Cô được nhờ phát biểu chúc mừng trong tiệc nghỉ hưu của một người cô ngưỡng mộ, và cô làm việc đó nghiêm túc. Bốn bản nháp, bản nào cũng viết về ông. Việc ông làm năm 2009 mà không ai khác chịu làm. Cách ông điều hành một căn phòng mà không phải cao giọng. Cuộc điện thoại ông gọi giúp một nhân viên phân tích trẻ, người mà cho đến giờ vẫn không hay biết.
Trên đường lái xe về, cô nhận ra mình không thể viết nổi đoạn văn ấy về chính mình. Không phải vì khiêm tốn. Cô rất giỏi việc của mình và cô biết điều đó. Cô chỉ đơn giản không biết người ta sẽ dùng mười lăm chữ nào để nói về cô.
Đó là vị trí bình thường của một người có năng lực, và nó sửa được trong nửa tiếng. Câu mà rồi người ta sẽ dùng để nói về bạn đang được viết rồi, mỗi tuần bình dị một ít. Bạn có thể để nó tự tích lại, hoặc bạn tự viết bản nháp rồi đi làm cho nó thành sự thật.
Câu ấy là gì, và vì sao lại mười lăm chữ?
Đó là dòng mà một người hiểu bạn sẽ dùng để mô tả bạn khi bạn không có mặt trong phòng, và mười lăm chữ là ràng buộc buộc bạn phải quyết định thật. Dài hơn thế là bạn được phép giữ lại ba ưu tiên mà thật ra bạn không có, và đó chính xác là cách các bản tuyên ngôn sứ mệnh cá nhân biến thành những đoạn văn không ai nhớ nổi, kể cả người đã viết ra chúng.
Dạng ngắn làm được điều mà dạng dài không làm nổi. Nó phải nói ra được. Nếu bạn không đọc trọn nó trong một hơi, nó sẽ không bao giờ được nhắc lại, mà một câu không bao giờ được nhắc lại thì không phải là câu người ta dùng để nói về bạn. Nó là một tài liệu.
Nhìn thấy kích cỡ của cái đích thì dễ hơn. "Cô ấy tuyển những người không ai chịu tuyển và giờ một nửa trong số họ đang điều hành mọi thứ" là quá dài và cần gọt. "Anh ấy luôn nói cho bạn con số từ sớm, lần nào cũng vậy" thì ngắn và còn chỗ để chứa thêm. Đâu đó trong khoảng ấy có một phiên bản đủ cụ thể để đúng là về bạn và đủ ngắn để nói ra ngay bên bàn ăn. Đó là toàn bộ cái đích, và nó nhỏ hơn cảm giác của bài tập này trước khi bạn bắt đầu.
Cũng có bằng chứng tốt cho thấy viết về các giá trị cốt lõi của mình không phải một bài tập trang trí. Bài tổng quan của Cohen và Sherman về nghiên cứu tự khẳng định giá trị, đăng trên Annual Review of Psychology, cho thấy việc viết ngắn về các giá trị cá nhân có thể cải thiện kết quả trong học tập, sức khỏe và các mối quan hệ, đôi khi nhiều tháng hoặc nhiều năm sau, phần lớn vì nó thay đổi cách một người đọc áp lực đang đặt trước mặt mình. Mười lăm chữ chính là bài tập ấy, có gắn thêm một nhiệm vụ.
Làm sao viết câu của tôi mà nó không nghe như văn công ty?
Hãy viết về con người và hành vi, đừng bao giờ viết về hạng mục. Cắt bỏ mọi chữ gọi tên một chức danh, một ngành nghề, hay một tính từ bạn có thể tìm thấy trong bản đánh giá hiệu suất, và thứ nào sống sót thường đã gần với câu thật.
Ba lượt là đủ cho phần lớn mọi người.
Lượt một, viết dở cũng được. Cứ viết ra bất cứ gì. "Một nhà lãnh đạo có tầm nhìn tạo ra những kết quả mang tính chuyển đổi" là một bản nháp dở rất hữu ích, vì nó cho bạn thấy thứ bạn đã hấp thụ chứ không phải thứ bạn đã chọn.
Lượt hai, đặt một con người vào trong đó. Một câu không có người nào khác trong đó thường chỉ là một dòng hồ sơ xin việc. "Anh ấy làm cho ba sự nghiệp thành hiện thực và chưa một lần nhận công" là một câu. "Cô ấy nói sự thật đủ sớm để người ta còn kịp làm gì đó" là một câu. Cả hai đều gọi tên một hành vi mà người ở đầu bên kia sẽ nhận ra.
Lượt ba, gọt xuống mười lăm chữ. Mỗi chữ bạn xóa đi lại nâng giá trị của những chữ còn sống sót. Xóa tính từ trước, rồi đến các từ rào đón, rồi đến cái nghề.
Chạy một lượt kiểm tra cuối. Một đồng nghiệp có thể nói câu này về bạn với vẻ mặt nghiêm túc ngay hôm nay không, hay chỉ nói được về phiên bản của bạn sau năm sau? Cả hai câu trả lời đều hữu ích. Câu đầu nghĩa là bạn có một lời mô tả. Câu sau nghĩa là bạn có một cái đích, và thế còn tốt hơn.
Làm sao kiểm tra xem nó có thật hay không?
