Ìdí Tí Fífi Ìmọ̀lára Pamọ́ Fi Ń Fa Ìdàkejì (àti Ohun Tó Ń Ṣiṣẹ́ Dáadáa Sí i)

O ní ìmọ̀lára ìta rẹ̀ o sì pinnu, ní ìṣẹ́jú kan, pé ìsinsìnyí kì í ṣe àkókò rẹ̀. Bóyá ẹnìkan sọ nǹkan kan tó kàn lọ́nà tí kò tọ́. Bóyá ìgbì ìbànújẹ́ kan farahàn nínú ilé-ìtajà oúnjẹ. Nítorí náà o ṣe ohun tí wọ́n kọ́ ọ̀pọ̀ wa láti ṣe. O gbé e mì. O pa ojú rẹ mọ́ láìfi nǹkan hàn. O sọ fún ara rẹ pé o máa bójú tó o nígbà tó bá yá, nígbà-tó-bá-yá náà kò sì dé rárá.

Kò sí ohun tó burú nínú ìmọ̀lára-àdánidá yẹn. Nígbà mìíràn, dídì ìmọ̀lára mú fún wákàtí kan jẹ́ ìpinnu tó tọ́ gan-an. Ìṣòro ni nígbà tí fífi pamọ́ bá di ìgbésẹ̀ kan ṣoṣo tí o mọ̀, ìdáhùn-àdánidá tí o ń fà mọ́ ní gbogbo ìgbà, nítorí ìwádìí lórí ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn náà jọra lọ́nà tó yani lẹ́nu. Títẹ ìmọ̀lára mọ́lẹ̀ kì í mú kí ó kéré. Ó sábà máa ń mú kí ó pariwo sí i, ó sì ń rán owó-ìdíyelé sí ibìkan tí o kò ń wò.

Ohun tí o kò ronú nípa rẹ̀

Àdánwò olókìkí kan wà tó ṣàlàyé ọ̀pọ̀ nínú èyí nínú àwòrán kan. A ní kí àwọn ènìyàn jókòó nínú yàrá kan, kí wọ́n má sì ronú nípa àgbáǹréré funfun kan, ohunkóhun tí wọ́n bá ṣe. O lè fojú bù ú bí ó ṣe lọ. Àgbáǹréré funfun náà farahàn léraléra. Èyí sì ni apá tó já mọ́ nǹkan: nígbà tí a wá sọ fún àwọn ènìyàn kan náà pé wọ́n lè ronú nípa àgbáǹréré náà lómìnira, ó dà bọ̀ padà tó pọ̀ sí i ju fún àwọn tí a kò sọ fún láti tẹ̀ ẹ́ mọ́lẹ̀ lákọ̀ọ́kọ́ rárá.

Onímọ̀ nípa ọpọlọ Daniel Wegner pe èyí ní àbájáde-ìpadàbọ̀, ìṣàlàyé náà sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ohun ẹ̀rín ní kété tí o bá rí i. Láti pa èrò kan mọ́ sóde, apá kan ọkàn rẹ ní láti máa yẹ̀wò bóyá èrò náà ṣì lọ. Yíyẹ̀wò yẹn ń pa èrò náà mọ́ láàyè jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. O di alóre alẹ́ fún ohun gan-an tí o fẹ́ gbàgbé.

Àwọn ìmọ̀lára ń ṣiṣẹ́ lọ́nà kan náà. Nígbà tí o bá tẹ ìmọ̀lára kan mọ́lẹ̀, apá kan rẹ ń dúró ní ìṣọ́ra lòdì sí i, èyí tó ń pa á mọ́ nítòsí. A kì í ṣàkóso ìmọ̀lára náà. A ń gbé e kalẹ̀, tí ẹ̀rọ rẹ̀ ṣì ń ṣiṣẹ́.

