Àwọn ìmọ̀ràn kíákíá
- Make the ask small and specific.
- Skip the over-apology before asking.
- Send the meme when nothing's wrong.
Irú ọ̀sẹ̀ kan wà nínú èyí tí ohun tó tọ́ láti ṣe hàn kedere síbẹ̀ tí o kò ṣe é. O ti wà nínú omi. Ọ̀rẹ́ kan fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ pé "báwo ni o ṣe wà?" o sì tẹ ìdáhùn pé "ó dáa, iṣẹ́ pọ̀!" nígbà tí o jókòó nínú ọkọ̀ rẹ ní ibùdó ọkọ̀, láìwakọ̀ lọ sí ibikíbi. O mọ ẹni tí o lè pè. O kò pè wọ́n. O sọ fún ara rẹ pé o yóò bá a ní ọwọ́ rẹ̀ ní kété tí ó bá balẹ̀, èyí tó jẹ́ ọ̀nà láti ṣèlérí ìrànlọ́wọ́ fún ara rẹ ní àkókò gan-an tí o kì yóò rò pé o nílò rẹ̀ mọ́.
Bíbéèrè fún ìtìlẹ́yìn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn nǹkan tó rọrùn jùlọ tí ènìyàn lè ṣe àti ọ̀kan lára àwọn tó le jùlọ. Kì í ṣe torí pé ọ̀rọ̀ náà ṣòro. Ó jẹ́ torí ohun tí a gbàgbọ́ pé yóò ṣẹlẹ̀ nígbà tí a bá sọ wọ́n.
Ọ̀pọ̀ jùlọ àwọn ìgbàgbọ́ wọnnì jẹ́ àṣìṣe. Kì í ṣe àṣìṣe díẹ̀. Àṣìṣe tó ṣeé wọ̀n, tó ń ṣẹlẹ̀ léraléra, ní ọ̀nà tó ń pa wá mọ́ dá nìkan nígbà tí kò pọn dandan.
Ìṣirò tí o ń ṣe nínú orí rẹ kò tọ́
Nígbà tí o bá fojú inú wo bíbéèrè ìrànlọ́wọ́ lọ́wọ́ ẹnìkan, ọkàn rẹ máa ń ṣe ìṣirò ìdákẹ́ kan. Báwo ni èyí yóò ṣe yọ wọ́n lẹ́nu tó? Ṣé wọ́n yóò bínú sí i ní ìkọ̀kọ̀? Ṣé wọ́n yóò gba pé bẹ́ẹ̀ nítorí ìwà rere kí wọ́n sì rò pé mi ò já mọ́ nǹkan? Ìṣirò yẹn máa ń rí bí òtítọ́. Ní gidi àṣìṣe tó ní ẹ̀rí dáadáa ni.
Nínú àkójọpọ̀ ìwádìí tí a tẹ̀ jáde ní ọdún 2022, àwọn onímọ̀ ọpọlọ Xuan Zhao àti Nicholas Epley wo ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn ènìyàn bá béèrè ìrànlọ́wọ́ ní àfiwé ohun tí olùbéèrè rò pé yóò ṣẹlẹ̀. Káàkiri àwọn olùkópa tó ju ẹgbẹ̀rún méjì lọ, àwọn ènìyàn tó ń béèrè léraléra ṣe àìfojúsùn iye tí àwọn ẹlòmíràn fẹ́ ràn wọ́n lọ́wọ́ tó, wọ́n ṣe àìfojúsùn bí olùrànlọ́wọ́ yóò ṣe ní ìmọ̀lára rere tó lẹ́yìn náà, wọ́n sì ṣe àfikún-fojúsùn bí olùrànlọ́wọ́ yóò ṣe ní ìdààmú tó. Ní ọ̀rọ̀ tó rọrùn: o rò pé ẹrù ni ọ́. Ẹni mìíràn, lọ́pọ̀ ìgbà, máa ń dùn pé o béèrè.
