Àníyàn Ìwakọ̀: Nígbà Tí Wíwakọ̀ Bá Dà Bí Ohun Tí Ó Pọ̀ Jù

Irú ìbẹ̀rù kan pàtó wà tí ó ń gbé nínú ìjókòó ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́. O lè wà dáadáa ní gbogbo òwúrọ̀, lẹ́yìn náà àwọn kọ́kọ́rọ́ rẹ ti wà lọ́wọ́ rẹ inú rẹ sì rẹ̀ sílẹ̀. Ìwakọ̀ tí o ti ṣe ẹgbẹ̀rún ìgbà lójijì dà bí eré-ìtaniloju tí o kò tóótun láti gbìdánwò. Ọkàn rẹ ń lù kíákíá. Ọwọ́ rẹ ń tutù díẹ̀. Apá kan nínú rẹ ti ń pète àwáwí tí o ó fún fún dídúró sílé.

Bí o bá mọ ìmọ̀lára yẹn, o wà nínú ẹgbẹ́ rere, kódà bí kò bá rí bẹ́ẹ̀ ní àkókò náà. Ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n ní agbára, tí wọ́n ń ṣọ́ra ni ẹ̀rù ìwakọ̀ ń bà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Àwọn kan ń dì ọwọ́ ṣinṣin lórí ọ̀nà-ọ̀gbàrà tí wọ́n sì wà dáadáa lórí àwọn òpópó ẹ̀gbẹ́. Àwọn kan lè wakọ̀ ṣùgbọ́n wọn kò lè jẹ́ èrò-ọkọ̀. Àwọn kan ti yẹra fún àwọn ọ̀nà kan fún ìgbà pípẹ́ débi pé yíyẹra náà ti ń darí ọ̀sẹ̀ wọn nísinsìnyí. Kò sí ọ̀kan nínú rẹ̀ tí ó túmọ̀ sí pé ohun kan wà tí kò dára pẹ̀lú rẹ gẹ́gẹ́ bí ènìyàn. Ó túmọ̀ sí pé ètò ìdágìrì rẹ ti pariwo nípa ohun kan pàtó.

Orúkọ ìṣègùn kan tilẹ̀ wà fún ẹ̀yà rẹ̀ tí ó le sí i, amaxophobia, ẹ̀rù ìwakọ̀ tàbí gígùn ọkọ̀. O kò nílò àyẹ̀wò-àìsàn láti mú ìrírí ara rẹ ní pàtàkì. O kàn nílò láti lóye rẹ̀ dáradára tó láti bẹ̀rẹ̀ sí í bá a ṣiṣẹ́ dípò yíyí i ká.

Ibi tí ó sábà máa ń ti wá

Àníyàn ìwakọ̀ kì í dé láti ibi tí kò sí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé nígbà mìíràn ó dà bí ẹni tí ó dé bẹ́ẹ̀. Àwọn gbòǹgbò tí ó wọ́pọ̀ díẹ̀:

• Ìrírí burúkú kan. Ìjàǹbá, ìjàǹbá-fẹ́ẹ̀rẹ̀ṣẹlẹ̀, gígùn ẹ̀rù-ọ̀bà pẹ̀lú ẹlòmíràn lórí àyíká-ìdarí. Cleveland Clinic sọ pé àwọn ènìyàn tí ó ti fara pa nínú àwọn ìjàǹbá, tàbí tí ìjàǹbá tilẹ̀ mì gidigidi, lè ní ẹ̀rù tí ó dúró pẹ́ ti wíwà nínú ọkọ̀. Nígbà mìíràn ẹ̀rù yẹn jẹ́ apá kan ìdáhùn ìpalára-ọkàn tí ó tóbi sí i.
• Ìkọlù ìjáyà ní àkókò tí kò tọ́. Bí o bá ní ìṣàn ìjáyà rí nígbà tí o ń wakọ̀, ọpọlọ rẹ lè ti kọ "ọkọ̀" sábẹ́ "ewu" jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Nísinsìnyí ọkọ̀ fúnra rẹ̀ lè fa ìbẹ̀rù náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọkọ̀ kì í ṣe ìṣòro gidi náà rí.
• Rírí i nínú ẹlòmíràn. Ẹ̀rù ṣeékọ́. Òbí kan tí ó dì ìdìmú ilẹ̀kùn ṣinṣin tí ó sì ń mí kanlẹ̀ ní gbogbo ìyípadà ọ̀nà lè gbin ohun kan tí ó ń dàgbà fún ẹ̀wádún.
• Kò sí ohun tí ó gbóná rárá. Nígbà mìíràn ó ń kọ́ ra dàgbà láti inú àníyàn gbogbogbòò, tàbí ó yọjú lẹ́yìn àkókò gígùn kúrò lọ́wọ́ ìwakọ̀, tàbí ó dé nínú ìlú tuntun pẹ̀lú àwọn ọ̀nà tí o kò gbẹ́kẹ̀lé.

