Tegtal yu gaaw
- Commit only to putting on your shoes and starting.
- Attach movement to a habit you already have.
- Never skip two days in a row.
Yitte ab fenkat la, te dafay fen ci ñépp lu bare. Dafay ñëw ak leer ak coow ci njëlbéen gi, saa su nga jëndee dàll yi te séddale sa àjànda, ginnaaw bi mu génn ci noppi ci ëttu ñetteelu ayu-bés. Lu war a nekk genn-wàllu ñi tàmbali ab program liggéeyu yaram dañu ci sori ci biir juróom-benni weer, te yitte biy fade mooy lim bi gën a bare. Su loolu nekkoon yaw, te lu ëpp benn yoon, doo lañ ñu néew doole. Yaa ngi maa-maandu.
Ñi wéy di yëngu-yëngu at mu nekk, du ñi am doole ju amul àpp. Dañu daldi bàyyi seen i wéer ci doole ji. Dañu tabax ay nattukaay yu tuuti ngir ci bés yu ñu déggul dara, ñu yëngu-yëngu lu nekk, ni dara di doon. Loolu mooy xam-xam bi yépp. Nanu ko tabax.
Bàyyi xaar nga ba bëgg ko
Lii mooy soppi-xalaat bi koy soppi lépp: yitte dafay ñëw ci ginnaaw bi nga tàmbalee, du laata.
Xalaatal saa su mujj ba nga ragal ab liggéeyu yaram, génn ak fitna, te ginnaaw juróomi simili nga gis ne dafa baax. Loolu du lu ci-mës. Mooy way bu maa-maandu. Wàll bi gën a jafe mooy lu ëpp simili yi jëkk, takk dàll yi, génn buntu, taxawaay bu jëkk. Su sa yaram tàmbalee yëngu, mbañeel mi dafay sax di seey. Kon pàcc bi du am yitte. Pàcc bi mooy weesu juróomi simili yu njëkk ci di leen def lu yomb te bu jëf-jëf ci anam bu nu manul a man.
Loolu mooy li ko taxoon laaj bi du doon "naka laay ame yitte?" waaye di doon "naka laay suufeel bante bi ngir tàmbali?".
Defal tàmbali bi lu yomb lool
Su yitte bi génn, bëgg-bëgg bu mag mooy sa noon. Mébét bu mag bu nga jële def benn yoon dara du ko def. Mébét bu tuuti bu nga def dëgg-dëgg dafay tabax aada bi. Kon waññil ko ba mu ñàkk a réy.
- Ci kaw ab liggéeyu salle bu benn waxtu, fasul kóllëre ci sól sa yére liggéeyu yaram te dox fukki simili. Man nga def lu ëpp su nga yëngoo. Mës nga ko def.
- Wax sa bopp ne war nga rekk def warming bi. Ndigal ngir taxaw ci ginnaaw loolu mooy li lay tàmbalee.
- Jëfandikool benn lim bu tuuti bu nga manul a werante. Juróomi squat. Fecc lu mat benn woy. Ñaari eskaalye.
Keñu wér-gu-yaram yi dañu nangu ne lu nekk dafa raw dara ci anam bu yaa, te man nga séddale yëngu-yëngu bi ci ay tuuti yu gaaw ci biir bés bi ci bañ a def benn pàcc bu mag bu ngir gëdd. Fukki simili walla fukk-ak-juróom dañu am solo. Ñaari ñetti tuuti liggéey dañu booloo ba àgg lim bu benn liggéey bu gudd. Loolu du way njël. Mooy yoon wi dëggu, wi am firnde, wu nit ñu sax di yëngoo dëgg-dëgg.
Ab liggéeyu yaram bu nga di def dëgg-dëgg dafay raw bu hemolele bi nga di sotti. Saa yu nekk.
Tabaxal ay tegtal, du sago
Aada yi dañuy doxe ci ay jëkkale. Doo fas yéene xeer sa bëñ guddi gu nekk; gis bi nga gis lavabo bi mooy ko def. Liggéeyu yaram man na doxe noonu su nga ko takkee ci lu nga doon def ba noppi.
Tëralal sa wàll ngir yëngu-yëngu mu doon yoon wi gën a yomb:
- Teg ab tegtal. Teg sa dàll yi ci buntu bi. Géne moenu yoga bi guddi gi jiitu. Denc ñaari poids ci wetu sa taabal. Mbir mu nu gis ab fàttali la mu nga manul a romb.
- Takkal ko ci aada bu yàgg. Doxal ginnaaw sa kafe suba. Toggal sa yaram su bool bi di taw. Defal sa liggéeyu doole bala sangu ngir guddi. Takk aada bu bees ci bu yàgg dafay rëbb kóllëreg bu yàgg bi.
