Anh đã có mười năm chạy tốt và đã giao đi nhiều hơn mức mình nhớ nổi, nên anh mất một lúc mới nhận ra thư mục ấy. Nó hiện ra vào một ngày Chủ nhật, lúc dọn một ổ cứng cũ, một trong những việc tưởng hai mươi phút mà hóa ra bốn tiếng. Hai năm tuổi ba mươi của anh, một lần ra mắt sản phẩm, một khoản thưởng, một tấm ảnh cả nhóm cầm băng rôn. Anh ngồi cố gọi tên một thứ mà dự án ấy đã thay đổi, và chẳng nghĩ ra được gì.
Anh vẫn sẽ làm lại hai năm đó, và đó mới là phần thú vị. Chúng mua được căn nhà và dựng nên uy tín đưa anh tới công việc kế tiếp. Chẳng có gì phí hoài cả. Đơn giản đó là một sự thật về cách công việc phân bố theo thời gian.
Phần lớn những gì bạn làm trong quý này sẽ biến mất sau mười năm, và một phần nhỏ sẽ vẫn đang chạy mà không cần bạn. Phân loại xem đâu là đâu mất khoảng hai mươi phút, và nó thay đổi những gì bạn đồng ý nhận vào sáng thứ Hai.
Phần nào trong công việc của tôi thực sự trụ được mười năm?
Có ba loại sống sót: những hệ thống cứ chạy mà không cần bạn, những chuẩn mực người khác đã tiếp nhận, và những con người giờ đây làm được một việc gì đó nhờ có bạn. Sản phẩm bàn giao gần như không bao giờ có tên trong danh sách, dù lúc ấy chúng có đồ sộ đến đâu.
Hãy nhìn quy luật này trong chính lĩnh vực của bạn, nó vẫn đúng. Bản báo cáo được chín người đọc rồi lưu kho. Cái biểu mẫu bạn dựng để viết bản báo cáo đó thì vẫn đang được dùng, đã đổi tên hai lần, và chẳng ai biết bạn là người làm ra nó. Cuộc thương lượng bạn thắng chốt được một hợp đồng. Còn cách bạn dạy đội mình mở đầu một cuộc thương lượng thì nay là cách bốn người đang làm, và hai trong số đó đã nghỉ việc rồi mang nó đi theo.
Không có gì trong chuyện này là lời phản đối các sản phẩm bàn giao. Chúng là cách bạn được trả lương, cách bạn dựng uy tín và cách bạn giành lấy vị thế để làm bất cứ điều gì khác. Đây là chuyện tỷ lệ. Một quý làm toàn sản phẩm bàn giao là một quý không để lại chút dư âm nào, và một sự nghiệp làm từ những quý như thế chính là cái thư mục trên ổ cứng cũ.
Làm sao chạy bài phân loại này trong hai mươi phút?
Liệt kê mọi thứ bạn đã làm trong quý này vào một cột, rồi đặt ba dấu bên cạnh mỗi dòng. Nó có chạy được mà không cần tôi không. Có ai sao chép nó không. Có ai giờ đây làm được việc này nhờ tôi không. Dòng nào không có dấu nào là việc đã xong, điều đó hoàn toàn ổn, và nó sẽ chiếm phần lớn danh sách.
Vài lưu ý để bài tập này giữ được sự trung thực.
Đừng phán xét những dòng không có dấu. Chúng đã trả tiền cho những dòng có dấu. Mục tiêu không phải là một quý mà mọi thứ đều bền vững, điều đó vừa bất khả thi vừa chẳng đáng mong.
Coi việc bị sao chép là tín hiệu mạnh nhất. Nếu một đồng nghiệp bắt đầu làm theo cách của bạn mà không ai yêu cầu, bạn đã dựng lên một chuẩn mực, và chuẩn mực là thứ bền vững rẻ nhất trong danh sách vì chúng tự lan đi.
Hãy nghiêm khắc với dấu thứ ba. "Tôi có giúp một tay" thì không tính. Phép thử là liệu một người cụ thể, gọi được tên, giờ đây có làm được một việc cụ thể mà hồi tháng Giêng họ chưa làm được hay không.
Đến cuối, bạn sẽ có từ một đến ba dòng được đánh dấu. Đó là một kết quả bình thường và lành mạnh. Nếu bạn có con số không, đó là thông tin hữu ích chứ không phải một bản án, và nó sửa được ngay trong một quý.
Hãy chạy đúng bài phân loại đó theo chiều ngược lại một lần, với một quý của năm năm trước, và bài tập sẽ thôi mang tính lý thuyết. Bạn đã biết câu chuyện ấy kết thúc ra sao, nên việc trao các dấu một cách trung thực trở nên dễ dàng. Gần như ai cũng thấy cùng một hình dạng: thứ họ tự hào nhất khi ấy thì nay không còn, còn một thứ họ làm trong một buổi chiều và chưa từng nhắc tới trong bất kỳ kỳ đánh giá nào thì vẫn đang được dùng. Đó không phải lý do để hồi ấy đáng ra nên làm ít đi. Đó là sự hiệu chỉnh cho biết bây giờ nên bảo vệ điều gì.