Èyí kì í ṣe èrò ìfẹ́-ọkàn. Ó bá ohun tí o ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ láti ìhà kejì mu. Ronú nípa ìgbà tó kẹ́yìn tí ọ̀rẹ́ kan gbẹ́kẹ̀lé ọ pẹ̀lú nǹkan gidi, tí ó béèrè kí o wá sílé, kí o gbọ́, kí o ràn wọ́n lọ́wọ́ láti kó nǹkan, kí o kàn dúró sórí fóònù. O kò fi sí abẹ́ "ẹrù." Ó ṣeé ṣe kí o ní ìmọ̀lára pé o sún mọ́ wọn. Tó wúlò díẹ̀. Tó ní ọlá ní ìdákẹ́ láti jẹ́ ẹni tí wọ́n pè.
Ìmọ̀lára kan náà yẹn ló ń dúró dè ọ́ ní ìhà kejì ọ̀rọ̀ rẹ. O kàn kò lè rí i láti ibi tí o dúró sí.
Ìdí tí a fi yàn láti jìjàdù dípò béèrè
Àwọn ìdí olóòótọ́ díẹ̀ wà tí béèrè fi ń rí bí ohun tó wọn iye gan-an, fífi orúkọ sí wọn sì ń gba apá kan agbára wọn kúrò.
Èyí tó pariwo jùlọ ni ẹ̀rù rírí bí aláìlágbára. Ní ibìkan lọ́nà ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa gba èrò pé ìjáfáfá túmọ̀ sí àìnílò ẹnìkankan, pé ẹni tó yẹ fún ìyìn ni ẹni tó ń dá-ara-ró. Nítorí náà béèrè lè rí bí ìjẹ́wọ́ ìkùnà dípò apá àbínibí ti jíjẹ́ ènìyàn láàrín àwọn ènìyàn. Ohun ìyàlẹ́nu ni pé ìwádìí kan náà lórí wíwá-ìrànlọ́wọ́ rí i pé àwọn ènìyàn sábà máa ń bọ̀wọ̀ fún olùbéèrè síi, kì í ṣe kúrò. Ìbéèrè tó ní àrójinlẹ̀ máa ń ka bí ìgboyà, kì í ṣe ìwó-lulẹ̀. Ó ń sọ pé o mọ ohun tí o ń ṣiṣẹ́ lórí rẹ̀ àti pé o ní ìmọ̀-ọnà tó láti fa ẹnìkan wọlé. Dídá-ara-ró pátápátá, ní ìhà kejì, lè ka bí ògiri ní ìdákẹ́.
Ẹ̀rù ìkọ̀sílẹ̀ tún wà. "Tí wọ́n bá sọ rárá, tàbí ṣiyèméjì, tàbí fà sẹ́yìn ńkọ́." Ìṣeéṣe náà ń ta ní gígan tó láti jẹ́ kí àìbéèrè rí bí ohun tó ní ààbò jù bí o ṣe lè bá a fínra. Ọ̀kan tó dákẹ́ tún wà lábẹ́ àwọn méjèèjì: àníyàn pé ìṣòro rẹ pọ̀ jù, ó sú ni jù, ó ń tún ara rẹ ṣe jù, pé o ti lo ìpín sùúrù àwọn ènìyàn mìíràn tán.
Kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyí tó jẹ́ àbùkù ìwà. Wọ́n jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀. Bí ọ̀pọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ọpọlọ aniyàn ń ṣe, wọ́n yapa sí ọ̀nà ọ̀ràn tó burú jùlọ. Iye béèrè máa ń di àfikún. Iye àìbéèrè, ìjìjàdù lọ́ra ti gbígbé nǹkan dá nìkan, máa ń di àìka sí ní ìdákẹ́ torí pé ó mọ̀ọ́n.