Ohunkóhun tí ìpilẹ̀ṣẹ̀ jẹ́, ẹ̀rọ tí ó wà lábẹ́ jẹ́ ọ̀kan náà. Ètò iṣan-ara rẹ ti kọ́ láti ka ìwakọ̀ sí ewu, ó sì ń gbìyànjú gidigidi láti dáàbò bò ọ́ nípa fífi àìnírọ̀rùn kún ọ kí o lè dáwọ́ dúró. Ẹ̀rù náà ń ṣe iṣẹ́ rẹ̀. Ó kàn wà ní àtúntò tí kò tọ́.

Ìdí tí yíyẹra fún un fi ń mú kí ó lágbára sí i

Èyí ni apá ìkà náà. Ìdáhùn tí ó bá ẹ̀dá mu jù sí àníyàn ìwakọ̀ ni láti wakọ̀ díẹ̀ sí i, wíwakọ̀ díẹ̀ sí i sì gan-an ni ohun tí ń bọ́ ọ.

Nígbàkigbà tí o bá fo ìwakọ̀ tí o sì ní ìmọ̀lára ìtura tí ó wọ̀ ọ́ lára, ọpọlọ rẹ ń kọ́ ẹ̀kọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́: ìyẹn léwu, yíyẹra fún un sì pa mí mọ́ ní àìléwu. Ìtura náà jẹ́ gidi, nítorí náà ẹ̀kọ́ náà dúró. Ayé ń há díẹ̀. Ìwakọ̀ tí ó tẹ̀lé dà bí ẹni tí ó le ju èyí tí ó kọjá lọ, nítorí nísinsìnyí ẹ̀rí wà pé dídúró sílé ń ṣiṣẹ́.

Ìdí nìyí tí "kàn tì í kọjá" àti "kàn dúró kúrò lójú-ọ̀nà títí tí o bá ní ìmọ̀lára ìmúra" fi máa ń kùnà méjèèjì. Ọ̀kan ń kún ọ; èkejì ń fi ebi pa ọ́. Ohun tí ń tún ìdágìrì náà kọ́ ní tòótọ́ jókòó ní àárín, ó sì ní orúkọ.

Bí ìmúlarada náà ṣe rí ní tòótọ́

Ọ̀nà tí ó ní àkọsílẹ̀ tí ó lágbára jù fún àwọn ẹ̀rù bí èyí ni ìfarahàn onípele, tí ó sábà wà nínú ìtọ́jú-ìhùwàsí-ọpọlọ. Èrò náà ṣe kedere: o dojúkọ ẹ̀rù náà ní ìwọ̀n kékeré, tí a pète, tí ó ṣeéyèbọ́, tí o ń dúró pẹ́ tó ní ìgbà kọ̀ọ̀kan kí ara rẹ lè kọ́ pé kò sí ohun ìparun tí ń ṣẹlẹ̀. Ètò ìdágìrì rẹ ń ṣàtúnṣe ara rẹ̀ ní ọ̀nà kan ṣoṣo tí ó lè ṣe é, nípasẹ̀ ẹ̀rí léraléra.

