Tegtal yu gaaw
- See if being boring together feels easy.
- Watch how they treat the tired waiter.
- Notice whether small ruptures get repaired.
Am na xeetu mbég ci ayu-bés yu njëkk yi ak ku la jàppandi. Dangay yeewu ba guddi di bind. Dangay gis sa bopp jàngaat wenn xët ñetti yoon ndax sa xel dafay wéy di dellu ci moom. Sa dënn dafay def dara bu turam feeñee ci sa telefon. Dafa mel ni firnde. Ni mbëggeel gi weesu ba noppi benn saytu bu yeneen mbëggeel yi ñàkkoon.
Waaye jàppewul. Ba léegi.
Xub boobu dëgg la, te am na njariñ nga ci bànneexu. Waaye leeralkatam baaxul. Xeetuwaay bi tax ayu-bés yu njëkk yi mel ni tàkk dafay dund ci bees ak wóorul, te ñaar yépp dañuy réer fu ne ni japp gi baax. Kon laaj bu dëgg, bi war a nga toog ak moom balaa ngay tabax lu mag, du ndax xub bi am. Mooy ndax am na dara ci suufam.
Lu tax xub bi mënul a la wax li nga bëgg a xam
Boroom xam-xam yi di seet mbëggeel dañuy ràññ ñaari xeet. Am na mbëggeel bu tar, bu la jàpp bu tar, di la jaaxal, ak butterflies ak namm, jàppandi gi njëkk. Am na it mbëggeel bu jàmm, cofeel bu sax, wóolu, ak neex gi di sax ci digganteen ñu xamante bu baax. Wersioŋ bu njëkk bi mooy bi ñépp di woy. Mooy it bi di jeex.
Li di jaaxal nit ñi mooy naka la jeexe bu wóor. Fajkatu xel Elaine Hatfield, bi def ay fukki at ci seet lii, gis na ne mbëggeel bu tar dafay wàcc bu gaaw ci gannaaw at bi njëkk walla ñaar. Du firnde ne am na lu bon. Mooy melinam. Mbég bu kawe boobu mësu a nekk ngir sax, ndax amul yaram bu mën a wéy fees ak tar bu ni mel ba fàww.
Fii mooy wàll bi gën a jafe. Mbëggeel bu jàmm bi war a wuutu duñu ñëw boppam ndax tar bi génn. Dañu ko war a tabax. Ceet yi di des jege dañuy def dara ngir des jege. Duñuy war ci li ayu-bés yu njëkk yi leen may ci neen.
Kon bu ngay jéem a jàng mbëggeel bu bees, xub bi dafa lay wax ne dangaa jàppandi. Xibaar bu am njariñ. Dafay wax dara bu néew ci ndax dinga ko bëgg bu jàppandi gi dalee te yeen ñaar ngeen di ñaari nit yu yomb yuy séddoo altine.
Lu "japp" di tekki dëgg-dëgg
Japp baat bu wóorul la bu ñu koy faral a jëfandikoo tekki "danuy bànneexoo" walla "danu bëgg wenn mbir ci kayit." Ñoom ñaar am nañu solo tuuti. Benn ci ñoom du diggu bi.
Diggu bi dafa gën a jege lii: ndax yeen ñaar man ngeen a nekk ñaari nit yu wute, saa su nekk, te du yàq cofeel bi ci seen digganteen? Ndax dingeen nekk ñaari nit yu wute. Dingeen bëgg yëf yu wute ci benn guddi, di jëfe wute ci jamp, di yóbbu njort yu wute ci xaalis ak njaboot ak ban jege moo neex. Japp bi nekkul ci déggoo. Mu ngi ci lu xew bu ngeen déggoowul.
