Thương vụ chốt lúc bốn giờ chiều và cả căn phòng vỡ òa. Có người gọi rượu sâm banh, có người phát biểu và nhắc tên cô, còn cô đứng ở rìa đám đông, cảm thấy hoàn toàn ổn. Không tê dại. Không thất vọng. Chỉ là ổn. Đằng sau cái ổn ấy, cô đã nghĩ nửa phần tới thương vụ tiếp theo, thương vụ lớn hơn, phiên bản có thêm một số không ở đuôi.
Rồi một nỗi lo nhỏ ghé tới. Lẽ ra chuyện này phải mang lại nhiều cảm xúc hơn chứ?
Đem câu hỏi ấy đi tìm, bạn sẽ nhận hai câu trả lời, cả hai đều sai với bạn. Câu thứ nhất nói cảm giác nhạt nhòa chứng tỏ mục tiêu ấy rỗng tuếch và bạn nên bớt tham vọng đi. Câu thứ hai nói bạn cần một mục tiêu lớn hơn ngay lập tức, vốn cũng chính là nỗi hoảng ấy khoác bộ đồ đẹp hơn. Có một cách đọc thứ ba, và với người đã thắng liên tục một thời gian thì nó gần như luôn đúng. Sự vững vàng chính là cảm giác của việc cán đích, khi bạn đã quen với việc thắng.
Vì sao tôi chẳng thấy gì sau khi đạt một mục tiêu lớn?
Vì sự mong chờ và sự cán đích chạy trên hai hệ thống khác nhau, và hệ thống của bạn thích nghi rất nhanh. Phần lớn nguồn điện nằm ở cuộc rượt đuổi, và chính sự thích nghi làm vạch đích trở nên phẳng lặng lại cũng là cơ chế đã cho phép bạn liên tục nâng mục tiêu lên ngay từ đầu.
Điều này đã cũ và được ghi chép kỹ. Nghiên cứu của Brickman, Coates và Janoff-Bulman về những người trúng xổ số cho thấy người trúng giải không hạnh phúc hơn nhóm đối chứng, và điều đáng chú ý hơn là sau đó họ còn ít tận hưởng những chuyện thường ngày hơn. Về sau, Diener, Lucas và Scollon chỉnh lại bức tranh theo hướng hữu ích hơn: sự thích nghi là có thật nhưng không tuyệt đối, điểm cân bằng cảm xúc không trung tính, và trong một số điều kiện nó có thể dịch chuyển. Dịch sang buổi chiều thứ Năm của bạn, điều đó có nghĩa là sự phẳng lặng ấy là đặc tính của một hệ thống được hiệu chỉnh tốt, chứ không phải bằng chứng rằng chiến thắng là giả.
Cũng đáng gọi tên mặt tích cực một cách thẳng thắn, vì chẳng ai làm. Thích nghi là lý do năm khắc nghiệt mà bạn từng sống sót giờ chỉ còn là mức làm việc bình thường của bạn. Chính bộ máy khiến chiến thắng này trở nên bình thường cũng là thứ đã biến mục tiêu bất khả thi năm ngoái thành mức nền của năm nay. Bạn không mất khả năng cảm nhận. Bạn đã nâng cái sàn lên.
Cảm giác phẳng lặng có nghĩa là tôi chọn sai mục tiêu không?
Thường là không, và có một cách nhận biết rất gọn. Một mục tiêu sai để lại cảm giác nhẹ nhõm vì cuối cùng nó cũng xong. Một mục tiêu đúng mà bạn chỉ đơn giản đã quen thì để lại cảm giác vững vàng, với điều tiếp theo đang lặng lẽ hình thành phía sau.
Sai lầm của phần lớn bài viết về chủ đề này là coi pháo hoa như phần thưởng. Nó chưa bao giờ là vậy. Phần thưởng là những gì chiến thắng ấy thực sự mua được, và đó là một danh sách bạn có thể đọc chứ không phải một cảm giác bạn phải diễn giải. Hãy dành mười phút viết nó ra. Bây giờ bạn có những lựa chọn nào mà hồi tháng Giêng bạn không có. Cuộc gọi của ai giờ được người ta gọi lại. Bạn có thể từ chối những gì mà trước đây bạn không thể từ chối. Danh sách đó là biên nhận, và nó gần như luôn ấn tượng hơn cảm giác của buổi chiều hôm ấy.
Còn một lý do nữa khiến những chiến thắng lớn hạ cánh êm ru, và nó thuộc về cơ thể. Người chịu áp lực giỏi thường đã xây được năng lực ấy ở đâu đó, và với nhiều người có năng suất cao, nó được xây dưới thanh tạ hoặc trên một cung đường chạy quanh khu phố, chứ không phải trong một cuốn nhật ký. Nghiên cứu trên tạp chí The Lancet Psychiatry với hơn một triệu người trưởng thành tại Mỹ cho thấy những người có tập luyện báo cáo số ngày sức khỏe tinh thần kém ít hơn đáng kể so với người không tập, và mối liên hệ mạnh nhất ở khoảng ba đến năm buổi mỗi tuần. Cơ thể là thiết bị mà mười năm tới của bạn vận hành trên đó, và đó là lý do việc tập luyện thuộc về câu chuyện tham vọng chứ không chỉ câu chuyện sức khỏe.
Làm sao phân biệt vững vàng với kiệt sức?
Tháng này hãy chạy một phép thử: đề nghị được đồng hành cùng ai đó qua ngày trọng đại của họ. Nếu ý nghĩ ấy làm bạn phấn chấn, bạn đã cán đích. Nếu ý nghĩ ấy khiến bạn không chịu nổi, bạn đang mệt, và mệt là một vấn đề khác với cách chữa khác.