Fífi pamọ́ ń fi ìmọ̀lára pamọ́, kì í ṣe owó-ìdíyelé

Ó ṣàǹfààní láti ya nǹkan méjì tí a máa ń dàpọ̀ sọ́tọ̀. Ọ̀kan ni ohun tí o ní ìmọ̀lára rẹ̀ nínú. Èkejì ni ohun tí o fihàn lóde. Àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ pe ọgbọ́n dídi ojú tó fara balẹ̀ mú nígbà tí ìjì náà ń bá a lọ lábẹ́ ní "ìfipa-ìfihàn-mọ́." O ń ṣàkóso ìfihàn náà, kì í ṣe ìmọ̀lára náà.

Ìyẹn sì ni ìdẹkùn náà. Àwọn ìwádìí tó fi àwọn ènìyàn sábẹ́ másùnmáwo tí wọ́n sì ní kí wọ́n bo àwọn ìdáhùn wọn rí i pé ara kì í gba ìròyìn náà. Àwọn àmì òde ń dákẹ́ nígbà tí inú ń dúró ní ṣíṣiṣẹ́, nígbà mìíràn ní ṣíṣiṣẹ́ sí i ju ti tẹ́lẹ̀. Ojú rẹ sọ pé kò burú. Ìlù-ọkàn rẹ, àwòdún-àṣepọ̀ másùnmáwo rẹ, èjìká rẹ tó le sọ bíbẹ́ẹ̀kọ́.

Ṣe ìyẹn léraléra tó, ó sì ń kójọpọ̀. Àwọn tó ń gbara lé fífi pamọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àkọ́kọ́ wọn láti fara dà máa ń ròyìn àníyàn púpọ̀ sí i àti ìsoríkọ́ pẹ̀lú àkókò, àti kékeré nínú àwọn nǹkan rere náà pẹ̀lú. Fífi pamọ́ jẹ́ ọgbọ́n aláìlódi. Ó ń dín àwọn ìmọ̀lára tó le kù díẹ̀ àti àwọn tó gbóná púpọ̀, ìdí nìyí tí àwọn tó ń fi ipá la ohun gbogbo kọjá fi sábà máa ń ṣàpèjúwe rírí lára pẹrẹsẹ lọ́nà tó ṣàjèjì, kì í ṣe ní àlàáfíà.

Ìdí tí "kàn fi ipá la kọjá" fi ń rẹ̀ ọ́

Ronú nípa ohun tí dídì ìderí mú lóòótọ́ gbà. Àfiyèsí. Ìsapá. Ariwo ẹ̀yìn tó dúró ṣinṣin ti ìṣọ́-ara-ẹni. Ìyẹn ni agbára tí o ń ná láti pa nǹkan kan mọ́ dípò kí o ná a lórí ìjíròrò náà, iṣẹ́ náà, tàbí ẹni tó wà níwájú rẹ.

Èyí jẹ́ apá kan ìdí tí fífi pamọ́ fi sábà máa ń fara hàn nínú ara kí ó tó fara hàn bí ìmọ̀lára tó ní orúkọ. Ẹ̀fọ́rí ẹ̀dọ̀fóró. Ẹ̀rẹ̀kẹ́ tó ti dì ní àkókò oúnjẹ ọ̀sán. Oorun tí kò tù ni lára gan-an. Dídì tí kò ṣe kedere nínú àyà. Kò sí ọ̀kan nínú ìyẹn tó jẹ́ ẹ̀rí ohunkóhun fúnra rẹ̀, ṣùgbọ́n ó jẹ́ àpẹẹrẹ tó mọ̀ọ́mọ̀: ìmọ̀lára tí o kọ̀ láti bójú tó ń rí ẹnu-ọ̀nà ẹ̀yìn.

Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó túmọ̀ sí pé o gbọ́dọ̀ tú gbogbo ìmọ̀lára jáde ní ìṣẹ́jú tó bá dé. Èròngbà kì í ṣe ìdarí kékeré. Ó jẹ́ irú ìdarí mìíràn, irú tó ń jẹ́ kí ìmọ̀lára wà pẹ́ tó láti sọ nǹkan fún ọ, dípò kí o bá a jà ní gbogbo ọ̀nà.

