Ci benn alxames la xam ne jàngalekat bu mu am ñaari fukki at ci ginnaaw noppalu na, mu toog ci ngoon gi ngir bind lu ci. Mu tëj ci rëdd bu njëkk bi. Xamoon na bu wóor lu mu def: benn yoon, ci kanam bi, mu ne ko dafa gëna mën lii ci li mu ko defe, te dafa tabax lu ëpp ci dundam ci liggéey ci kàddu googu te mësu ko koo wax mukk.
Ñépp lu ci ëpp am nañu juróom walla juróom-benni nit yu ni mel. Du ñi nga gëna bëgg, waaye ñi jël benn dogal bu soppi sa yoon: ki la ubbil bunt, ki wax sa tur, ki la wax dëgg benn yoon ci saa su mu gënoon a yomb mu neexal la. Ñu ëpp ci ñoom xamuñu ko. Tudd leen day jël fukki simili, te wax leen ko day jël benn fàttaliku bu leer, benn kàddu ci lu mu soppi, te dara du ci boole.
Kan moo ma defar dëgg-dëgg, te naka laa def lim bi?
Xalaatal ci dogal yi, du ci mbëggeel. Bindal ku nekk ku jël benn tànneef bu soppi sa yoon, te lu ëpp dinga àgg ci juróom walla juróom-benni tur, te ñaar ci ñoom dinañu la jaaxal.
Ñeenti laaj dinañu la jox lim bi bépp ci lu gaaw. Kan moo la ubbil bunt te warul woon a def? Kan moo wax sa tur ci néeg bu nga nekkul? Kan moo la jàngal lu ngay jëfandikoo ba tey ayubés bu nekk? Kan moo la wax dëgg benn yoon, mu jar ko lu ci moom, te mu am ci ndam?
Seetalal ne kenn ci laaj yooyu laajul ku la baaxoon. Baax lu rafet la te du lim bii. Ki la defar mën na doon ku tar, mën na doon ku mës a jaar ci sa dund tuuti, mën na doon njiit bu la liggéey ci ginnaawam neexu la. Natt bi mooy ndax yoonu sa dund wuute na ndax benn dogal bu mu jël. Bindal tur yi ci kayit. Lim bi day am yoon wu muy jubbanti boppam bu nekkee ci melokaan bu nga mën a xool.
Lan laa war a wax nit ku ma waxaloo lu mat fukki at?
Ñetti wàll, ci tënk gii: benn fàttaliku bu leer, benn kàddu ci lu mu soppi, te ñaanuwuloo dara. Juróom-benni kàddu doy na te ñeent baax na.
Fàttaliku bu leer bi mooy masin bi bépp. "Jàngalekat bu baax nga woon" cant la ci moom ci lu yaatu te day sooy. "Taxawal nga ma ci kanam bi ci wetu néeg bu juróom-ñeent, ne ma dama gëna mën lii ci li ma ko defe" mooy firnde ne fa nga nekkoon, ne kàddu gi taq, te am solo ba dund ñaari fukki at. Ba noppi nga wax lu mu soppi, ci lu leer te ci benn kàddu: lu nga def ci ginnaaw, lu ngay def léegi, lu nga doon jéematul su loolu amutee.
Nicholas Epley ak Amit Kumar wone nañu ci Psychological Science ne nit ñi bind bataaxal yu cant dañuy jàppe ni ki koy jot du am mbëggeel bu bare, te ñu jàppe ne mbir mi dina rafetadi lool. Bataaxal yi dañu wàcc ci anam bu gëna baax ci li ñu leen dàkkanteloon. Kon njàqare bi ngay yég laata ngay yónnee, du seedee bu baax ci lu ci topp, te am na solo nga jàll ci kaw ndax firnde yi.
Lu tax boole ci benn ñaan day yàq lépp?
Ndaxte day soppi ndéwénal njaay, te ki koy jot dafay yég soppi gi ci digg bataaxal bi. Saa su cant amee ñaan, nit ki dafay war a delluwaat ci ginnaaw ngir xam lu cant gi doon.
Yoon wii mooy wi nit ñi gëna damm te mooy wi di dogal ndax bataaxal bi dina taq. Bu ci amul "dama bëgg ñu waxtaan bés." Bu ci amul "sama xol dina neex sa digle ci lu ci." Amul link, amul dencukaay, amul ndaje. Su nga bëggee dëgg-dëgg ndimbalam, loolu beneen bataaxal la ci beneen bés, te dina gëna wàcc ndaxte bu njëkk bi ñaanul woon dara.