Fii mooy fu benn ci gis-gis yi gën a bare ci xam-xamu mbëggeel war a nga xam. Laykat John Gottman, bi xool te bind ceet ci géewam ay fukki at, gis na ne lu ëpp li ceet yi di werante mësu koo saafara. Ci limam, lu tollu ci ñetti-ñaareelu werante yi dañuy sax ba fàww, sax ci wuute yu sax ci jikko ak soxla, du ci ñàkk-déggoo bu ñu mën a jubbanti. Ceet yu bég amuñu néew ci ñoom. Waaye gis nañu yoon ngir dund ak ñoom te cofeel bi des.
Loolu dafay soppi laaj bépp. Doo wut kenn koo dul werantel mukk. Amul ku ni mel. Dangay wut ku ngay mën a werantel te ci gannaaw ngeen yég ni benn équipe ngeen.
Firnde yi di tekki dara dëgg-dëgg
Yii dañuy feeñ ci njëkk, ci ëpp bi gën a sedd ci xub bi, te dañuy yomb a fàtte bu nga jàppu. Am na njariñ nga leen jàppu sax.
Naka lañuy jëfe ci jafe-jafe yu ndaw
Rendez-vous bu tas. Dangay juum ci benn bataaxal mu la metti. Kenn dafay wéy te ki ci des xiif na. Toj yu ndaw yii ay may yu ndaw ci xibaar lañu. Ndax jafe-jafe bi dañu koy saytu ak cofeel bu ndaw, walla mbir mu ndaw dafay nekk tolluwaale ci sa jikko? Géewu Gottman gis na ne melin yi gën a yàq mbëggeel ñooy sikk, ñaawtéef, aar-boppam, ak tëj bunt. Ñaawtéef, weññi bët, naxee bu di tuumaal dëgg-dëgg, mooy li gën a wone ne mbëggeel dina tas. Man ngaa gis wersioŋ yu njëkk yu ñeent yépp ci naka nit di jëfe ci jafe-jafe bu ndaw. Xoolal ko. Xoolal sa bopp itam.
Ndax defaraat am na
Ñépp dañuy wax lu jubadi léeg-léeg. Laaj bi mooy lu ci topp. Ndax nit kii mën na delloosi? Mën na wax "Dama la metti woon léegi, loolu jubul woon"? Ndax yaw itam? Mën-mën ngir defaraat toj bu ndaw mooy benn ci mbir yi gën a firndeel bu nga mën a gis ci mbëggeel bu bees, te mu jafe lool nga ko naxe. Nit ñi mënuñu ñaan-baal bu jafe-jafe bi néewee dañuy faral a ko mënul bu mu magee.
Naka lañuy jëfe ak nit ñi mënul defal dara
Liggéeykatu réstoran. Waxalkatu njaay ci telefon. Waajur ju sonn. Ki ñu bëggul jàppandi day la wone ku ñu doon bu ñu foogee ne du xew.
Ndax man ngaa neexadi tuuti ci seen wet
Kii dafa mel ni doy waar te am solo lool. Njëkk-ceet dafay yóotu sa wersioŋ bi gën a jekk. Waaye mbëggeel gi dinañu ko dund ci saa yu doyadi, ay yëf yu néew ak sonn ak noppi. Bu nga yég ne dangaa neexlu ci nekk ku néew njariñ ak ñoom, loolu firnde bu dëgg la. Bu nga yég ne dangay faral a nekk "ci liggéey," jàppul ko.
Ndax sa xam-xam yi jëm benn wàll
Du njort yu jub-jub. Wàll. Naka ngeen yépp di xalaate dëgg, xaalis, njaboot, naka ngeen bëgg a dund seen dund. Doo soxla ay xàyma yu jub-jub. Dangaa soxla xam ne mbir yu mag yi duñu la faral a jëme ci ëllëg yu wute ci lu nëbb, ndax jàppandi dafa am ni muy nëbbe géew yooyu ba ñu mel ni ay tabax bu ñu leen soxlaa.
Wuutale wuute ak lu ñu mënul a nangu
Bépp wuute du benn, te benn ci mbir yi gën a am njariñ nga jàng ci njëkk mooy xam ban ci sa yi moo di ban.
