Ọdún àkọ́kọ́ tí owó rẹ̀ tù ú lára lóòótọ́, ó kíyèsí i ní àwọn ọ̀nà kékeré. Ìsanwó ọkọ̀ kò tún jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá mọ́. Jíjẹun níta kò tún gba ìṣirò nínú gbọ̀ngàn ìdúró ọkọ̀. Torí náà ó pinnu láti bẹ̀rẹ̀ fífúnni dáadáa, ó ṣí ìwé ìṣirò, ó wò ó fún ìṣẹ́jú ogún, ó sì tún tì í pa, nítorí kò mọ nọ́ḿbà tí kò ní tì í lójú.
Ìṣòro tó dára ni ìyẹn láti ní, ó sì wọ́pọ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ẹni tí a kọ́ ní ọ̀nà kan níbí. Ìdámẹ́wàá wà, ìdáhùn pàtó láti inú àṣà pàtó kan. Ìṣirò ìfẹ́ni tó gbéṣẹ́ wà, èyí tó le tó sì lè jẹ́ kí ẹni tó ń fúnni lákọ̀ọ́kọ́ rò pé ó nílò oyè ìwádìí kí ó tó rán àádọ́ta dọ́là. Láàrin àwọn méjèèjì ni ẹgbẹ́ ńlá àwọn ènìyàn tó lágbára wà tí wọn yóò fúnni lórí ìtòlẹ́sẹẹsẹ bí ẹnìkan bá fún wọn ní ọ̀nà tó ṣe é gbèjà láti yan nọ́ḿbà náà.
Èyí ni ọ̀nà kan láti yàn án. Ó gba nǹkan bí ìṣẹ́jú mẹ́wàá, o sì ń ṣe é lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo.
Kí ni fífúnni lórí ìdá kan ń ṣe fún ọ lóòótọ́?
Ó ń yí ohun tí owó tí ò ń wọlé túmọ̀ sí padà kí ó tó yí ohunkóhun mìíràn padà. Owó tí ó ń jáde fúnra rẹ̀, ní ìdá kan tí kò yípadà, kò tún jẹ́ pátákó ìdíje tí ò ń gbìyànjú láti borí mọ́, ó ti di ìpèsè tí ó ní iṣẹ́ so mọ́.
Ìyípadà yẹn ni apá tí kò sí ẹni tó ń kọ nípa rẹ̀, ó sì níye lórí ju ìṣirò tó wà lábẹ́ rẹ̀ lọ. Ẹni tó ṣì ń kó owó jọ láti dé ìmọ̀lára kan kì í mọ ìgbà tí nọ́ḿbà náà bá tọ́, nítorí ìmọ̀lára náà ń yí padà ní gbogbo ìgbà tí nọ́ḿbà náà bá yí padà. Ẹni tó ti pinnu ohun tí ìpín kan nínú rẹ̀ wà fún ti dáhùn ìbéèrè náà tẹ́lẹ̀. Wọ́n ń ka ìwọ̀n owó wọn lọ́nà mìíràn, wọ́n ń jíròrò pẹ̀lú ìfarabalẹ̀ nítorí nọ́ḿbà náà kò gbé iyì ara wọn wọ inú yàrá, wọ́n sì lè fi ìlànà tí kò dára sílẹ̀ láìjẹ́ kí ìdúró náà dàbí ìdájọ́.
Ìwádìí lórí fífúnni tọ́ka sí ọ̀nà tó gbóná láìṣèlérí ohunkóhun fún ọ. Dunn, Aknin àti Norton rí i nínú ìwádìí ìbéèrè, ìwádìí ìgbà pípẹ́ àti ìdánwò pé nínáwó lórí àwọn ẹlòmíràn ń fi ayọ̀ tó pọ̀ jù hàn ju nínáwó owó kan náà lórí ara ẹni lọ. Àwárí nípa àpapọ̀ ni ìyẹn, kì í ṣe ìdánilójú nípa ọjọ́ Ìṣẹ́gun rẹ, àpilẹ̀kọ yìí kò sì ní sọ ohun tí yóò padà wá sọ́dọ̀ rẹ fún ọ. Ohun tí yóò sọ ni pé ìdá tí a ti pinnu tẹ́lẹ̀ ń yọ àríyànjiyàn kan tó ń tún ara rẹ̀ ṣe kúrò nínú ọdún rẹ, ìyẹn nìkan sì tọ́ sí ìṣẹ́jú mẹ́wàá náà.