Hãy soát lại tháng vừa rồi, đừng soát năm tới. Mở lịch và hộp thư đã gửi của bốn tuần qua ra, đánh dấu mọi khối thời gian mà một người lạ cầm câu của bạn trong tay sẽ đoán được, rồi tính xem những khối ấy chiếm bao nhiêu phần trăm số giờ làm việc của bạn.
Năm tới là nơi người ta trốn. Kế hoạch năm tới của ai cũng khớp hoàn hảo với câu của họ, bởi năm tới chưa có kẹt xe. Tháng vừa rồi mới là bằng chứng. Nó chứa cuộc họp bạn nhận lời theo thói quen, việc bạn làm tốt mà chẳng ai yêu cầu, và hai tiếng bạn dành cho một người mà không ghi vào đâu cả.
Nhân lúc đang ở đó, hãy chạy thêm một cột thứ hai: mình đã có ích cho ai. Gọi tên con người, đừng gọi tên dự án. Phần lớn mọi người thấy cột này đầy hơn họ tưởng và hoàn toàn không được ghi lại ở đâu, điều đáng biết bởi mười lăm chữ sống sót qua một thập kỷ gần như luôn nói về cột đó chứ không nói về sản lượng.
Đừng tự chấm điểm mình trên thang mười cho bất cứ phần nào của việc này. Con số đếm chỉ là một phép đo, và điều duy nhất bạn cần từ nó là một con số để so với tháng sau. Hai mươi phần trăm số giờ của bạn chỉ về phía câu của bạn đã là điểm khởi đầu dùng được với một người có công việc thật và một cái lịch kín. Không phần trăm không phải là vấn đề nhân cách. Đó là kết quả của việc sắp lịch, và sắp lịch là thứ bạn vốn đã biết cách sửa.
Nếu tháng vừa rồi không khớp với câu ấy thì sao?
Vậy là bạn đã tìm ra phần hữu ích rồi, và cách sửa là một thay đổi trong lịch tuần này chứ không phải một cuộc đời mới. Chênh vài tiếng là vấn đề sắp lịch. Chênh toàn bộ là vấn đề của cái câu, và nó có nghĩa bạn đã viết ra câu bạn ngưỡng mộ thay vì câu bạn sẵn sàng bảo vệ.
Công trình của Sheldon và Elliot về sự tương hợp với bản thân là lý do chuyện này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Những mục tiêu ăn khớp với điều một người thực sự coi trọng thì nhận được nhiều nỗ lực hơn và dễ đạt được hơn, và việc đạt được chúng mang lại nhiều hơn cho người đó so với việc đạt được loại mục tiêu vay mượn. Vậy nên buổi soát lại này không phải bài tập kỷ luật. Nó là phép kiểm tra xem bạn có đang tiêu nguồn năng lượng đáng kể của mình vào đúng thứ bạn sẽ chọn nếu bạn chọn một cách có chủ ý hay không.
Nếu khoảng chênh nhỏ, hãy dời một khối lặp lại trong tuần này và để yên mọi thứ khác. Nếu khoảng chênh là toàn bộ, hãy viết lại cái câu chứ đừng viết lại cái lịch, bởi một câu bạn không sống nổi bên trong chỉ là một cách dễ chịu hơn để thấy mình tụt lại.
Mười lăm chữ là một quy tắc quyết định, không phải một bài thơ
Phần lời lãi hiện ra vào lần tiếp theo có ai đó nhờ bạn việc gì. Một kế hoạch năm năm không giúp được bạn lúc bốn giờ chiều, còn một câu mười lăm chữ thì có, bởi bạn có thể đem lời đề nghị đối chiếu với nó trong khoảng hai giây. Đồng ý việc này khiến câu ấy đúng hơn hay kém đúng đi. Cái đó nhanh hơn mọi khuôn khổ và nó đi theo bạn qua mọi quyết định bạn đưa ra trong quý này.
Nó cũng sống sót qua một lần đổi việc, điều mà không kế hoạch nào xây quanh một chức danh làm nổi. Tái cơ cấu, ngành nghề và nơi làm việc đều dịch chuyển, còn một câu về cách bạn đối xử với người khác và về điều bạn khăng khăng giữ thì dịch chuyển cùng bạn mà vẫn nguyên vẹn. Đó là lý do thực tế khiến mười lăm chữ bỏ cái nghề ra ngoài. Chức danh là đồ đi thuê. Hành vi mới là của bạn, và hành vi mới là thứ người ta thật sự sẽ nói về bạn trong một bữa tiệc hai mươi năm nữa.
Mười lăm chữ cũng quá dễ thất lạc trong một ứng dụng ghi chú, nên hãy đặt chúng ở đâu đó có thật, sờ được. Rồi tiếp tục đi tới. Câu ấy không phải lời đề nghị bạn chậm lại hay bớt khao khát điều gì. Nó là một bộ lọc để bạn nói có mạnh mẽ hơn với những thứ đáng giá, thêm hai mươi năm nữa, mà không phải trải qua cơn khủng hoảng thường niên về chuyện tất cả những việc đó rốt cuộc có nhắm về đâu không.
Nguồn
- Annual Review of Psychology, The psychology of change: self-affirmation and social psychological intervention
- Journal of Personality and Social Psychology, Goal striving, need satisfaction, and longitudinal well-being: the self-concordance model