Ó tọ́ sí láti sọ ní gbangba pé ìtìlẹ́yìn kì í ṣe ọrọ̀ tí o ń jẹ́re ní kété tí o bá fihàn pé o kò lè bá a. Àkójọpọ̀ ìwádìí ńlá so ìtìlẹ́yìn àwùjọ mọ́ ìlera ọpọlọ tó dára jù, aniyàn tó dín kù, àti ìfaradà sí ìdààmú síi. Àtúnyẹ̀wò kan tó kó ọ̀pọ̀ ìwádìí jọ rí ìjápọ̀ tó dúró ṣinṣin, tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láàrín ìtìlẹ́yìn tí àwọn ènìyàn ní àti bí wọ́n ṣe ń ṣe dáadáa nínú ọpọlọ. Ìjápọ̀ kì í ṣe èrè fún dídára sí i. Ó sábà jẹ́ apá kan bí àwọn ènìyàn ṣe ń dára sí i.
Bí o ṣe lè béèrè ní gidi
Mímọ̀ pé o yẹ kí o béèrè àti mímọ̀ bí jẹ́ ìṣòro ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ méjì. Àwọn ìbéèrè tí kò ṣe kedere ṣòro láti dáhùn, nítorí náà wọn máa ń gba àwọn ìdáhùn tí kò ṣe kedere ("jẹ́ kí n mọ̀ tí o bá nílò ohunkóhun"), lẹ́yìn náà kò sí nǹkan tó ṣẹlẹ̀. Ìbéèrè tó dára kéré, ó ṣe kedere, ó sì rọrùn láti gbà.
- Yan ènìyàn kan àti nǹkan kan. O kò nílò láti da gbogbo nǹkan lé gbogbo ènìyàn. Yan ẹni tó ti wá tẹ́lẹ̀, kí o sì yan ìbéèrè kan ṣoṣo tó ṣe kedere. "Ṣé mo lè pè ọ́ lálẹ́?" rọrùn láti gbà jù "Mo nílò ìrànlọ́wọ́."
- Sọ irú ìtìlẹ́yìn tí o fẹ́. Àwọn ènìyàn kò lè ka ọkàn rẹ, wọ́n sì sábà ń ṣe àsọtẹ́lẹ̀ tó burú, tí wọ́n ń fò sí ọ̀nà àtúnṣe nígbà tí o nílò kí a gbọ́ tìrẹ. Gbìyànjú gbólóhùn tó tọ́ka sí wọn: "Mi ò nílò àbá, mo kàn nílò láti ṣàròyé fún ìṣẹ́jú mẹ́wàá," tàbí "Èmi yóò fẹ́ ìwòye rẹ lórí èyí ní tòótọ́."
- Jẹ́ kí ó ṣe kedere kí ó sì ní àkókò pàtó. "Ṣé o lè ṣọ́ àwọn ọmọ ní Ọjọ́ Àbámẹ́ta láti aago méjì sí aago mẹ́rin?" sàn jù "Mo lè lo ìsinmi nígbà kan." Àwọn ìbéèrè tó ṣe kedere rọrùn láti fi sínú ìgbésí ayé gidi, èyí túmọ̀ sí pé wọ́n ṣeé ṣe láti gba ìdáhùn bẹ́ẹ̀ ni.
- Jẹ́ kí wọ́n sọ rárá láìjẹ́ kí ó di àjálù. Fífún ẹni mìíràn ní ọ̀nà àbáyọ tó lọ́ṣọ̀ọ́ ("kò sí ìfipá rárá tí iṣẹ́ bá ti pọ̀ fún ọ") ń mú kí wọ́n ṣeé ṣe síi láti ràn ọ́ lọ́wọ́ lọ́nà àdàkàdekè, torí pé ó sọ fún wọn pé o ń béèrè lọ́wọ́ ènìyàn, kì í ṣe yíyọ ojúrere jáde.
- Fò àpọ̀jù-àforíjì. Òkìtì ti "Mo dúpẹ́ gan-an pé mo yọ ọ́ lẹ́nu, èyí gọ̀ gan-an, ṣàìka mí sí" kì í mú ìbéèrè náà dára. Ó kàn ń fihàn pé o rò pé o ti ṣe nǹkan kan tó burú nípa nílò nǹkan kan. O ò ṣe bẹ́ẹ̀. "O ṣé, èyí túmọ̀ púpọ̀" tó rọrùn ṣe síi.