Ìdá mélòó ni kí n yàn?
Yan nọ́ḿbà tí ìwọ kò ní tún jíròrò rẹ̀ ní oṣù tí kò dára. Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn tó ń bẹ̀rẹ̀ èyí, ó máa ń bọ́ sí àárín ìdá kan àti ìdá márùn-ún nínú gbogbo owó tó ń wọlé, ìdáhùn tó tọ́ sì ni iye tó tóbi jù tí o ní ìdánilójú gidi pé ìwọ kò ní pa á dá ní oṣù Ọ̀pẹ̀.
Àwọn nǹkan díẹ̀ ni ó ń mú kí ó dúró.
Ìdá, kì í ṣe iye. Iye kan gbọ́dọ̀ padà sí àtúnyẹ̀wò ní gbogbo ìgbà tí owó tí ń wọlé rẹ bá yí padà, èyí sì túmọ̀ sí pé ó tún di ìpinnu ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ìdá kan ń dàgbà pẹ̀lú rẹ fúnra rẹ̀, torí náà ọdún tó dára á gbé e sókè láìsí ìpàdé kankan.
Kí ó tó orí owó tàbí lẹ́yìn orí, yan ọ̀kan kí o sì kọ ọ́ sílẹ̀. Kò sí ìdáhùn ìwà rere níbí. Ohun tó wà ni ẹ̀yà tí ìwọ yóò ṣì lè sọ pẹ̀lú ìdánilójú ní oṣù méjìdínlógún sí i.
Má yan nọ́ḿbà tó nílò ọdún tó dára. Kókó ìdánwò yìí ni pé ó gbọ́dọ̀ yè ní ìdámẹ́rin ọdún tí kò gbé nǹkan wá. Iye tó ń ṣiṣẹ́ nìkan nígbà tí nǹkan bá ń lọ dáadáa kì í ṣe ìdá, ìmọ̀lára ni.
Kò sí nọ́ḿbà ìwà rere. Ẹnikẹ́ni tó bá sọ bí bẹ́ẹ̀ kọ́ fún ọ ń ta ìlànà kan fún ọ. Nọ́ḿbà tó ń ṣiṣẹ́ nìkan ni ó wà, ṣíṣiṣẹ́ sì túmọ̀ sí pé ó dúró ní oṣù Ṣẹ́rẹ́ ó sì dúró ní oṣù tí oníbàárà bá san owó pẹ́.
Ìgbà wo ni kí n bẹ̀rẹ̀, ṣé ìdá kan kéré jù láti kà?
Bẹ̀rẹ̀ nísinsìnyí, ní ìdá tí ó bá lè yè ní oṣù tí kò dára. Ìdá kan tí o bẹ̀rẹ̀ lọ́dún yìí sàn ju ìdá mẹ́wàá tí ìwọ yóò bẹ̀rẹ̀ nígbà tí o bá múra tán. Àṣà náà ni apá tó ṣòro níbí, ìṣirò kò sì ṣòro rí.