- Tëralal ko ni ndaje. Tëjal benn waxtu bu wér te jàppe ko ni ndaje mu nga manul a soppi. Mébét yu réer ni "dinaa liggéey ginnaaw" dañuy ñàkk saa yu nekk ak lu ginnaaw bi di indi.
Benn ci yii laajul nga déggu dara. Loolu mooy bopp bi. Yaa ngi tëral coppite bi ngir yaw bi amul yitte yëngu-yëngu.
Wutal anam bi nga bañul
Genn-wàll ci lu tax yitte bi di dee mooy ne nit dañuy daw ci ay liggéeyu yaram yu ñu di bañ ci xol. Gëstu dafa leer ne danuy sax ak yëngu-yëngu yi nu bëgg te bàyyi yi nu bëggul. Su nga ragalee ab liggéey bu nekk, jafe-jafe bi du sa sago. Man na nekk yëngu-yëngu bi.
Kon defal seetu. Yëngu-yëngu bu "jub" mooy bu nga di wéy di def.
- Su salle gym yi lay indil tiis, doxal, yeesal, beyal, walla toppal ab wideo ci kër.
- Su benn-benn bi lay sonal, jéemal ab po, ab classe fecc, walla ab po ak ay xarit.
- Su nga bëgg nit, yëngu-yëngu ak nit. Su nga nekk introverti, aaral sa jamono bu ñu wéet te bàyyi yëngu-yëngu mu nekk dal.
Lu jaaxal mooy, sunu ay jikko ñu ngi noo won fu nu jëme fi sax. Ñi am njariñ ak nit dañuy màgg ci kureel yi, fekk ñiy am tiis lu bare dañuy gën a baax ak ay tuuti yu gaaw ak tuuti sutura. Amul benn anam bu jub bu am ngir yëngu-yëngu. Am na rekk yoon wi nga di dellu.
Jëfandikoo neneen nit, te suufeel njëgu bés bu bon
Ñaari mbir yu ci des dañuy yëngu joowu bi lu ëpp ni yitte mës a def.
Bu jëkk, jëlal kenn ak yaw. Ab way-doxandoo, ab xarit bu lay bind, ab classe ak ay kanam yu nga xam, lépp dañuy yokk kóllëre gu neex. Gëstu ci mag yu màgget gis na ne ñi rekk waxtaane seen i plan liggéeyu yaram ak seen i moroom dañu gën a sax ak yëngu-yëngu bi ni ñiy wéer ci seen bopp rekk. Gën nga a man a ñëw ngir nit ki ñ nga ngir lu réer.
Ñaareel, tëralal bés bi nga di romb ci jiitu, ndax dees na romb. Jéemal a bañ a romb ñaari bés ci topp. Benn bés bu nga romb mooy dund. Ñaar ci topp mooy ni aada di mujje ci noppi. Su nga romb ab liggéeyu yaram, bu ci tegu du mbugal walla jamono tooñ, mooy rekk beneen def. Amul dellooti, amul ñaareel, amul leeb ci ni nga dellu di ñàkk. Romb nga benn. Delsi nga. Neex googu mooy li koy aar lépp ba mu dund ay at.
Saa su yitte bu néew nekkee lu gën a yaatu
Saa yu nekk, ñàkk yitte bu mat sëkk te sax ngir def dara, du yëngu-yëngu rekk, dafa gën a yaatu ni benn pàll. Su nga ñàkkee yéene ci mbir yi nga doon bëgg, danga di sonn lu nekk ni nga noppaloo, walla danga am tiis walla ñàkk yaakaar lu sax ci ñaari ayu-bés walla ëpp, loolu war na ñu ko waxtaane ak ab doktoor. Yitte bu néew man na doon firndeel jaaxle walla yeneen jafe-jafey wér-gu-yaram, te loolu dafa yelloo ndimbal lu dëggu, du benn wax ngir am doole. Te su am ne am nga jàngoroy wér-gu-yaram walla danga doon inactive ci ab diir bu gudd, benn xool gu gaaw ak sa doktoor bala ngay tàmbali dafa lay may tabax aada bi ak kaaraange.
Ngir bés yu bon yu maa-maandu nag, yi nga sonn rekk te gëmuloo, soxlawuloo wut yitte. Soxla nga def pàcc bi jëkk lu tuuti lool ba wut ko du am solo. Sólal dàll yi. Doxal ba ci xon bi. Bàyyil doole ji mu jëlaale fa ba kanam.
Ay gàngune
- Harvard Health, What can you do to maintain exercise motivation?
- American Heart Association, Make Movement a Habit
- Mayo Clinic, Mayo Clinic Minute: 6 tips to keep you motivated for exercise
- Centers for Disease Control and Prevention, Adding Physical Activity as an Adult