Wuute yu ëpp wuute rekk lañu. Benn ci yeen dafay yeewu bu njëkk te keneen ki déet. Benn dafay saytu bés bu jafe ci wax-lu, keneen ki di noppi njëkk. Benn dafay yaramu ci xaalis, keneen ki di moytu. Yii mën nañu la sonal, léeg-léeg ay at, te duñu faral a soxla saafara. Dañu leen war a teral. Mooy barab bi liggéeyu Gottman di jubale bu mu gisee ne ñetti-ñaareelu werante yi dañuy sax. Mébét bi foofu du saafara. Mooy jàng ñu déggoowul ci wenn dàkkantalu mbir ci ab diir bu gudd te bàyyi mu bon.
Lu ñu mënul a nangu mala bu wute la. Mooy wuute bu toog ci kaw mbir mu nga soxla dëgg-dëgg, te amul cofeel bu koy tax mu dund. Bëgg ay doom te keneen ki du leen bëgg mukk. Melin bu fen. Ñaawtéef bu bañ a neex fu ne ni waxtaan bi jaar. Yég ni ñu lay yeb walla wàññi la. Yii duñu jikko yu ñuy nangu, te jéem a leen ràcc ak mbëggeel dafay faral a la ñàkkal ay at.
Jafe-jafe bi mooy jàppandi gi njëkk dafay tas tólin bi. Mbég mi dafay tax lu ñu mënul a nangu mel ni wuute ("dinanu ko saafara") te léeg-léeg dafay tax wuute yu yomb mel ni lu ñu mënul a nangu bu jaaxle bi yéegee. Jàng bu jàmm, bu dëgg, gën na bu mu jaar ay weer du ay fan, mooy naka ngay xam ban moo di ban. Bu nga wóorul, wóorulaay boobu ci boppam am na njariñ nga toog ak moom du di ko rombu bu gaaw.
Xaritoo bi nekk ci suufu mbëggeel
Am na benn mbir bu saytu bi di wéy di dellu ci moom, te mu yomb a fàtte bu ngay jàppu xeetuwaay. Ceet yi gën a def bu baax dañuy faral a bëggante dëgg-dëgg. Du rekk bëggante. Bëggante, ni ay xarit yu baax.
Liggéeyu Gottman dafa koy tudde xaritoo bi nekk ci suufu mbëggeel, dërëmu xam àddinay keneen ki, delloo ci seen moroom ci saa yu ndaw, di denc cofeel bu jub sax ci digganteb werante. Ceet yi di denc dërëm boobu ñooy ñi di jaar werante yu sax te duñu réer li leen jàppe. Mbëggeel bi dafay toog ci kaw xaritoo bi. Bu xaritoo bi néewee, mbëggeel bi amul fu mu toog bu bees bi jeexee.
Kon am na njariñ nga laaj, ci njëkk te ci gémmiñ: ndax dama bànneexoo dëgg-dëgg ak nit kii, bu dul jàppandi gi? Ndax dinanu am lu nu waxtaanaale bu xub bi noppee benn ayu-bés? Ndax kenn la ma bëggoon a nekk ci sa wet sax bu nu doon ay xarit rekk? Tontu yu dëgg ñooy ci firnde yi gën a baax nga am.
Takkaay, ak lu tax "tar" léeg-léeg tekki jaaxle rekk
Am na fiir bu war a tudd. Yenn saa li mel ni jokkoo bu tar bu doy waar wàll bu ci sa yaram bopp di wax la.
Fajkatu xel yi dañuy ràññ ay melin yu yaatu ci naka nit di jokkoo ak jege. Nit ñu am melin bu wóor dañuy faral a wóolu, di jox ak di jot ndimbal te dara du jaxle, te di gën a jege bu gaaw. Nit ñu am melin bu jaaxle dañuy ragal ñu bàyyi leen te di sàkku ñu leen dëfël. Nit ñu am melin bu moytu dañu bëgg mbëggeel waaye di denc benn tànk ci biti. Ni fajkatu xel Amir Levine ci wax, nit ku jaaxle bu ñu boole ak ku moytu mën na sos mbëggeel bu mel ni tàkk, topp ak sori bépp, namm ak neex, fekk booba dafay metti ci nëbb te taxawul.