Ìdúró ní ọ̀nà ìkùnà pàtó kan. Ààlà náà ń yí padà. Ní ọgbọ̀n ọdún, ètò náà ni pé kí owó oṣù kọjá iye kan, ní ogójì ọdún ni pé kí gbèsè ilé kéré sí i, ní àádọ́ta ni pé kí àwọn ọmọ parí ilé ìwé, ọ̀kọ̀ọ̀kan nínú wọn sì bọ́gbọ́n mu gan-an bí a bá wò ó lọ́tọ̀. Pa pọ̀, wọ́n jẹ́ ìgbésí ayé tí fífúnni ṣì wà ní ìṣẹ̀lẹ̀ kan síwájú nígbà gbogbo. Ẹni tó bẹ̀rẹ̀ ní ìdá kan ní ọdún méjìdínlọ́gbọ̀n ti ṣe àṣà náà fún ogún ọdún nígbà náà, ó sì rọrùn fún un láti gbé e sókè, nítorí gbígbé nǹkan tó ti wà tẹ́lẹ̀ sókè jẹ́ ìpinnu tó kéré ju bíbẹ̀rẹ̀ láti òfo lọ.
Fi òfin ìgbésókè kan kún un nígbà tí o wà níbí. Nígbà tí owó tí ń wọlé rẹ bá pọ̀ sí i, gbé ìdá náà sókè ní ààbọ̀ ìdá. Ìwọ kò ní rí ààbọ̀ ìdá lára lórí ìgbésókè owó oṣù, àṣà náà á sì dàgbà ní eré iṣẹ́ rẹ dípò kí ó máa dúró de ìmọ̀lára.
Báwo ni mo ṣe lè tò ó kí agbára ìfẹ́ má bàa wọ inú rẹ̀ rárá?
Tò ó láìfọwọ́kàn ní ọjọ́ tí o kò ní wò rárá, kí o sì dá ìpinnu dúró. Ìgbésókè owó oṣooṣù déédéé ní ọjọ́ tó tẹ̀ lé ọjọ́ owó ń yọ àṣàyàn kúrò pátápátá, èyí sì ni ọ̀nà kan ṣoṣo tí ó dájú láti pa nǹkan mọ́ ní ṣíṣiṣẹ́ nínú ìdámẹ́rin ọdún tó le koko.
Ẹ̀rí fún àwọn ìlànà ìpìlẹ̀ lágbára lọ́nà tí kò wọ́pọ̀. Ìwádìí Madrian àti Shea lórí ìkópa 401(k) rí i pé yíyí ìforúkọsílẹ̀ padà láti ìyọ̀ǹda sí ti ara rẹ̀ yí ìṣesí padà lọ́nà ńlá láìyí ìwà ọrọ̀ ajé kankan nínú ètò náà padà, àti pé àwọn ènìyàn sábà máa ń dúró síbi tí ìlànà ìpìlẹ̀ náà gbé wọn sí. Ìwọ̀sí ni agbára tó lágbára jù nínú ọ̀rọ̀ owó ẹnìkọ̀ọ̀kan. Tọ́ ọ sí nǹkan tí o yàn tinútinú, yóò sì ṣiṣẹ́ fún ọ ní gbogbo ọdún.
Òfin mẹ́ta ni ó ń mú kí ètò aládàáṣe náà jẹ́ òtítọ́. Tò ó ní oṣooṣù dípò lọ́dọọdún, nítorí ìgbésókè owó kékeré méjìlá kì í hàn, ìgbésókè owó kan ní oṣù Ọ̀pẹ̀ sì jẹ́ ìjíròrò. Ṣàyẹ̀wò rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan lọ́dún, ní wákàtí kan náà tí o ti ń ṣàyẹ̀wò gbogbo ohun mìíràn, àti pé nígbà náà nìkan. Má sì tún jíròrò rẹ̀ ní àárín ọdún ní oṣù tó dára pẹ̀lú, nítorí ìdá tí ó bá gòkè lórí ìdùnnú jẹ́ ìdá tí yóò sọ̀kalẹ̀ lórí àníyàn.
Bí n kò bá tíì ní owó náà ńkọ́?
Nígbà náà, fi ọgbọ́n tí wọ́n ń san owó rẹ̀ fún ọ fúnni dípò wákàtí rẹ nìkan. Ọ̀sán kan nínú ohun tí o mọ̀ dáadáa lóòótọ́ níye lórí sí àjọ kékeré kan ju ọ̀sán kan náà tí o ná owó rẹ̀ tí o sì fi ṣètọrẹ, ó sì wà ní àrọ́wọ́tó ní ọ̀pọ̀ ọdún ṣáájú owó náà.