Yoon wi bokk na ci version bi ngay yónnee ku nekk ci sa wàll liggéey ba tey. Cant gu ànd ak yékkatiwaat jokkalante bu am njariñ, jëfu réseau la, te jëfu réseau baax na, waaye du lii. Bii mu ngi tëju ci muj gi. Amul jenn tënk bu ci topp. Loolu moo ko tax a wàcc.
Su ma bàyyi ba gëj lu ma war a def?
Bindal ko sax te yónnee ko nit ku ko xamoon: doom ju góor walla ju jigéen, àndandoo, daara ji, ekib bi. Kàddu gi day def liggéeyam ba tey, te day wàcc ci nit ñu néew di dégg lu ki ñu ñàkk doon def dëgg-dëgg.
Gàttal ko te leeral ko, ni nga ko waroon a defe ci moom. Benn fàttaliku, benn kàddu ci lu mu soppi. Njaboot yi dañuy denc yu ni mel. Te su amul kenn ku ngay yónnee, bindal ko sax ba mu mat te denc ko, ndaxte jëf ju di tudd ci lu leer lu la nit def mooy li di jur wàll bii ci topp ci yóbbante bii.
Kañ laa ko war a waxe ci kanam ñépp?
Bu ñi mën a jëfe ci nekkee ci néeg bi. Cant gu sutura mooy ndéwénal li, te sant ci kanam ñépp mooy doole ji. Ñaari jëf yu wuute lañu te ñoom ñaar war nañu am.
Tudd lu nit def, ci lu leer, ci kanamu njiitam, ay àndandoom, ay ndongoom walla seen kurel, mbir la ci liggéeyam bu la jar benn kàddu rekk. Mooy it version bi rekk nit ñi mën a delluwaat ci ginnaaw, te loolu mooy naka tur di tas. Kon doxal ñoom ñaar: yónnee bataaxal bu sutura bu amul ñaan, ba noppi, ci geneen jamono te ci fu am solo, wax kàddu gu leer googu ci kanamu ñi seen xalaat am solo ci moom.
Am na version bi nga mën a doxal ci nit ñu dund yi la wër léegi te du ci sa jaar-jaar. Ayubés bu nekk, ci ndaje mu nga toogaale ba noppi, tuddal benn yëf bu leer bu benn nit def. Du "liggéey bu baax ci ñetti weer yi." Mbir mi ci boppam, ci benn rëdd, ak lu mu jur. Robert Emmons ak Michael McCullough wone nañu ci Journal of Personality and Social Psychology ne nit ñi doon lim ayubés bu nekk lu ñu ci di cante dañu doon gëna neex seen dund, te ci benn ci seeni gëstu ñu ngi doon gëna yëngu seen yaram ci muj gi. Aada ju yomb ni ju di àgg ba fa, war nañu koo denc ci ab jamono te du ci coobare rekk.
Version bi di dox ba fàww
Defal lii ci ab jamono, du ci sa xol. Benn tur ci weer bu nekk mooy fukki nit ak ñaar ci at, te loolu dina jeexal sa lim bu njëkk bu juróom walla juróom-benn ci juróom-benni weer yi jëkk, ba noppi mu la tegal ci bérab bu gëna neex: nit ñi lay defar léegi.
Loolu mooy wàll wi ñu bare àggu ci mukk. Lim bi tëjuwul. Am na ku la war a wax at mii benn kàddu ci kanam bu ngay doxal ba 2046, te yoon wi rekk nga koy xame mooy denc jëf ji ba yég ne mu ngi am. Te ci noonu kàddu gu leer googu ngay yónnee ci ginnaaw, dina dox it ci kanam, bu ñu ko waxee ci kaw ci ku la topp ci néeg bu am solo.
Kenn ci lii du delloo ginnaaw ci liggéey. Day jël fukki simili ci weer, day tax nit ñi la wër gëna mën seen liggéey, te day la jox lenn lu gëna jafe a jënd bu ngay yéeg: mbooloo mu bëgg dëgg-dëgg bu sa tur génnee. Yónneel bu njëkk bi ci guddi gii. Ñeenti kàddu la.
Sukkandiku yi
- Psychological Science, Undervaluing Gratitude: Expressers Misunderstand the Consequences of Showing Appreciation
- Journal of Personality and Social Psychology, Counting blessings versus burdens: an experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life
- Harvard Health Publishing, Giving thanks can make you happier