Ṣàkíyèsí pé kò sí ọ̀kan nínú èyí tó béèrè pé kí o ní ọ̀rọ̀ tó péye tàbí kí o máa wó lulẹ̀ lọ́nà tó wúni lójú. "Báwo, ọ̀sẹ̀ líle. Ṣé o ní àkókò fún ìrìn?" jẹ́ ìbéèrè pípé àti tó dáa rẹpẹtẹ.
Nígbà mìíràn ìbéèrè kì í lọ bí o ṣe ní ìrètí. Ọ̀rọ̀ ń pín ẹnìkan níyà, tàbí wọ́n bàjẹ́ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ wọn, tàbí wọ́n kò lè wá ní tòótọ́ ní àkókò yẹn. Ó ń ta, ó sì lè fà ọ́ láti fi ẹ̀rí pamọ́ pé béèrè léwu lẹ́yìn náà. Gbìyànjú láti má ṣe jẹ́ kí ìdáhùn àìdúró kan tún gbogbo òfin náà kọ. Àwọn ènìyàn máa ń pàdánù àkókò náà fún àwọn ìdí tí kò ní nǹkan ṣe pẹ̀lú rẹ, ọjọ́ líle tiwọn, fóònù tí wọn kò rí, àsọtẹ́lẹ̀ búburú nípa ohun tí o nílò. Rárá kan ṣoṣo jẹ́ ìfitónilétí nípa ènìyàn kan ní àkókò kan. Kì í ṣe ìdájọ́ lórí bóyá o tọ́ sí ìrànlọ́wọ́. Àtúnṣe náà kì í sábà jẹ́ láti fà sẹ́yìn. Ó jẹ́ láti béèrè lọ́wọ́ ẹlòmíràn, tàbí láti béèrè lọ́wọ́ ẹni kan náà ní ọ̀nà tó ṣe kedere jù.
Tí ìbéèrè kékeré tilẹ̀ bá rí bí ohun tí kò ṣeé ṣe
Nígbà mìíràn àlàfo tó wà láàrín ìwọ àti fóònù máa ń rí bí ohun tó gbòòrò jù láti rékọjá. Nígbà tí ìyẹn bá rí bẹ́ẹ̀, dín ìbéèrè náà kù títí tí yóò fi fẹ́rẹ̀ kéré lọ́nà tó ń tini lójú. Má ṣe gbìyànjú láti ṣàlàyé gbogbo ipò náà. Fi ọ̀rọ̀ mẹ́ta ránṣẹ́: "Mo ń ronú nípa rẹ." Dáhùn ọ̀rọ̀ kan tí o ti ń yẹ̀ sílẹ̀. Jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹnìkan dípò nìkan. Ìjápọ̀ kò ní láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìjẹ́wọ́. Ó lè bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìsúnmọ́ra, ìjíròrò líle náà sì lè wá lẹ́yìn náà, ní kété tí o kò bá ṣe é ní tútù.
Tí o bá sì máa ń jẹ́ olùrànlọ́wọ́, ẹni tó dúró ṣinṣin tí gbogbo ènìyàn ń gbẹ́kẹ̀lé, béèrè lè rí bí àjèjì gan-an. Àwọn ènìyàn tó yára jùlọ láti ran àwọn ẹlòmíràn lọ́wọ́ sábà máa ń lọ́ra jùlọ láti gba ìtìlẹ́yìn. Tí ìyẹn bá jẹ́ ìwọ, ronú pé jíjẹ́ kí ẹnìkan wá fún ọ kì í ṣe gbígbà. Ó jẹ́ fífún wọn ní ẹ̀bùn kan náà tí o ń fún ní ọ̀fẹ́ nígbà gbogbo.
