Yar ni Ekip: Wéyal Jokkoo bi Ginnaaw Doom yi

Ci at mi jëkk ak liir bu bees, ñu bare ci ñi ànd dañuy am xam-xam bu niru. Yaa ngi taxaw ci waañ wi ci njeextalu guddi, kenn ci yéen téye butéel, keneen ki di laxas mbubb yu ndaw, te nga gis ne amuleen benn waxtaan bu wér ay fan. Du xuloo. Sax du taxawaay bu tar. Ñaari nit rekk yuy daw benn dawaan bu sonn, di jébbalante bant bi, ba mënuñu sax a xoolante bët.

Sori boobu bu neen dafa bare lool, te du tekki ne dara dafa juuma ci yaw, ci sa moroom, walla ci yéen ñaar. Dafa tekki ne aju ngeen a jaar ci benn coppite bu mag bu jokkoo mën a yor, lu ëpp ci nelaw gu doy.

Am na wàll bu kenn du la ko wax ci njat liir. Ci ay gëstu yu siiw yu jóge ci The Gottman Institute, lu tollu ci ñaari ñett ci ñi ànd wax nañu ne seen mbëgg ci jokkoo bi wàcc na ci ñetti at yu jëkk yi ginnaaw bu doom ñëwee. Benn gëstu bu mag (meta-analysis) ci atum 2022, bu dajaale téeméeri gëstu, gis na melokaan bu niru: wàcc bu dëgg te ñu mën koo natt ci mbëgg ci at mi jëkk ginnaaw wàll, buy toog ba ci ñaareelu at bi. Kon su fekkee sa jokkoo dafa gën a jafe ni mu daan mel, yaa ngi ci géew bu bare bi. Doo ku ñàkk a àntu ci lii.

Waaye am na wàll bu safaan bu war a am solo. Lu tollu ci benn ñett ci ñi ànd wàccuñu woon. Am na ñu genn ci lu gën a jege. Gëstukat yi seet nañu bu baax lu ñooñu ñi doon def ci anam bu wute, te tontu li dafay yékkati fit, ndaxte lu sakkan ci moom du wërsëg.

Lu Tax Doom yi Di Sonal Sax Jokkoo yu Baax

Dafay jàppale nga gis li xew ci dëgg-dëgg, ndaxte coono bi du bare jóge ci ñàkk mbëggeel.

Liir dafay ñëw te liggéey bi ci sa kër dafay yokku bu baax. Lekkloo, soppi tiroo, dalal, foot, ndaje ak doktoor, ak limu xel bu dul jeex bu li doom ji soxla ci bu ci topp. Am nga rekk lu tollu ci sa bopp bu ngay séddale, kon li ñu jëkk a dagg mooy li amul jamono bu wóor: seen diggante bopp. Guddi date bi nekk lu ñu fàttaliku. Waxtaan yu gudd yu yaatu wàññiku ci mbirum jaralag rekk. Séy ak jege gu yaram it dañuy suux ab diir.

Am na it yenu bi nga mënul a gis. Am na ku ci kër gi di topptoo kañ la kuuchi yiy jeex, kañ la seetlu bi ci topp, kan moo yelloo lekkloo guddi, ndax liir bi yàgg na lu ëpp fu mu nelawul. Liggéey boobu bu nëbbu bu di séentu te di saytu am na tur léegi, muy "yenu xel", te gëstu yi dañuy gis fépp ne dafay tëdd bu gën a diis ci benn ci ñi ànd, bu ëpp yóbbu ndey ji. Benn gëstu ci way-jur yu bees gis na ne xuloo bi dafay gën a néew waxtu wu ñu séddale liggéey yi ca digg-digg bi, waaye ci saa yu ki gën a yenu yég ne séddale bi dafa jub ci dëgg-dëgg. Njub, mu ngi feeñ, dafa di lu ngay yég, du kayit bu ne ci frigo bi rekk.

Teg coono ci kaw loolu lépp. Nit ñu sonn dañuy gën a gaaw ci seen biir. Yëf yu ndaw dañuy metti. Sa bopp bi daan muñ mu ngi dund ak ñeenti waxtu nelaw ak kaasu kafe bu sedd. Lii lépp du tekki ne jokkoo bi damm na. Dafa tekki ne dafa yenu lu diis.

Am na beneen wàll bu di jàpp ñu bare ci ñi ànd ci lu ñu foogul. Yéen ñaar mën ngeen a naqarlu tëddaayu seen dund gu jëkk ci jamono yu wute, tey mer ci noflaay ndax keneen ki mel ni du ko yég ni yaw. Kenn ci yéen dafay namm dund gu am ndam-ndam. Keneen ki dafay namm ñu gis ko mu ëpp benn way-jur. Kenn ci yéen ñaar bañu tooñ, te wax ko ci kaw dafay gën a suufeel ci lu gaaw ni xaar ba sa moroom jàng sa xel. Mer mi di indi yàqu bu dëgg, lu ëpp mooy mi ñu musul a wax.