Èyí kì í ṣe ìdì-ọwọ́-ṣinṣin. Ó jẹ́ mọ̀ọ́mọ̀ àti pẹ̀lẹ́, ó sì ń ṣiṣẹ́. Cleveland Clinic ròyìn pé bíi mẹ́sàn-án nínú mẹ́wàá àwọn ènìyàn tí ó ní àwọn ẹ̀rù pàtó ń sunwọ̀n sí i pẹ̀lú irú ìtọ́jú yìí. Àkàsọ̀ tí ó wọ́pọ̀ lè dà bí èyí:

1. Jókòó nínú ọkọ̀ tí ó dúró ní ojú-ọ̀nà ilé rẹ. Ẹ̀rọ pa. Kàn wà níbẹ̀ títí tí àìnírọ̀rùn yóò fi rọ̀.
2. Da ẹ̀rọ náà. Jókòó pẹ̀lú rẹ̀ tí ó ń ṣiṣẹ́. Ṣàkíyèsí pé kò sí ohun tí ń ṣẹlẹ̀.
3. Wakọ̀ lọ sí òpin àdúgbò náà kí o sì padà. Àdúgbò kan. Ìyẹn ni gbogbo góńgó náà.
4. Yí ọ̀gbà-ìdúró-ọkọ̀ òfìfo ká, lẹ́yìn náà àdúgbò tí ó dákẹ́.
5. Fi ọ̀nà tí ó ní ìjọ̀wọ̀ díẹ̀ sí i kún un, lẹ́yìn náà iṣẹ́-rìn kúkúrú tí o mọ̀.
6. Ṣiṣẹ́ sókè síhà ọ̀nà-ọ̀gbàrà, ìdàpọ̀-ọ̀nà, afárá, ohunkóhun tí ẹ̀yà tí ó le jù fún ọ jẹ́, lórí àkàsọ̀ tirẹ̀ nítòsí òkè.

Ètò náà jẹ́ tìrẹ. Òfin náà ni pé ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan jẹ́ ìnàgbá, kì í ṣe ìfò. O dúró pẹ̀lú ìgbésẹ̀ kan títí tí ó fi sú ni, lẹ́yìn náà o gòkè. Sísúni ni góńgó náà. Sísúni ni ètò iṣan-ara rẹ ń sọ fún ọ pé ó ti dáwọ́ dídún ìdágìrì náà dúró.

Ìdúróṣinṣin ṣe pàtàkì ju agbára lọ. Ọ̀pọ̀ ìwakọ̀-àdàṣe kúkúrú ní gbogbo ọ̀sẹ̀ ń kọ́ ara rẹ ju ìwakọ̀ akíkanjú kan tí ọ̀sẹ̀ kan ti yíyẹra fún ọkọ̀ tẹ̀lé lọ. Bí ẹ̀rù rẹ bá le, tàbí tí ó dìpọ̀ pẹ̀lú ìpalára-ọkàn àtijọ́, ṣíṣe èyí pẹ̀lú onímọ̀-ọpọlọ tí ó mọ iṣẹ́ ìfarahàn tọ́ púpọ̀ ju ṣíṣe é ní ìdánìkanwà. Wọn yóò kọ́ àkàsọ̀ náà pẹ̀lú rẹ wọn yóò sì pa àwọn ìtẹ̀gẹ̀ mọ́ ní gíga tí ó tọ́.

Àwọn ohun tí ń ṣèrànwọ́ nínú ìjókòó

Nígbà tí o ń tún ìfaradà kọ́, o ṣì ní láti la àwọn ìwakọ̀ gidi kọjá. Àwọn nǹkan díẹ̀ tí ń mú àwọn ènìyàn dúró ṣinṣin ní àkókò náà:

Mú ìmíjáde rẹ lọ́ra. Nígbà tí àníyàn bá gòkè, mímí a di yíyára àti aláìjinlẹ̀, èyí tí ń sọ fún ọpọlọ rẹ pé ewu náà jẹ́ gidi. Èémí gígùn, lọ́ra jáde, tí ó gùn ju èémí wọlé lọ, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀pá díẹ̀ tí o lè fa ní tòótọ́ lórí ìdáhùn másùnmáwo ara rẹ nígbà tí o pa ojú rẹ mọ́ lójú-ọ̀nà. Pa ìwo rẹ mọ́ sókè kí ó sì máa lọ; má ṣe gún sínú ibi kan ṣoṣo tí ó dúró.

Fẹsẹ̀ ara rẹ múlẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìmọ̀lára ara rẹ. Ní ìmọ̀lára ọwọ́ rẹ lórí àyíká-ìdarí, ìjókòó tí ó bà lẹ́yìn rẹ, ẹsẹ̀ rẹ tí ó tẹ́jú lórí ilẹ̀. Dídárúkọ ohun tí ó jẹ́ òtítọ́ ní ti ara ní ìsinsìnyí ń fà ọ́ jáde kúrò nínú ìyíká 'bí ó bá jẹ́ pé' padà sínú ọkọ̀ tí o jókòó nínú rẹ̀ ní tòótọ́, ní àìléwu.