Èyí ni apá tí a máa ń fò, òun sì ni apá tí ó ń mú kí gbogbo àṣà náà wà ní àrọ́wọ́tó ẹni tó ṣì ń gòkè. Mẹ́rin nínú àwọn nǹkan tó níye lórí jù tí o lè fi fún ẹnìkan ní oṣù yìí kò ná nǹkan kan rárá. Sọ orúkọ ẹnìkan nínú yàrá tí wọn kò sí, èyí ni gbígbọ̀wọ́, kì í sì í ṣe ìmọ̀ràn. Yin nǹkan pàtó kan ní gbangba, níwájú àwọn tí èrò wọn nípa wọn ṣe pàtàkì. Ṣe ìfihàn tí ìwọ ìbá ti fi pamọ́ sọ́dọ̀ ara rẹ. Kọ́ àwọn ẹlòmíràn ní ohun tí o mọ̀, èyí sì ni ọ̀nà tó yára jù láti mọ apá wo nínú rẹ̀ tí o kàn ń díbọ́n.
Ẹ̀rí nípa iṣẹ́ àyọ̀nda ń fúnni ní ìṣírí ó sì tọ́ sí sísọ pẹ̀lú ìṣọ́ra. Àyẹ̀wò tó tòótọ́ nínú BMC Public Health rí i pé àwọn olùyọ̀ǹda ara wọn fi àbájáde tó dára jù hàn lórí ìsoríburúkú, ìtẹ́lọ́rùn ìgbésí ayé àti àlàáfíà, àti ewu ikú tó kéré sí i nínú ìtúpalẹ̀ àpapọ̀, nígbà tí àwọn òǹkọ̀wé sọ ọ́ kedere pé a kò tíì mọ ohun tó fa á. Torí náà, ṣe é nítorí ó pọ́n ó sì wúlò, àti nítorí òun ni ẹ̀yà àṣà yìí tí o lè bẹ̀rẹ̀ lónìí, kì í ṣe nítorí ẹnìkan ṣèlérí èrè kan fún ọ.
Yan nọ́ḿbà náà lónìí, kì í ṣe ní oṣù Ọ̀pẹ̀
Kọ nọ́ḿbà náà sílẹ̀ kí ìmọ̀lára tó dára náà tó parẹ́. Kì í ṣe ẹni tí yóò gbà á, èyí jẹ́ tìrẹ, kì í sì í ṣe ti àpilẹ̀kọ yìí, kì í sì í ṣe ìlérí, nítorí ìlérí ní àwùjọ olùgbọ́. Ìdá náà nìkan, bóyá ó jẹ́ kí ó tó orí owó tàbí lẹ́yìn rẹ̀, àti ọjọ́ tí ìgbésókè owó náà yóò máa lọ.
Lẹ́yìn náà, padà sí iṣẹ́ rẹ. Ìdá tí a ti tò kì í ṣe owó orí lórí ìfẹ́ tí ó lágbára, kì í sì í ṣe àríyànjiyàn fún iṣẹ́ tó kéré. Ó jẹ́ ìdàkejì rẹ̀: òun ni ó ń dá ọdún mẹ́wàá tó ń bọ̀ ti iṣẹ́ líle tí a san owó rẹ̀ dáadáa dúró láti dá lórí pátákó ìdíje, ẹni tí kò sì ń tọ́jú pátákó ìdíje máa ń béèrè fún nǹkan sí i, ó máa ń dúró pẹ́ sí i, ó sì ṣì wà nínú eré nígbà tí àwọn nọ́ḿbà ńlá bá dé nígbẹ̀yìn.
Àwọn Orísun
- Science, Spending money on others promotes happiness
- National Bureau of Economic Research, The Power of Suggestion: Inertia in 401(k) Participation and Savings Behavior
- BMC Public Health, Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers