Sa ndaje ak sa njiit mu ngi ci alxames, te dogal nga ne ndaje mii mooy bi nga koy wax ci gannaaw lépp. Te am nga ci yoon. Yokk nga ci at mii ay yëf yu nekkul woon fi laata nga fi ñëw, jël nga liggéey bu kenn la santul, te marse bi soppiku na ba kenn xoolatee sa limu. Li nga amagul, kàddu gi la.
Foofu la wàllbéntu bi nekk, te tuuti la. Li ëpp ci ndigal yi ñuy jox ci wàllu yokkute dañuy taxaw ci "wonel sa lëf", te loolu xam nga koo def ba noppi. Ñetti yëf yu gën a xóot ñoo tegtal njeexital gi, te ñetti yëf yooyu, mën nga leen a jàng ci benn ngoon: benn limu bu wóor, benn kàddu bu koy yenu, ak muñ gi ngir waxul dara ci juróom-benn-fukki simili yi ciy topp. Ci këyit bii, ci sa wet laa taxaw ba ci muj.
Lan laa war a wax dëgg-dëgg bu ma laajee yokkute?
Waxal benn kàddu bu am benn limu ci biir, ba noppi taxaw. Lu mel ni lii: ci li ma jël ci at mii ak li marse bi koy fey, maa ngi laaj ma jëm ci juróom-ñeent-fukk ak juróomi junni.
Loolu mooy laaj bi bépp. Xoolal li ci nekkul. Amul benn ñaan-jéggal, amul benn ubbite ci ni nga bëgge ekib bi, amul "maa ngi doon xalaat ndax mën na am", te amul benn diggante. Diggante yi, saa su nekk ci suuf lañu leen di jàngee, te ñi ko def, du ci bakkaar, seen liggéey rekk lañuy def ak limu bi nga leen jox. Benn limu bu wóor du xare. Dafa leer, te li leer moo am ay jeexital.
Waxal ko ak baat bu dal, ci riir bu yem, ci sa gaawaay bu tas. Bu nga ko gaawal, limu bi dana mel ni lu nga bëgg a raw. Bu nga ko waxee ci gaawaay bi nga waxe say kàddu yi ci des, dana mel ni dëgg bu nga seetlu ba noppi, te loolu la ba mu des.
Naka laay tànne limu bi?
Jëlal ñetti njariñ yu am bés ci sa at, wut ñaar walla ñetti xibaar yu génn ci wàllu sa liggéey ak fu nga dëkk, te tànn benn limu bu wóor ci kaw gi ñooña mën a dëgëral. Fii, wóor moo raw bëgg-bëgg, ndax limu bu am ay xayma yu leer ci gannaawam dana wéy ci waxtaan wi, waaye limu bu mag bu ñu tëdd rekk du fa wéy.
Ñetti njariñ yooyu ñoo gën a am solo ci xibaari marse bi, te du ay tënk ci ni nga liggéeye bu metti. Am nañu bés, sa bopp la leen moom, te ku nekk am na njeexital bu ci ànd. "Ci mars laa doxal jaar-jaaru sistem bi te mu wàcc ñaari ayu-bés lu jiitu waxtu wi" njariñ la. "Am naa jaarale bu wér ci at mii" njariñ du ko, te ki toog ci sa kanam dégg na ñaareelu kàddu gi ñeent-fukki yoon.
Ci wàllu xibaar yi génn, xamal ni nit ñi ñàkke a xam lii. Njàngat mu ñu def ci àll bi, mu National Bureau of Economic Research móolal, gis na ne liggéeykat yi am nañu ay xalaat yu juuma bu réy ci li seeni kilifa di jot, ak ay xalaat yu juuma yu gën a ndaw waaye yu wóor ci seeni moroom. Loolu mooy: limu bi nekk ci sa bopp, mën na am ne kenn musu koo natt ak dara. Ñaar walla ñetti xibaar yu wóor doy na ngir nga bàyyi tuur-tuur.
Ki sos KEEP CALM, moom lanuy joxe fii ni misaal bu am njariñ, du ab xalaat rekk. Liggéey na bu metti ci bépp jamono ci dundam, bëggoon na lu ëpp li mu amoon ci bépp taxawaay, te laaj na ko ci kaw ak baat bu dal ba mu mën a téye néeg bi. Bëgg xaalis bu gën a bare du aw jafe-jafe ci sa jikko bu ñu war a wormaal. Ab xam-xam la bu am ay kàddoom, te ñetti wàll rekk ñoo la des ngir am kàddu googu.
Lan laay def bu ma laajee te ñu ne cell?
Dara. Bàyyil noppi bi mu yàgg ni mu bëgge, te bul ko fees ak leeral, walla wàññi ci limu bi, walla caaxaan gu jaaxle.
Fii la ñépp daanaka di daanu, te am na njàngat yu wóor yu wone lu tax téye ko di dox. Liggéey bu MIT Sloan, bu ñu móolal ci Journal of Applied Psychology, natt na noppi yu tollu ci ñetti simili walla lu ci ëpp ci waxtaani déggoo, te gis na ne noppi yooyu dañuy ñëw laata ubbite bu mag di am, ndax noppi dafay damm xalaat bi naan kenn war na ñàkk ngir ki ci des am, te mu yóbbu ñaari nit ñi ci xalaat bu gën a xóot. Noppi du ab jëfu doole ci kaw kaneen. Waxtu la wu ngeen ñaar ñépp di jot ngir xalaat, te amul benn njëg.