Fún ìjáyà náà ní àkọsílẹ̀-ọ̀rọ̀. Ọkàn tí ó ń sáré máa ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìparun. Ó ń ṣèrànwọ́ láti ní gbólóhùn tí ó túra, olóòótọ́ ní ìmúrasílẹ̀ kí o tó nílò rẹ̀. Ohun kan bíi "Ìmọ̀lára yìí kò rọ̀rùn, kì í ṣe eléwu, ó sì máa ń kọjá nígbà gbogbo." O kì í ṣèké fún ara rẹ. Ìjáyà máa ń dé góńgó ní tòótọ́ kí ó sì kú lọ, ó sábà máa ń jẹ́ láàrin ìṣẹ́jú díẹ̀.

Àti àkíyèsí ààbò gidi kan tí ó tún jẹ́ ìmúninílọ́kàn-balẹ̀: bí ohun bá bò ọ́ mọ́lẹ̀ jù láti wakọ̀ ní àìléwu, a gbà ọ́ láàyè láti fa mọ́ ẹ̀gbẹ́. Fi àmì hàn, wá ibi tí ó láìléwu, dúró, kí o sì mí títí tí ìṣàn náà yóò fi kọjá. Bíbọ̀wọ̀ fún ìjáde yẹn ń mú kí gbogbo nǹkan náà má bani lẹ́rù bẹ́ẹ̀, nítorí o mọ̀ pé a kì í há ọ mọ́ láé.

Nígbà tí ó yẹ láti pe ìrànlọ́wọ́ sí i

Ìrànlọ́wọ́-ara-ẹni àti àkàsọ̀ ìfarahàn tí a ṣe nílé ń gbé ọ̀pọ̀ ènìyàn lọ jìnnà. Ṣùgbọ́n o kò ní láti ṣe èyí ní ìdánìkanwà, àwọn àmì kan sì ń tọ́ka kedere síhà àtìlẹ́yìn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́.

Kàn sí dókítà tàbí onímọ̀-ọpọlọ bí ẹ̀rù náà bá ń dín ìgbé ayé rẹ kù, iṣẹ́ tí o pàdánù, àwọn ìkésíni tí o kọ̀, àwọn ọ̀nà àti ènìyàn tí o ti kọ̀ sílẹ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Kàn sí wọn bí ó bá bẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn ìjàǹbá tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ ẹ̀rù mìíràn tí kò sì rọ̀, bí o bá ní àwọn ìrántí-ojijì tàbí àlá búburú, tàbí bí àwọn ìkọlù ìjáyà pípé bá jẹ́ apá kan àwòrán náà. Oníṣègùn lè sọ bóyá èyí jẹ́ ẹ̀rù pàtó, apá kan àìsàn àníyàn, tàbí tí ó ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìpalára-ọkàn, kí ó sì bá ìrànlọ́wọ́ mu sí ohun tí ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́. Ìtọ́jú-tí-ó-dá-lórí-ìfarahàn ni ìlànà fún ìdí rere, fún àwọn ènìyàn kan, òògùn fún àsìkò kan jẹ́ apá tí ó bọ́gbọ́n mu nínú ètò náà.

Fífẹ́ ìrànlọ́wọ́ níhìn-ín kì í ṣe ìjẹ́wọ́ pé o kùnà ní ìwakọ̀. Ọ̀nà náà ti wà níbẹ̀ ní gbogbo àkókò, yóò sì dúró. A gbà ọ́ láàyè láti padà sí i lọ́ra, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn, ní ọ̀nà tìrẹ. Ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n ń ṣe èyí ń rí i pé ọkọ̀ náà tún di ohun lásán. Kì í ṣe ohun amúniláyọ̀. Kàn lásán. Ìyẹn ni ìṣẹ́gun tí ó dákẹ́ tí o ń wakọ̀ síhà rẹ̀.

Àwọn Orísun

• Cleveland Clinic, Amaxophobia (Fear of Driving): Symptoms, Causes & Treatment
• NHS, Phobias: Treatment
• StatPearls / NCBI Bookshelf, Specific Phobia
• American Psychological Association, Monitor on Psychology, Figuring out phobia