Li ñi Seen Jokkoo Sax Daan Wéyal a Def

Bu John ak Julie Gottman xoolee lu tax ñi gën a jege wute ak ñi sori, tontu li dafa gën a tuuti li nga foogoon. Duñu woon ay jéf yu mag walla jokkalante bu mat sëkk. Junniy saa yu ndaw lañu woon.

Gottman yi dañu leen di tudde "ñaan jokkoo". Ñaan mooy jaww bu ndaw bu jëm ci sa moroom. Bett bu ngay yaakaar ne dinañu la ci laaj. "Xoolal lii." Loxo ci wërus. Caaxaan bu genn-wàll. Kenn ku nekk ay woote yu ndaw la: gis ma, ànd ak man ab saa. Man nga koo jublu, walla nga ko dëddu, walla nga koy bañ.

Ci seen laboratuwaar, ñi ànd yi ba topp ànd ay at ci kanam jublu woon nañu ñaan yi seen moroom ci lu tollu ci 86 ci téeméer. Ñi mujj tàggoo jublu woon nañu ci 33 ci téeméer rekk. Saa yu ndaw yu niroo. Jokkoo yu wute lool.

Lii xibaar bu baax la dëgg-dëgg ci way-jur, ndaxte jublu ci benn ñaan ay saa rekk lay jël, te soxlawoo kuy topptoo doom walla ngoon bu yaramu ngir def ko. Bu ngeen ñaar sonn ba nàqar te liir bi mujjee nelaw, ñaan bi mën na doon sa moroom di wax "guddi gii dafa jafe woon". Jublu ci mën na tuuti ba nga teg sa telefon te ne "waaw, dëgg la woon. Jàmm nga am?" Loolu denc la. Bu ñu bare, Gottman yi gis nañu ko, jokkoo bi dafay tabax xeetu njëkk buy yóbbu ci diir yu jafe yi.

Jéego yu Ndaw yu Dëppoo ak Dundu Way-Jur

Kenn ku la jox limu bii amul jot bu la ëpp. Njort li du yokk ci tas wi. Mooy jëfandikoo ndonki xel yi nga am ci anam bu gën a jub tuuti.

• Bu sa moroom jëmee ci yaw ak ab wax walla ab xool bu ndaw, jéemal koo jàpp. Sax "wax ma ko léegi, bëgg naa ko dégg" bu sonn am na njariñ. Jàpp bi moo gën a am solo ci waxtu wi.
• Waxal cant yi ci kaw. "Jërëjëf ci nga jël bu jëkk bi." "Yaa baax lool ak moom." Bu jokkoo di yenu coono, yëf yu tàng dañu leen di xalaat waaye waxu leen. Wax leen.
• Waxtaanleen ci yenu bi ci lu jub, laata mer di dëgër. Du "doo jàppale mukk", li di tàmbali xuloo, waaye "yóoraa lu bare ci njëfandiku ci sama xel te dafa may sonal. Ndax mën nanu ko xool ndaje?" Jublul séddale bu ngeen ñaar yég ne dafa jub, du bu tolloo ci xayma.
• Aaral benn aada bu ndaw bu seen bopp rekk. Fukki simili kafe laata kër gi di yeewu. Tukki ak puset bi fu ngeen di waxtaane lu dul liir bi. Soxlawul mu gudd ngir mu am njariñ.
• Wàññil bërëb bi ci sa coobare. Ndab yi mën nañu xaar. Toog ci fotëy bi ndaje fukki simili ak juróom yu neen bu ne du tayel. Mooy topptoo.
• Laal gu aju ci liggéey. Takk-takk gu yàgg ay saa lu ëpp li mu daan def, loxo bu ñu téye ci diirub tukki. Jege gu yaram dafay jëkk a dem te gën a yeex a dellusi, te jéf yu ndaw dañuy jàppale ngir feddali mànqu bi.

Doo def lii lépp bu mat sëkk, te soxlawoo ko. Ñi gën a jege duñu ñi musul a ñàkk benn ñaan. Ñooy ñi di jëme ci seen biir bu bare, tey dellusi bu ñu meree walla ñu sedd. "Dama la woon gaaw léegi, baal ma, dama sonn rekk" dafay defar lu ëpp li nga foogoon.

Nekkleen Ekip ci Jàkkarloo ak Jafe-Jafe bi, du Seen Biir

Benn coppite dafay soppi lu ëpp benn aada: dogal, ci kaw, ne yéen ñaar bokk ngeen wàll. Noon bi du sa moroom. Mooy sonn bi, limu liggéey yi, metitu biir liir bi, guddi gu gudd giy ñëw. Bu dara demee ci wet ci ñetti waxtu ci suba, dafa yomb nga tàmbali waññ, kan moo def lu ëpp, kan moo nelaw, kan moo yelloo. Waññ boobu ci noflaay dafa lay soppi noon.