Ci beneen wax, tar ak wóor bokkuñu, te man nañu sax a xeexante. Mbëggeel yi gën a jàmm dañuy faral a mel ni ñàkk mbég ci njëkk, te nit ñi dañuy jàppe jàmm boobu ni ñàkk xeetuwaay. Ci ëpp bi safaan la. Mooy ñàkk jamp.
Wàll bi yaakaarloo: melin yii dañu jub-jub. Levine dafa xamle ne sax xam sa jikko yi mën na la jëme ci wóor bu gën, te àll bu jàmm mën na dimbali itam. Kon bu nga xàmmee sa bopp ci melin bu jaaxle walla bu moytu, loolu du àtte. Am na njariñ nga xam ban firnde jóge ci mbëggeel gi ak ban jóge ci yaw.
Ay mbir yu dëgg ngir laaj sa bopp
Doo soxla ngartu mbëggeel bu bees ba mu dee. Ay laaj yu néew, yu ngay dellu ci ñoom ci ay weer, dinañu la wax lu ëpp li nga soxla:
- Ndax dama gën a mel ni sama bopp ci wetu nit kii, walla dama ci gën a néew?
- Bu nu déggoowul, ndax dama ñëw ci gannaaw ci gën a jege walla gën a néew?
- Ndax man naa nataal benn ayu-bés bu doyadi ak ñoom te yég jàmm?
- Ndax dañuy wone xastane ci sama dund bu dëgg, walla ci naka la may leen yégal rekk?
- Bu nu ànde jeexee, ndax sama yaram dafa gën a jàmm walla gën a jengu?
Benn ci yii warul a nekk waaw bu set ci ñetteelu fan. Mbëggeel yu njëkk dañu war a wóorul tuuti. Waaye tontu yi dañuy faral a dal ci diir, te am na njariñ nga leen déglu sax bu xub bi di wax lu safaan bu tar.
Joxal ko benn mbir mu xub bi mënul a dund bu ko amul
Japp bu dëgg dafay faral a feeñ bu yeex, te amul yoon bu gaaw bu dul it fen. Mbég bu njëkk bi xibaar la ci sa yaram. Du xibaar ci sa japp ba léegi. Yoon bu bees bi rekk, mooy jamono, ak coobare ngir yeewu fekk booba ngay bànneexu.
Bu nga yenu tariixu mbëggeel bu jafe, walla nga di gis sa bopp di jàppandi nit ñu lay bàyyi jaaxle walla wàññi, loolu du njumteb jikko te du fiir bu nga war a saafara sa bopp. Fajkatu ceet bu baax mën na la dimbali nga gis sa melin yu leer te tànn bu wute ci yoon bu ci topp. Te bu mbëggeel tàmbalee mel ni ragal du wóorul rekk, bu am ub, fitna, walla nga ragal àll, loolu weesu japp la te am na njariñ nga ko waxaale ak ku ñu tàggat ngir dimbali ci saa si.
Xub bi day la dugal ci bunt bi. Li ngay def bu mu noppee mooy mbëggeel bu dëgg. Xibaar bu baax bi mooy firnde yu gën a sedd, naka ngeen di defaraat, naka ngeen di jëfe ci benn bés bu bon, ndax man ngeen a nekk yu néew njariñ te jàmm ñoom ñaar, ñooy yi nga mën a jàng a jàng. Te bu nga leen mën a jàng, dinga bàyyi ngartu.
Cosaan
- The Gottman Institute, Gëstu Ceet ak Jëkkër-jabar
- American Psychological Association, Monitor on Psychology, Garabu Mbëggeel: Ndax Mbëggeel dafay Sax?
- Columbia University Department of Psychiatry, Naka la Melin yu Takkaay di Jëfe ci Mbëggeel