Một con người có thực sự được tính là công việc trường tồn không?
Một con người là phiên bản bền vững nhất của nó, bởi một con người mang thứ đó vào những căn phòng bạn sẽ không bao giờ bước vào, và cải tiến nó dọc đường. Hệ thống bạn từng giao rồi sẽ bị khai tử, còn người đồng nghiệp bạn từng dạy thì mười năm sau vẫn đang làm công việc ấy với dấu vân tay của bạn trên phương pháp.
Phần mà người ta hay bỏ sót là nó làm gì cho chính bạn, và đây không phải một luận điểm đạo đức. Dạy lại là cách nhanh nhất để học một thứ tới lần thứ hai. Các nhà nghiên cứu tại Đại học Washington ở St. Louis phát hiện rằng những người đọc một đoạn văn với dự định sẽ đi dạy lại thì nhớ được nhiều hơn và sắp xếp những gì nhớ được mạch lạc hơn so với những người đọc để chuẩn bị làm bài kiểm tra, dù họ chưa hề thực sự dạy ai. Công trình của Karpicke và Roediger về sự truy hồi cũng chỉ về cùng một hướng: chính việc kéo kiến thức ra ngoài mới khiến nó bám lại, còn đọc lại thì phần lớn là không.
Vậy nên một giờ bạn dành cho một người non kinh nghiệm không phải là một giờ lấy đi khỏi tay nghề của chính bạn. Đó là một lượt đi lại qua chính tay nghề ấy, với tốc độ cao, và có giám khảo ngồi ngay trong phòng. Những phần bạn không giải thích thành lời được chính là những phần bạn vẫn đang làm bừa, và một người học sẽ tìm ra chúng trong khoảng bốn phút, nhanh hơn mọi lượng luyện tập một mình.
Có hai điều khiến nó bám lại thay vì bay hơi. Hãy viết thứ đó ra để người khác thực sự vận hành được, bằng ngôn ngữ giản dị, gói trong một trang. Rồi hãy nói tên người ấy trong căn phòng nơi công trạng được phân định, bởi một kỹ năng mà ai đó có nhưng chẳng ai biết họ có là một kỹ năng không đi được xa.
Sáng thứ Hai tôi làm gì với câu trả lời này?
Bảo vệ một hạng mục mười năm và để sáu hạng mục theo quý được phép bình thường. Đặt hạng mục mười năm lên lịch trước tiên, vào một khung giờ bạn bảo vệ như bảo vệ một cuộc hẹn với khách hàng, rồi để mọi thứ khác xếp quanh nó.
Trên thực tế điều đó có nghĩa là một giờ mỗi tuần, không phải một kỳ nghỉ dài. Một giờ để viết ra quy trình mà chưa ai từng viết. Một giờ với người có thể vận hành việc này nếu có ai đó chỉ cho họ. Một giờ để biến thứ bạn làm giỏi thành thứ người khác sao chép được. Đó là một cam kết đủ nhỏ để sống sót qua một quý tồi tệ, và đó chính là toàn bộ yêu cầu thiết kế.
Bạn vừa tìm ra một thứ xứng đáng với mười năm chú tâm của một con người. Hãy viết nó ra ở đâu đó hữu hình, bởi bài phân loại này dễ chạy và cũng dễ đánh mất, còn giá trị thì nằm trọn ở chỗ đến tháng Ba bạn vẫn còn nhớ câu trả lời.
Thay đổi còn lại nằm ở điều bạn nói khi có người nhờ vả. Một khi đã biết phần nào trong công việc của mình để lại dư âm, một dự án mới trở nên dễ phân loại trong khoảng năm giây: cái này tạo ra một sản phẩm bàn giao, một chuẩn mực, hay một con người. Cả ba đều là những câu trả lời chính đáng. Chỉ một trong số đó còn ở đó sau mười năm, và biết mình đang gật đầu với cái nào chính là khác biệt giữa một cuốn lịch chật kín và một cuốn lịch có đích ngắm.
Mười năm là một bộ lọc, không phải một bản án
Phần lớn công việc của bạn vốn dĩ phải là tạm thời. Sản lượng theo quý là cách các tổ chức chuyển động và cách các sự nghiệp được dựng lên, và một người từ chối giao đi bất cứ thứ gì bình thường sẽ không trụ đủ lâu để dựng nổi thứ bền vững kia.
Bộ lọc chỉ đơn giản đảm bảo rằng có một thứ gì đó được để lại trong lúc bạn làm tất cả những điều đó. Hãy chiến hết mình cho quý này. Giữ nguyên tham vọng ở chỗ nó đang đứng. Rồi lấy một giờ mỗi tuần và hướng nó vào một hệ thống, một chuẩn mực hoặc một con người, và mười năm nữa bạn sẽ gọi được tên thứ vẫn đang chạy, điều mà phần lớn mọi người không làm nổi dù có một đống công việc lớn hơn nhiều.
Nguồn tham khảo
- Washington University in St. Louis, Expecting to teach enhances learning, recall
- Science, The critical importance of retrieval for learning