Ohun tí a ó ṣe dípò rẹ̀

Àṣàyàn mìíràn dípò fífi pamọ́ kì í ṣe dídà gbogbo rẹ̀ jáde. Ó jẹ́ fífún ìmọ̀lára ní àyè díẹ̀ àti ìṣàkóso díẹ̀. Àwọn ọ̀nà díẹ̀ tó dúró dáadáa:

1. Sọ ọ́ ní orúkọ, jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Fi ọ̀rọ̀ sí ohun tí o ní ìmọ̀lára rẹ̀, kódà nínú orí rẹ nìkan. "Èyí ni ìbínú." "Ìyẹn dun mí." "Ẹ̀rù Thọ́sídè ń ba mí." Sísọ ìmọ̀lára ní orúkọ máa ń mú afẹ́fẹ́ díẹ̀ jáde nínú rẹ̀. O kò ń bá a jiyàn. O ń jẹ́wọ́ pé ó wà, èyí tó jẹ́ òdìkejì fífi pamọ́.
2. Yí férémù náà padà, kì í ṣe ojú náà. Dípò fífi ìdáhùn náà pamọ́, tún wo ohun tó fà á. Ǹjẹ́ ìtúmọ̀ mìíràn wà lórí ohun tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹlẹ̀? Ǹjẹ́ ẹlẹgbẹ́-iṣẹ́ rẹ bú nítorí ìwọ, tàbí nítorí òwúrọ̀ wọn bàjẹ́? Ìyípadà yìí, tí a máa ń pè ní àtúnwò-nǹkan nígbà mìíràn, máa ń ṣe ohun tí fífi pamọ́ kàn ń díbọ́n láti ṣe: ó ń dín ìgbóná náà kù gan-an, kì í sì í tẹ àwọn ìmọ̀lára rere rẹ mọ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àbájáde-ẹ̀gbẹ́.
3. Kọ ọ́ sílẹ̀. Ìwádìí tó fẹsẹ̀ múlẹ̀ wà, ọ̀pọ̀ rẹ̀ látọ̀dọ̀ onímọ̀ nípa ọpọlọ James Pennebaker, pé lílo ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tàbí ogún láti kọ ní olóòótọ́ nípa ìrírí tó le lè ṣèrànwọ́. Kì í ṣe ìwé-ìrántí tó mọ́, kìkì àwọn èrò àti ìmọ̀lára gidi rẹ sórí ojú-ìwé. Àwọn tó ń ṣe èyí ti fi ìtẹ̀síwájú tó ṣeé wọn hàn, títí kan àbẹ̀wò díẹ̀ sí oníṣègùn ní àwọn oṣù tó tẹ̀lé. Ọgbọ́n náà ni láti ṣàwárí rẹ̀ gan-an, kì í ṣe láti tún ẹ̀dùn kan náà yí ká, nítorí ṣíṣàtúntò ìtàn kan náà lọ́nà kan náà kàn jẹ́ ìrònú-àtúnwí pẹ̀lú kálámù.
4. Jẹ́ kí ó gba inú ara rẹ kọjá. Ìmọ̀lára jẹ́ ti ara. Nígbà mìíràn, ọ̀nà tó yára jù láti dín ìta rẹ̀ kù ni ìtújáde èémí lọ́ra, ìrìn kúkúrú, tàbí gbígbọn ọwọ́ rẹ, dípò àyíká mìíràn ti ìrònú nípa rẹ̀.
5. Yan àkókò rẹ, mọ̀ọ́mọ̀. "Kì í ṣe ìsinsìnyí" jẹ́ àṣàyàn tó dára pátápátá ní àárín ìpàdé. Ìyàtọ̀ tó wà láàrin ìlera àti ìpalára ni bóyá "kì í ṣe ìsinsìnyí" bá wá pẹ̀lú "nígbà tó bá yá." Gbé ìmọ̀lára náà kalẹ̀, lẹ́yìn náà padà sí i nígbà tí o bá ní ìṣẹ́jú kan àti àsírí díẹ̀.

