Iye Owó Tó Pamọ́ Ti Ìṣàkóso-Àṣejù

Alábòjútó kan tún ìmẹ́lì kan náà kọ ní ẹ̀ẹ̀mẹ́ta kí ó tó jáde. Wọ́n béèrè fún àkọ̀tun, lẹ́yìn náà wọ́n tún ìlà rẹ̀ kọ̀ọ̀kan ṣe. Wọ́n fẹ́ kí a fi wọ́n sínú àwọn ìpinnu tí, lóòótọ́, wọ́n gba ẹlòmíì síṣẹ́ láti ṣe. Láti inú, kò sí ọ̀kan nínú èyí tó dàbí ìṣàkóso. Ó dàbí ìbìkítà. Ó dàbí pípa ìdíwọ̀n mọ́ ní gíga.

Ẹni tí à ń ṣàkóso ń ní ìrírí ohun mìíràn pátápátá. Wọ́n nímọ̀lára pé à ń wò wọ́n. Wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí gbé àṣàyàn kékeré kọ̀ọ̀kan wá sí ọ̀dọ̀ rẹ dípò kí wọ́n gbẹ́kẹ̀ ìdájọ́ ara wọn, nítorí a máa ń bìkítà ìdájọ́ wọn síbẹ̀síbẹ̀. Lọ́ra, jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, wọ́n dá mímú iṣẹ́ wọn tó dára jù wá fún ọ dúró. Wọ́n mú ohun tí wọ́n rò pé o ó gbà wá fún ọ.

Àlàfo yẹn, láàrin bí ìṣàkóso-àṣejù ṣe rí láti ṣe àti bí ó ṣe kàn ni nígbà tí a bá ṣe é sí ọ, ni ibi tí ìbàjẹ́ gidi ń gbé. Ọ̀pọ̀ àwọn oníṣàkóso-àṣejù kì í ṣe aninilára. Wọ́n sábà máa ń jẹ́ àwọn tó fi ọkàn sínú iṣẹ́ jù, tó ní ẹ̀rí-ọkàn jù nínú ẹgbẹ́. Ìyẹn gan-an ni ìdí tí èyí fi yẹ láti mú lọ́nà tó ṣe pàtàkì.

Ibi tí ìfẹ́-àdánidá náà ti wá

Ó ṣèrànwọ́ láti dárúkọ ohun náà lóòótọ́. Rírọ̀ mọ́ ni kì í sábà jẹ́ nípa ìgbéraga. Ó jẹ́ nípa àníyàn.

Nígbà tí o bá jẹ́ ẹni tó jíhìn fún àbájáde tí o kò lè ṣàkóso pátápátá, ètò iṣan-ara rẹ ń wá ohun kan tí ó *lè* ṣàkóso, ohun tó sún mọ́ jù sì ni iṣẹ́ àwọn ẹlòmíì. Ìfẹ́-àìlábùkù ń bọ́ ọ. Bákan náà ni ẹ̀rù pé àṣìṣe lábẹ́ àbójútó rẹ ń kàn ọ́. Nígbà tí ó ń kọ̀wé nínú Harvard Business Review, Serenity Gibbons tọ́ka sí pé iṣẹ́ alábòjútó fúnra rẹ̀ ní ọ̀nà láti sọ àwọn ènìyàn tó ní ẹ̀bùn ní ti gidi di oníṣàkóso-àṣejù, sábà láìjẹ́ kí wọ́n ṣàkíyèsí títí tí ìyípadà-oṣiṣẹ́ àti ìdinku àmújáde á fi farahàn.

Ìṣòro náà ni pé ìwà tó jáde láti inú fífẹ́ kí àwọn nǹkan lọ dáadáa sábà máa ń jẹ́ ohun tó ń mú kí wọ́n lọ burú sí i.

Ohun tó ń ná ní ti gidi

Ìwé-owó mẹ́ta ló ń dé àsìkò rẹ̀, wọ́n sì ń pọ̀ sí i.