Kíkọ́ láti gbà nígbà tí ó bá dé
Béèrè jẹ́ ìdajì ìjáfáfá náà nìkan. Ìdajì kejì ni jíjẹ́ kí ìrànlọ́wọ́ náà dé ọ̀dọ̀ rẹ ní tòótọ́, iye ènìyàn tó ya ni lẹ́nu sì máa ń dára ní èkíní jù èkejì. Ìfilọ̀ náà dé, o sì gbé e dànù lọ́nà ìṣesí. "Ah, o kò nílò." "Mo wà dáadáa, ní tòótọ́." "Èmi yóò kórìíra láti yọ ọ́ lẹ́nu." Ìgbé-dànù kọ̀ọ̀kan máa ń rí bí ìwà rere. Tí a kó wọn pọ̀, wọ́n ń kọ́ àwọn ènìyàn tó nífẹ̀ẹ́ rẹ pé ìtìlẹ́yìn wọn ń tún padà, lọ́nà tó sì ń dúró wọ́n á dáwọ́ fífilọ̀ dúró.
Gbígbà dáadáa jẹ́ àdánwò ìdákẹ́ tirẹ̀. Nígbà tí ẹnìkan bá wá, ìdáhùn tó lọ́làwọ̀ jùlọ sábà jẹ́ èyí tó rọrùn jùlọ: "o ṣé, ìyẹn ràn mí lọ́wọ́ ní tòótọ́." Láìgbé dànù, láìjà láti san án padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, láìtẹnumọ́ pé o ì bá ti bá a. Jẹ́ kí ó gúnlẹ̀. Jókòó nínú ìdààmú díẹ̀ ti jíjẹ́ ẹni tí a bìkítà nípa rẹ̀. Tí gbígba ìrànlọ́wọ́ bá ń mú kí o ní ìmọ̀lára pé o jẹ gbèsè lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ṣàkíyèsí ìmọ̀lára yẹn kí o sì fi sílẹ̀. Àwọn ìbáṣepọ̀ kì í ṣe ìwé-àkọọlẹ̀. Fífún àti gbígbà máa ń balẹ̀ ní àwọn ọdún, kì í ṣe àwọn ọ̀sán, àwọn ènìyàn tó tọ́ sí pípamọ́ kì í sì í kà.
Èyí tún wà ti gbígbà tó túmọ̀ sí sísọ ohun tí o ní ìmọ̀lára rẹ̀ ní tòótọ́ lẹ́yìn náà. "Mo ní ọjọ́ búburú gan-an, ìpè rẹ sì yí i padà" ń sọ fún ẹnìkan pé ipá wọn ṣe pàtàkì. Ó ti ìyíká náà. Ó ń mú kí wọ́n ṣeé ṣe síi láti wá ọ ní ìgbà mìíràn, ó sì ń mú kí gbogbo ìpàṣípààrọ̀ náà rí bí ohun tó dín bí ìtajà tí ó sì rí bí ohun tó jẹ́, èyí tó jẹ́ ènìyàn méjì tó ń yí padà láti gbé ara wọn ró.
Kíkọ́ ìtìlẹ́yìn kí o tó di aláìní
Àkókò tó burú jùlọ láti wá àwùjọ ìtìlẹ́yìn ni ìgbà àkọ́kọ́. Àwọn ìbáṣepọ̀ tí o kàn ń bá sọ̀rọ̀ ní ìṣòro lè rí bí èyí tó dúró ní apá kan láti tọ́jú àti àìrọrùn láti ru sókè. Àtúnṣe náà kì í ṣe ńlá. Ó jẹ́ ìfọwọ́kàn kékeré, déédéé, tí kò ní ìfẹ̀wọ̀n nígbà tí kò sí nǹkan tó ṣòro.
