam ci saa si, te loolu am na njariñ lu réy.
Naka laa koy bañal mu soppiku saytug liggéey?
Waxal dig bi ci biti ci fanweeri sekond yu njëkk yi, te téyeel ko: lii du ci trimestar bii, te sax laajuma benn ndigal ci sama liggéey bu léegi. Su waxtaan wi demee feneen, tuddal ko benn yoon, ak xol bu neex, te delloo ko fi mu waroon.
Dem feneen mooy li ëpp a am. Sa kilifa mu ngi dund ci trimestar yi, trimestar bi mooy li mu doon xalaat laata muy dugg, te baat yu nattu ak yu tegtal yi ñoo nekk ci kaw. Benn kàddu day doy lu ëpp ci saa yi. Loolu am na njariñ te bëgg naa ci dellu, waaye ñaar-fukki simili rekk a ma des ci laaju ñaari at yi.
Dalal su tontu bi du bi nga yaakaaroon. Dal ci wàllu simili wii du melokaanu nit, ay pexe la, ndaxte ki war a dogal sa liggéey bu topp mu ngi natt ci lu wóor ni ngay nangoo xibaar bu nga bëggutoon. Mën nga naqarlu gannaaw, ci sa bopp, ba mu mat. Ci néeg bi nag, bindal ko te laajal laaj bi ci topp.
Yónnee ñetti rëdd gannaaw, te waxtaan wi dina dëggu
Ci biir benn bés, yónneel ñetti rëdd: li ma wax ne dama koy bëgg a ngi nii, li nga wax ne mu ngi ma ñàkk a ngi nii, ak li nu dëppoo ne mooy ñëw ak kañ. Laajal ko mu jubbanti lu ma juum. Loolu mooy topp gi mépp, te dafay soppi waxtaan wu neex ci bind bu ñu bokk bu mën a dékku coppite ci mbootaay gi, kilifa gu bees ak trimestar bu bon.
Ginnaaw loolu, tegal bu topp bi ci sa kalandiriye, ci lu tollu ci ñetti weer. Waxtaanu yoonu liggéey du benn jamono rekk, dafay toftalu, te bu ñaareel bi dafa gën a yomb bu njëkk bi ndaxte jataay bi am na ba noppi. Bu njëkk bi rekk moo di bi ñuy yég ni ab yenu, te loolu day jóg ginnaaw lu tollu ci juróom-ñeent-fukki sekond.
Lii lépp laaju la nga wàññi sa bëgg-bëgg walla nga bàyyi a góor-goorlu. Dafa lay laaj rekk nga jëfandikoo benn kàddu ci lu nga yenu ñeenti weer, ngir góor-goorlu gi nga def ba noppi mu dal fu ñu ko mën a gis. Tegal ko ci sa kalandiriye ayu-bés bii. Trimestar bi dina fi nekk ba àjjuma.