Đây là phép chẩn đoán sạch sẽ nhất trong bài, vì nó không đòi bạn phải diễn giải tâm trạng của chính mình, đúng thứ mà lúc này bạn đang dở. Hãy chọn một người sắp có buổi thuyết trình, một cuộc phỏng vấn, một giải đấu đầu tiên, một cuộc nói chuyện khó. Đề nghị chạy thử với họ, nghe điện thoại của họ đêm trước, hoặc ngồi trong phòng cùng họ. Rồi để ý xem lồng ngực bạn phản ứng ra sao khi họ đồng ý.
Nó hiệu quả như một phép chẩn đoán vì việc giúp người khác chuẩn bị đưa sự chú ý của bạn ra khỏi hệ thần kinh của chính bạn, đúng vào lúc việc chú ý vào bản thân là đắt đỏ nhất. Nó cũng là buổi tổng duyệt rẻ nhất tồn tại cho ngày trọng đại tiếp theo của chính bạn. Bạn sẽ nghe thấy mình nói với họ đúng điều bạn cần được nghe, mà thường đó cũng là điều bạn đã thôi không làm nữa.
Nếu câu trả lời trở về là không chịu nổi, hãy coi đó là thông tin chứ không phải một thất bại. Kiệt sức sau một chặng dài là chuyện thường tình, và nó đáp lại những thứ thường tình: giấc ngủ, một tuần không có gì bị xếp lịch vào bảy giờ sáng, và vận động mà không đồng thời là một màn trình diễn.
Có lý do thứ hai để chạy phép thử ấy ngay cả khi bạn đã biết câu trả lời. Đồng hành cùng ai đó qua ngày trọng đại của họ là cách dùng chiến thắng mà sau này không ai lấy lại được từ bạn. Thương vụ có thể được thương lượng lại, chức danh có thể bị sắp xếp lại, còn người mà bạn trấn an vào bảy giờ sáng trước buổi thuyết trình lớn đầu tiên của họ sẽ nhớ điều đó mười năm sau. Đó không phải một bài học đạo đức về sự cho đi. Đó là một quan sát về phần nào của một năm tốt đẹp hóa ra là bền vững.
Làm sao chọn hướng đi tiếp theo khi không còn adrenaline?
Hãy đợi hai tuần, rồi chọn bằng cách viết ra vào một buổi sáng bình thường. Một mục tiêu được chọn trong bốn mươi tám giờ sau chiến thắng là do chiến thắng chọn, còn một mục tiêu được chọn vào một thứ Ba bình thường là do bạn chọn.
Khi ngồi xuống, hãy trả lời ba câu hỏi theo thứ tự này. Chiến thắng vừa rồi thực sự mua được gì, dựa trên tờ biên nhận bạn đã viết. Bạn sẽ làm gì với nó nếu chẳng ai vỗ tay. Và còn ai nữa ở bên trong chặng tiếp theo, gọi rõ tên.
Câu hỏi cuối không phải để trang trí. Một mục tiêu có người khác trong đó sẽ sống sót qua tháng mà động lực của bạn không sống nổi, và đó là lý do việc dìu dắt ai đó qua năm của họ là một câu trả lời chính đáng cho câu hỏi tiếp theo là gì, chứ không phải một giải an ủi. Ở đây, lớn hơn là được phép, và lớn hơn thường là đúng. Quy tắc duy nhất là: cái lớn hơn ấy phải được chọn từ một chỗ đứng vững vàng, chứ không phải từ nỗi sợ rằng chiến thắng vừa rồi không được tính.
Hướng đi thì dễ chọn và cũng dễ quên trước thứ Năm, nên hãy viết hướng đi ấy ra một chỗ hữu hình và ghi kèm một ngày.
Vững vàng là thiết bị, không phải phần an ủi
Người sáng lập KEEP CALM, Kaʻohele Carlos, kể câu chuyện của chính mình theo một trình tự cụ thể, và chính trình tự ấy mới là điều đáng nói. Ông bươn chải cả đời vì thứ ông muốn. Ông tìm ra cách giữ bình tĩnh xuyên suốt chặng đường, và tập luyện là một trong những cách ông gánh được áp lực của việc dựng nên sự nghiệp. Ông tới được nơi ông muốn tới, và sau đó ông vẫn tiếp tục đi. Sự bình tĩnh không phải thứ ông đành chấp nhận khi tham vọng đã nhạt. Nó là thiết bị đã làm cho hai mươi năm tham vọng trở nên khả thi.
Vậy nên hãy xem buổi chiều phẳng lặng ấy là một dấu hiệu tốt. Nó có nghĩa là hệ thống đưa bạn tới đây đang hoạt động, rằng bạn đã thích nghi với một mức từng nằm ngoài tầm với, và rằng bạn đang ở vị thế chọn mục tiêu tiếp theo một cách chủ ý thay vì vơ đại một cái. Hãy đi lớn hơn nếu lớn hơn là đúng. Chỉ là bạn sẽ làm điều đó với đôi tay vững vàng, cách duy nhất để một người theo đuổi việc này thêm một thập kỷ nữa.
Nguồn
- Journal of Personality and Social Psychology, Lottery winners and accident victims: is happiness relative?
- American Psychologist, Beyond the hedonic treadmill: revising the adaptation theory of well-being
- The Lancet Psychiatry, Association between physical exercise and mental health in 1.2 million individuals in the USA between 2011 and 2015: a cross-sectional study