O kò nílò gbogbo àrún-ún. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń rí ọ̀kan tàbí méjì tó bá wọn mu tí wọ́n sì ń gbara lé àwọn ìyẹn.

Ìkìlọ̀ tó tọ́

Fífi pamọ́ kì í ṣe ẹni ìkà. Mímú ara rẹ balẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ láti la ìsìnkú, ìgbékalẹ̀, tàbí ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tó le pẹ̀lú ẹni tó ṣòro kọjá jẹ́ ọgbọ́n lásán, tó wúlò. Yíyan ìgbà àti ibi tí a ó ní ìmọ̀lára nǹkan jẹ́ apá kan jíjẹ́ àgbà tó ń ṣiṣẹ́. Ìpalára náà ń wá láti ṣíṣe é ohun-èlò kan ṣoṣo rẹ, láti dídì ìderí náà mọ́lẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ tàbí ọdún títí o fi pàdánù àkọsílẹ̀ ohun tó wà nísàlẹ̀ ibẹ̀.

Bí o bá ka gbogbo èyí tí o sì dá ara rẹ mọ̀, rọra. Ọ̀pọ̀ wa kọ́ láti fi pamọ́ fún àwọn ìdí rere, sábà nítorí pé níbìkan lọ́nà, àwọn ìmọ̀lára ńlá kì í ṣe èyí tó láìséwu láti fihàn. Píparí ìkọ́ ìyẹn lọ́ra, kì í sì í ṣẹlẹ̀ nípa ipá.

Ìgbà tí a ó fi wá ìtìlẹ́yìn sí i

Nígbà mìíràn, ìmọ̀lára kan tóbi jù láti bójú tó fúnra rẹ, ìyẹn kì í sì í ṣe ìkùnà agbára-ìfẹ́. Bí o bá ti rẹ̀ tàbí kí o wà ní ìsoríkọ́ fún ọ̀sẹ̀ mélòó kan, bí o kò bá dàbí ẹni tó lè dé ọ̀dọ̀ àwọn ìmọ̀lára rẹ rárá, bí àwọn ìrírí àtijọ́ bá ń farahàn léraléra lọ́nà tí o kò lè tù, tàbí bí gbogbo nǹkan bá kàn dàbí èyí tó pọ̀ jù, ìyẹn jẹ́ ìdí rere láti bá oníṣègùn tàbí oníṣègùn-ọpọlọ sọ̀rọ̀. Akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣí àyè fún ohun tí o ti ń dì mú, ní ìyárayá tó rí bí ohun tó láìséwu. O kò gbọ́dọ̀ dúró títí ó fi di èyí tí a kò lè fara dà kí o tó béèrè. Wíwá ìrànlọ́wọ́ ní ìṣáájú jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun aláàánú jù, tó wúlò jù tí o lè ṣe fún ara rẹ.

Ìmọ̀lára tí o ti ń yẹra fún ó ṣeé ṣe kì í léwu bíi yíyẹra náà. Ọ̀pọ̀ àwọn ìmọ̀lára, bí a bá fún wọn ní afẹ́fẹ́ díẹ̀ àti àkókò díẹ̀, ń rọ̀ tí wọ́n sì ń kọjá lọ. Wọ́n sábà máa ń fẹ́ kí a ní ìmọ̀lára wọn, fún ìgbà díẹ̀, lẹ́yìn náà kí a jọ̀wọ́ wọn lọ.

Àwọn Orísun

• American Psychological Association, Suppressing the 'white bears'
• American Psychological Association, Expressive writing can help your mental health
• National Library of Medicine (PMC), Reappraisal and suppression emotion-regulation tendencies differentially predict reward-responsivity and psychological well-being