Ay ekip dañuy def lu wute. Dañuy laajante. "Lu nga soxla guddi gii?" Dañuy jébbalante te waññuñu. Dañuy foog ne keneen ki mu ngi jéem, sax bu li àntuwul. Bu ngeen doon ekip bu wér, guddi gu jafe dafa di lu ngeen bokk a muñ, du lu kenn ci yéen di def keneen ki.

Lii it mooy benn ci yëf yi gën a am njariñ yi nga mën a wone sa doom, doonte loolu dodo la, du njort li. Xale yi dañuy nangu jawwu xol gu kër gi. Àndandoo gu dëgër, gu neex, mooy benn ci li leen di tax ñu yég kaaraange, lu yàgg laata ñu koy mën a leeral.

Sori bi Du Jeex ak Ati Liir yi

Dafa yomb nga jàng lii lépp ni jafe-jafe bu njël bi liir juddu, dara bu di dem bu ñépp nelawee ba suba. Diir bu jëkk bi mooy bi gën a tar. Waaye nooy-nooy bi jëm ci nekk ñi bokk yóorin kër gi ci kaw nekk way-àndoo du taxaw bu kuuchi yi jeexee. Dafay soppiku melokaan rekk.

Ak xale yu ndaw yiy dox ak yu daan jàng, mbirum jumtukaay yi dañuy bare. Po, dindi ci daara, xewi juddu, fani feebar, ak coowal bu dul jeex ci kan mooy topptoo lan. Musiba bi ci diir bii dafa gën a nëbbu ci sonn. Mooy mën-mënu liggéey. Dinga gën a mën yóoré njabootu gi ni benn mbooloo ba nga fàtte a nekk ñaari way-àndoo ci biir. Man ngaa def ay at ni ekip yu baax ba noppi ndànk-ndànk nekk ñu doxandeem.

Gëstu bu mag bi topptoo woon mbëgg gis na ne wàcc bi dellusiwul ci boppam ginnaaw benn at. Dafa toog. Loolu du bunt ngir naqar. Bunt la ngir jàpp jokkoo ni dara bu ngay wéy di topptoo, ni nga koy suuxe garab, du lu ngay defar benn yoon ba fàtte. Ñi ànd yi di dund bu baax ci diir bu gudd ñooy ñi di wéy di jëme, di wéy di wax baat bu neex, di wéy di aar tuuti waxtu, at mu jóg. Aada yi du jeex. Njariñ li it du jeex.

Bu Ëppee Jafe bu Aada bi

Diir bu jafe ginnaaw liir dañu koy séentu. Waaye yenn yëf, dañu yelloo lu ëpp muñ ak waxtaan bu baax.

Su fekkee kenn ci yéen a ngi bëre ak lu ëpp sonn bu aada, tiis bu sax, ñàkk yaakaar, jaaxle bu dul bàyyi, walla yég bu nekk ni doo sa bopp ci ay ayu-bés ak ay weer ginnaaw wàll, loolu dafa yelloo nga jël ko ci am solo te yóbbu ko ci doktoor. Ñàkk-mbég ak jaaxle bu ginnaaw wàll (postpartum) dañu bare te ñu mën leen a faj, te dañuy laal way-jur yi jur ak yi juruwul it. Duñu ay ñàkk ci jikko te duñu lu ngay muñ sa doŋŋ.

Te su fekkee sori bi ci seen diggante duy dem, su fekkee xuloo bu niru bi di dellusi, su fekkee xas walla noppi-tey-dëdduku dugg na, walla nga mënatul a gis yoon wu leen di delloo ci seen biir, terapistu way-àndoo du màndarga ne naar ngeen. Mooy benn ci yëf yi gën a am njariñ yi ngeen mën a def. Jége ndimbal ci lu jëkk, bu tàngoor bi dëller di des ngir tabaxe ci, dafay gën a baax ni xaar ba ngeen mënatul a waxtaan.

Jamono ji say doom tuuti dafa doon dëgg-dëgg benn ci yi gën a jafe ci jokkoo, te it benn ci yi gën a aada ngir yég ni dafa jafe. Jege gi nga namm demul. Mu ngi lu ëpp di xaar ci saa yu ndaw yi, yi nga mën a jot ba tey ci guddi gii, doonte sonn nga.

Cosaan

• The Gottman Institute, Jokkoo yu Mbëggeel Dañuy Wàcc Ginnaaw bu Liir Ñëwee (Ci li Gëstu Wax)
• The Gottman Institute, Bëgg ngaa Gën a Baaxal Sa Jokkoo? Tàmbalil Gën a Teg Yëf ci Ñaan yi
• Frontiers in Psychology, Jébbaloo ci Way-Jur ak Mbëgg ci Séy: Meta-Analiis
• PubMed Central, Séddale Liggéeyu Kër ak Topptoo Doom ak Xuloo ci Jokkoo ci Way-Jur yu Bees yu Am Alal bu Néew