Fi àwòrán-àpẹẹrẹ ránṣẹ́. Béèrè bí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò náà ṣe lọ. Ṣe ètò kọfí tó ń tún padà nígbà tilẹ̀ tí kò sí nǹkan tó yẹ kí a ròyìn. Mayo Clinic ṣàkíyèsí pé àwọn ọ̀rẹ́ tó lágbára so mọ́ ìdààmú tó dín kù, ìṣesí tó dára jù, àti ìgbésí ayé tó gùn jù, àti pé ipò àwọn ìjápọ̀ wọnnì ṣe pàtàkì jù iye wọn lọ. O kò nílò ọ̀pọ̀ ènìyàn. O nílò àwọn ènìyàn díẹ̀ tó ti dúró gbígbóná torí pé o pa ìlà náà mọ́ ní ṣíṣí.
Ronú nípa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí pípa iná kékeré mọ́ ní jíjó dípò gbígbìyànjú láti dáná nínú òjò. Àwọn ìbéèrè déédéé jẹ́ igi-ìdáná. Wọ́n ni ohun tó ń mú kí ìbéèrè gidi, nígbà tó bá dé, rí bí nǹkan tó tẹ̀lé dípò ìbẹ̀rẹ̀ tútù.
Nígbà tí ìtìlẹ́yìn tí o nílò bá jẹ́ ti onímọ̀-iṣẹ́
Àwọn ọ̀rẹ́ àti ẹbí ṣe pàtàkì, wọ́n sì ní àwọn ààlà. A kò kọ́ wọn fún gbogbo nǹkan, gbígbé ara lé ènìyàn kan fún gbogbo rẹ̀ sì lè rẹ ìbáṣepọ̀ náà tínrin. Àwọn nǹkan kan béèrè ẹnìkan tó jẹ́ pé gbogbo iṣẹ́ wọn ni láti ran ni lọ́wọ́.
Tí o bá ti ń jìjàdù fún ohun tó ju ọ̀sẹ̀ méjì lọ, tí oorun rẹ, iṣẹ́ rẹ, tàbí àwọn ìbáṣepọ̀ rẹ bá ń farapa ní gidi, tí àwọn ènìyàn tó nífẹ̀ẹ́ rẹ kò bá lè dé ọ̀dọ̀ rẹ, tàbí tí ẹrù náà bá ti bẹ̀rẹ̀ sí rí bí ohun tó ju ohun tí o lè gbé lọ, ìyẹn ni àkókò láti gbòòrò àyíká náà sí oníṣègùn tàbí oníṣègùn ọpọlọ. Wíwá ìrànlọ́wọ́ onímọ̀-iṣẹ́ kì í ṣe ààmì pé àwọn ọ̀rẹ́ rẹ kùnà fún ọ tàbí pé o kùnà ní bíbá a. Ó jẹ́ ìjáfáfá kan náà bí ìbéèrè mìíràn, tó tọ́ka sí ẹni tó ní ohun-èlò láti gbá ohun tí o ń gbé. Tí àwọn nǹkan bá sì wá rí bí ohun tí kò ní ààbò ní tòótọ́ tàbí tí kò ṣeé fara dà, o kò ní láti dúró tàbí láti sọ ọ́ ní ọ̀nà tó péye. A nírètí pé ki á wá ìrànlọ́wọ́ ní kùtùkùtù, kì í ṣe ní ẹ̀gbẹ́ nìkan.
Òtítọ́ ìdákẹ́ tó ń ṣàn lábẹ́ gbogbo èyí: àwọn ènìyàn tó yí ọ ká fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé nígbà gbogbo wọ́n fẹ́ wà fún ọ jù bí ẹ̀rù rẹ ṣe ń jẹ́ kí o gbàgbọ́. O kì yóò rí ìyẹn nípa àsọtẹ́lẹ̀. O ń rí i nípa béèrè. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ènìyàn kan, nǹkan kékeré kan, lónìí.
Àwọn orísun
- Stanford Report, Why asking for help is hard, but people want to help more than we realize
- Zhao, X. & Epley, N., Psychological Science, Surprisingly Happy to Have Helped: Underestimating Prosociality Creates a Misplaced Barrier to Asking for Help
- Mayo Clinic, Friendships: Enrich your life and improve your health
- Harandi, T. et al., PMC, The correlation of social support with mental health: A meta-analysis