Ó ń fa ìṣírí ẹni náà gbẹ. Àwọn ènìyàn ní àìní jíjinlẹ̀ láti nímọ̀lára ìníni-lórí ohun tí wọ́n ń ṣe. Ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún ìwádìí lórí ohun tí àwọn onímọ̀-ẹ̀kọ́-ọpọlọ pè ní òmìnira-ìṣe (autonomy), ìmọ̀lára pé ìṣe rẹ jẹ́ tìrẹ, rí i pé ó jókòó nítòsí àárín gbùngbùn bóyá àwọn ènìyàn nímọ̀lára ìṣírí, ìtẹ́lọ́rùn, àti àlàáfíà níbi iṣẹ́. Àyẹ̀wò ńlá kan nínú ìwé-ìròyìn *Motivation and Emotion* kó ìwádìí lẹ́yìn ìwádìí jọ ó sì rí i pé àwọn aṣáájú tó ń ṣètìlẹ́yìn fún òmìnira-ìṣe àwọn ènìyàn wọn ní àwọn ẹgbẹ́ tó ń ròyìn ìtẹ́lọ́rùn-iṣẹ́ tó ga gidigidi, ìfaradà tó lágbára sí i, àlàáfíà tó dára sí i, àti èròǹgbà láti kúrò tó dín kù. Gba òmìnira-ìṣe yẹn kúrò, o kì í kàn bí ẹnì kan nínú. O ń mú epo náà kúrò.

Ó ń pa àwọn ènìyàn rẹ̀. Èyí kì í ṣe nípa ìdàníyàn-ọkàn nìkan. Àwọn olùwádìí tó ń kẹ́kọ̀ọ́ ìlera-ibi-iṣẹ́ ti fi hàn fún ìgbà pípẹ́ pé ìdàpọ̀ ìbéèrè gíga àti ìṣàkóso kékeré jẹ́ àpapọ̀ ìnira. Nínú àwọn ìwádìí àtọwọ́dọ́wọ́ tó wà lẹ́yìn àwòṣe ìbéèrè-ìṣàkóso-iṣẹ́, àwọn òṣìṣẹ́ tó wà nínú ipò ìnira gíga tí wọ́n ní ẹnu díẹ̀ lórí bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ ròyìn àárẹ̀ sí i, àníyàn sí i, ìṣòro oorun sí i. American Psychological Association ṣàkíyèsí pé fífún àwọn oṣiṣẹ́ ní ìṣàkóso sí i lórí iṣẹ́ wọn lè dín másùnmáwo kù kí ó sì dáàbò bo ìlera láìfi ìṣẹ́-àmújáde rúbọ. Ìṣàkóso-àṣejù ń kọ́ ẹ̀yà tó burú jù ti ìṣirò yẹn mọ̀ọ́mọ̀: ìnira dúró ní gíga, ìṣàkóso lọ sí òdo.

Ó ń sọ ẹgbẹ́ náà di kékeré ju bí ó ṣe jẹ́ lọ. Nígbà tí o bá fi ara rẹ sínú ìpinnu kọ̀ọ̀kan, o di àjà òkè. Kò sí nǹkan tó ń yára ju bí o ṣe lè ṣàyẹ̀wò rẹ̀. Àwọn ènìyàn dá ìdàgbàsókè ìdájọ́ dúró nítorí wọn kì í rí i ṣàdánrawò rí. Ní kété tí o bá ṣàìsàn tàbí tí a nà ọ́ tẹ́ẹ́rẹ́, iṣẹ́ náà á dúró, nítorí o kọ́ ètò kan tó nílò rẹ nínú àyíká kọ̀ọ̀kan. O fẹ́ ẹgbẹ́ tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa. O parí pẹ̀lú àfikún ara rẹ tí ó ní ìrísí ẹgbẹ́.

Ìhìn jẹ́ẹ́ tó wà nísàlẹ̀

Apá tó ń dun ni láti gbọ́ nùyí. Fún ẹni tó ń gbà á, àbójútó tímọ́tímọ́ kì í sábà dàbí "alábòjútó mi ní ìdíwọ̀n gíga." Ó dàbí "alábòjútó mi kò gbẹ́kẹ̀ mí láti ṣe èyí."

Ìhìn yẹn ń ṣe ìpalára lọ́ra tirẹ̀. Àwọn ènìyàn tó nímọ̀lára pé a kò gbẹ́kẹ̀ wọn máa ń gbé ní ìbámu pẹ̀lú rẹ̀. Wọ́n ń ṣọ́ra. Wọ́n ń fi àwọn ìṣòro pamọ́ dípò kí wọ́n gbé wọn jáde ní kùtùkùtù, nítorí gbígbé ìṣòro jáde túmọ̀ sí pípe àyẹ̀wò sí i. Rírí náà gan-an tí o ń gbìyànjú láti ra pẹ̀lú gbogbo ṣíṣàyẹ̀wò yẹn ni ohun tí ṣíṣàyẹ̀wò rẹ ń parun.

Ìrànlọ́wọ́ rere yàtọ̀ sí èyí, a sì ń nímọ̀lára ìyàtọ̀ náà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àtìlẹ́yìn tó wúlò máa ń dé nígbà tí a bá fẹ́ ẹ, ó bọ̀wọ̀ fún ẹ̀bùn ẹnì kejì, ó sì fi wọ́n sílẹ̀ ní ìjókòó awakọ̀. Irú tí a kò fẹ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé a mọ̀ dáradára, máa ń dàbí ẹ̀gàn kékeré.

Bí o ṣe lè tú ìdì-mú rẹ sílẹ̀

O kì í tún èyí ṣe nípa píparẹ́ lójijì kí o sì pè é ní ìfúnnilágbára. Lílọ láti inú ìlọ́wọ́sí-àṣejù dé àìsí kì í ṣe ìgbẹ́kẹ̀lé, ìkọ̀sílẹ̀ tó ní àmì tó dára jù ni. Iṣẹ́ náà ni láti dúró nítòsí *ohun tí a fẹ́* nígbà tí o ń jáwọ́ nínú *bí a ṣe ń ṣe é*. Àwọn ìgbésẹ̀ díẹ̀ tó ń ṣèrànwọ́ ní ti gidi:

1. Fohùn ṣọ̀kan lórí àbájáde, kí o sì fàsẹ́yìn kúrò nínú ọ̀nà rẹ̀. Ṣe pàtó kí o sì béèrè gidigidi nípa bí "ṣíṣe é dáadáa" ṣe rí, àbájáde, àkókò-ìparí, àwọn ìdíwọ̀n tó ṣe pàtàkì ní ti gidi. Kí o sì jẹ́ kí ẹni náà rí ọ̀nà tirẹ̀ sí i. Ọ̀nà wọn kò ní láti jẹ́ ọ̀nà rẹ kí ó tó jẹ́ ọ̀nà rere.
2. Ṣètò àwọn àkókò ìṣàyẹ̀wò ṣáájú. Ìgbésẹ̀ oníyọnu ni láti ṣàyẹ̀wò nígbàkigbà tí àníyàn bá dé, èyí tó ń wáyé nígbà gbogbo tí ó sì dàbí àìlétò fún ẹnì kejì. Dípò rẹ̀, ẹ jọ pinnu: a ó sọ̀rọ̀ ní Ọjọ́rú, o ó sì kìlọ̀ fún mi ní kùtùkùtù bí X bá ṣẹlẹ̀ nìkan. Àkókò-ìfarakonra tí a ṣètò ń fún ọ ní rírí ó sì ń fún wọn ní àsìkò ìníni tí a kò dá dúró.
3. Fi iṣẹ́ lélẹ̀ díẹ̀ kọjá ìtura rẹ. Tí o bá kàn fi ohun tó ní àbò pátápátá lélẹ̀ nìkan, o kì í fi ìgbẹ́kẹ̀lé lélẹ̀ ní ti gidi láé, ẹni náà kì í sì í dàgbà. Fún wọn ní ohun tó tóbi díẹ̀ ju èyí tí o dá lójú pé wọ́n lè bójú tó, kí o sì sọ fún wọn pé o wà lẹ́yìn wọn bí ó bá mì.
4. Jẹ́ kí àwọn àṣìṣe kékeré dúró. Kì í ṣe àìpé kọ̀ọ̀kan ló nílò ìka-ọwọ́ rẹ lórí àtúnṣe. Nígbà tí o bá ń tún ohun gbogbo ṣe, o ń kọ́ àwọn ènìyàn pé iṣẹ́ wọn kì í ṣe gidi títí tí o bá fọwọ́ kàn án. Àwọn àṣìṣe kan ni owó-ẹ̀kọ́ tí ẹnì kan ń san láti sunwọ̀n sí i. San án.
5. Kọ́ni pẹ̀lú ìbéèrè, kì í ṣe àtúnṣe. "Kí ni ìwòye rẹ lórí èyí?" ń kọ́ ìdájọ́. "Èyí ni gan-an bí èmi yóò ṣe é" ń fi tìrẹ rọ́pò tiwọn. Àkọ́kọ́ lọ́ra lónìí ó sì pọ́n lọ́nà tó kéré púpọ̀ ní ọdún kan sí i.
6. Ṣàkíyèsí àníyàn ara rẹ gẹ́gẹ́ bí ìsọfúnni. Ìfẹ́ láti dá sí i sábà máa ń jẹ́ àmì nípa *ìwọ*, kì í ṣe nípa bí iṣẹ́ náà ṣe dára tó. Nígbà tí o bá nímọ̀lára rẹ̀ tó ń dìde, dúró kí o tó ṣe é. O lè mú ara rẹ balẹ̀ láìnawọ́ sí kọ́ọ̀bọ́dù ẹlòmíì.

Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó túmọ̀ sí dídín ìdíwọ̀n rẹ kù. Ó túmọ̀ sí dídì wọ́n mú ní ìpele àbájáde dípò ìtẹ̀-bọ̀tìnì.

Nígbà tí àpẹẹrẹ náà kò fẹ́ yẹ̀

Àwọn kan nínú wa ń rọ̀ mọ́ nítorí ohun tó tóbi ju iṣẹ́ kankan lọ. Tí àìní láti ṣàkóso ohun gbogbo bá ń tẹ̀lé ọ síbi gbogbo, tí jíjáwọ́ bá dàbí àìléwu ní ti gidi, tí àníyàn tó wà nísàlẹ̀ rẹ̀ bá pariwo tó láti da oorun rẹ tàbí àwọn àjọṣepọ̀ rẹ rú, ìyẹn yẹ láti gbé lọ sí ọ̀dọ̀ oníṣègùn-ọpọlọ dípò kí o fi ọwọ́ le e dá dúró. Àníyàn oníṣàkóso tó ń tẹpẹẹ́mọ́ ṣeé wò sàn, wíwò ó sàn sì máa ń ṣèrànwọ́ jù ìmọ̀ràn ìṣàkóso kankan lọ.

Bí o bá sì wà ní ìhà tó ń gba ìṣàkóso-àṣejù tí ó sì ń pa ọ́ rẹ̀, o kò ń fojú inú wo ìpalára náà. Sọ ohun tí o nílò níbi tí o bá ti lè ṣe é láìléwu, gbára lé àwọn ènìyàn tó ń rán ọ létí ẹ̀bùn ara rẹ, kí o sì bá ẹnì kan tí o gbẹ́kẹ̀lé sọ̀rọ̀ bí másùnmáwo bá bẹ̀rẹ̀ sí tẹ̀lé ọ sílé. Àṣàkóso-lílemọ́ jẹ́ ìnira gidi, o sì tọ́ sí àtìlẹ́yìn fún un.

Àwọn aṣáájú tí àwọn ènìyàn rántí, àwọn tí ẹgbẹ́ wọn ń ṣe iṣẹ́ wọn tó dára jù tí wọ́n sì ń dúró, fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kì í ṣe àwọn tó dì í mú lílẹ̀ jù láé. Àwọn tó fi ohun gidi lé àwọn ènìyàn lọ́wọ́ tí wọ́n sì jẹ́ kí wọ́n rù ú ni wọ́n. Ìyẹn jẹ́ irú ìgbẹ́kẹ̀lé tó le sí i. Ó tún jẹ́ irú kan ṣoṣo tó ń mú kí ẹnikẹ́ni dàgbà.

Àwọn Orísun

• American Psychological Association, Occupational Stress and Employee Control
• Motivation and Emotion (PubMed Central), Leader autonomy support in the workplace: A meta-analytic review
• Harvard Business Review, 3 Ways to Kick Your Micromanaging Habit for Good
• Harvard Business Review, How to Help (Without Micromanaging)