Naka la la di yége, loolu yeneen lëf la. Ñetti simili yu noppi bu nga waxee limu bi dañuy mel ni ñaar-fukk. Waajal ko laata jamono ji. Tànnal lu nga tëddal say bët, téyeel say loxo, te bàyyi leen ñu jëkk a wax. Bu fekkee war nga def dara, génnal sa noyyi ndànk jaare ko ci sa bakkan.
Naka laa war a waajale ci suba si?
Defal sport walla dox bu metti ci njëlbéen bi, lekkal ñam bu wér, te wax kàddu gi ci kaw benn yoon rekk. Taxawaay bi nga dugg ak moom, moo tegtal ndax dinga mën a téye juróom-benn-fukki simili yu noppi walla déet, te amul yoon boo mën a ame taxawaay boobu ci ñaari waxtu ci ngoon.
Lii, jëfin bu ki sos KEEP CALM di jëfandikoo la, ñu koy nettali rekk, du ndigal. Sport moo doon benn ci yoon yi mu jaare woon ngir yenu diis bi ci tabax jaar-jaaram, te jaam bu metti ci suba, dal la ñuy jàngal ci biir coono, du jëf ju wér-gu-yaram rekk. Yaram wi ab jumtukaay la wu nga yóbbu ci néeg bi, te moom rekk mooy jumtukaay bi fa nekk bu nga moom.
Waxaat ko benn yoon, du ñaar-fukki yoon. Wax kàddu gi ci kaw benn yoon dafay wone ne mën nga koo génne ak baat bu dëggu. Wax ko ñaar-fukki yoon dafay soppi kàddu gi mu doon ab wone, te wone yi am nañu ay kàddu yu ñu mën a fàtte.
Lu ma war a def su tontu bi doonee déedéet?
Laajal ñaari laaj te génn ak ab bés. Lan moo war a am ngir lii doon waaw, te kañ lanu ko war a xoolaat. Déedéet bu ànd ak bés, ab yoon la; déedéet bu ci amul dara, déedéet rekk la, te yaw doŋŋ ci néeg bi mën na soppi benn bi mu doon beneen bi.
Bindal bés bi fu nga koy gis, ci weer wi ko moom, te dana bàyyi doon ab dàq mu tàmbali doon ab bind ci sa arminaat. Bu loolu weesoo, wéyal di indi njariñ yu am bés, ndax waxtaan wi ci topp ci li xew diggante ñaari ndaje yi lay ubbeeku.
Bul jàng déedéet bi ni xibaar ci sa njariñ. Xibaar la ci jamono ji, ci wàllu koppar ak ay tëkkale yu nekkoon ci néeg bi laata nga fa dugg, te kenn ci ñoom du àtte ci sa kaw.
Li gën a am njariñ ci li nga mën a def ak xam-xam bii ci weer wi ñëw
Séddul ko keneen. Jàng nga léegi ni ñuy tudde limu ak baat bu dal te téye noppi bi ci topp, te am na ñaari jëf yu koy soppi mu doon lu gën a réy lool ci benn yokkute.
Bu njëkk bi mooy wax ab moroomu liggéey bu la topp li ngay jot dëgg-dëgg. Ci nit ñu bare, kàddu gi gën a am njariñ ci seen jaar-jaar bépp, benn limu bu wóor la woon, ku ko wax ci kaw te warul woon koo wax. Doo ci ñàkk dara, ku am fit rekk nga wara doon. Ñaari sart ñoo koy sellal: joxe sa limu bopp, te bul joxe bu keneen mukk; te joxe ko ki mu di dimbali, du néeg bi bépp.
Ñaareelu jëf bi mooy tudd turu nit kooku ci néeg bi ñuy tegee limu yi. Fii, wute gi nekk diggante jàngale ak taxawu am na solo, te nit ñu bare kenn musu leen koo leeral. Ku lay jàngal dana la joxe ay ndigal ci ab kafe. Ku lay taxawu dana tudd sa tur ci néeg bu nga nekkul. Peyoor ci néeg bi lañu koy dogal, du ci kafe bi; loolu moo tax benn ku lay taxawu moo tollu ak téeméeri kafe, te loolu moo tax benn kàddu bu la yombal am na solo ci nit ki ci raw waxtu wu nga ko may.
Ki sos KEEP CALM dafay wax ne lii benn la ci kumpa yi tax mu am ndam, te def na ko ci yéegu bi bépp, du bi mu àggee rekk. Saa su nekk mu ngi doon wut fu mu mën a sargale ak a taxawoo nit ñi ko wër, te mu ne li dellusi na fukki yoon. Loolu, nettali gi mu nettali boppam la, du njariñ bu ñu kenn ampil. Wàll bi gën a yomb, kenn du ko werante: tudd turu nit benn kàddu rekk lay jar, te am tur ni ku tabax nit ñi, moo lay may liggéey bi ci topp.
Loolu lépp du wuutu laaj bi. Laajal ci njëlbéen, jotal sa peyoor, ba noppi séddu ci ndam li nga jënd léegi ci ku ci am lu ëpp tuuti. Foofu la wute gi nekk diggante jaar-jaar bu doon dajaloo ak jaar-jaar bu doon sax.
Sources
- MIT Sloan School of Management, In negotiation, use silence to improve outcomes for all
- MIT Sloan School of Management, Silence is golden: New research out of MIT's Sloan School of Management suggests that extended silence during negotiations leads to better results for both parties
- National Bureau of Economic Research, How Much Does Your Boss Make? The Effects of Salary Comparisons