Am nga liggéey, te am nga it sa liggéey bu bopp, te liggéey boobu dëgg la. Am na ay komond, walla ay kiliyaan, walla su ñu néewee benn anons bu nit gis ci boppam. Bés ba, ci reer, nit ku la laaj kañ nga koy bàyyi sa liggéey bi ngir jóg ci lii ba mu doon sa yoon wu mat, te tontu bi nga jox, genn-wàll pexe la woon, geneen wàll nag yëngalu wékk rekk.
Am na tontu bu gën, te lim la, du bés. Laata liggéey bu wetu di wuutu sa peyoor, dafa war a jëkk a fey ay peyam boppam, te etap boobu dafa gën a jege lu bare ci bi ñépp di laaj. Liggéey bu koy fey boppam bàyyi na génne xaalis ci sa kër, te loolu mooy tekki ne mën nga koy doxal ay at, du ay weer rekk. Ay at, ñoo di jumtukaay bi mu dëgg-dëgg soxla. Lu ëpp ci njeexital yi nga bëgg mu ngi dëkk ci geneen wàllu yoon wu gudd te rafetul, te ñi ëpp dañuy génn ci digg bi.
Lan la liggéey bu wetu war a am laata ma koy jël ci lu wóor?
Lu doy ngir fey ay peyam yu weer wu nekk. Loolu mooy etap bu njëkk bi, dafa gën a jege lu bare ci wuutu sa peyoor, te bu nga ko jëlee, liggéey bi dafay soppiku: du ay po yu jafe weesu, mu doon lu doxe ci xaalisam boppam.
Ñeenti etap a am, te nii lañuy ñëwe.
- Dafay fey ay peyam. Hosting, jumtukaay yi, taks yi, abonemaŋ yi. Weer wi mu ko jotee, liggéey bi bàyyi na xeex ak sa loyer ngir xaalis bi.
- Dafay fey waxtoom. Bu nga séddalee li mu jur ak waxtu yi nga ci teg, li nga jot ci waxtu wu nekk dafa toll ci njëg gu nga doon nangu ci keneen.
- Dafay fey lu nga mën a joxoñ. Tukki bi, masin bu gën bi, weer wu ñu topptoo say gune bu lay jëndal say gaawu.
- Dafay wuutu sa peyoor. Bi ñépp di laaj, te moom rekk moo di ndogal, du njeexital.
Lii yoon wu ñuy yéeg la, du bérab bu ñuy taxaw. Kenn waxu la nga des ci lu tuuti. Etap yi am nañu ndax ki taxaw ba ci ñetteelu at bi dana am ay yëf yu at bu njëkk bi mënul a jënd, te yoon wi gën a gaaw ngir bañ a taxaw ba ci ñetteelu at bi mooy lakk sa denc ngir wone dara ci at bu njëkk bi.
Naka laa mën a lim samay pey yu weer ci fukki simili?
Ubbil say kayitu bank ak kart yu weer wi weesu, bind lépp lu liggéey bi indi, ba noppi boole ci wàllu weer bu lépp lu ngay fey benn yoon ci at mi. Fukki simili, benn xët, te lim bi mujj dafay ëpp li nekk ci sa bopp ci lu ëpp.
Li nit ñi gën a fàtte, ci toftalu ni ñu koy fàttee:
- Taks yu platform bi, yu peyoor bi ak yu marse bi, ndax pursaan lañu, kon dañu làqu.
- Lépp lu ñu lay fàkke benn yoon ci at mi. Séddaleel ko ci fukk ak ñaar, teg ko ci kolonu weer wi.
- Jumtukaay yi nga jënd ci lu bare ay weer ci ginnaaw te jàppe leen ne dara lañu.
- Jumtukaayu yónnee yi, ay misaal, ak yëf wi nga wuutal te jëlewuloo ci dara.
- Domen bi, abonemaŋu email bi, ak ñaari jumtukaay yi nga fàtte ne yaa leen di fay.
- Impo bi ci li liggéey bi di jur, te du benn ak xaalis bi toog ci kont bi.
Limal ko. Lim boobu mooy sa tolluwaay, te moom mooy lim bu njëkk bu dëggu bi liggéey bii mës a am. Bindal ko ci xët bi nga bind sa njëg. Gëstu bi Federal Reserve def ci kredi yu liggéeykaay yu ndaw yi, dafay teg ci genn wàll liggéeykaay yi amul liggéeykat lu dul boroom bi, di seetlu ñan ci ñoom ñoo bëgg a jël ay nit. Loolu ay fàttali bu am njariñ la: tàmbalee ak benn nit, jaar-jaar bu ndaw la, du bérab bu sax.
Lu tax tolluwaay bi di soppi ni weer wu néew di la yég?
Ndax weer wu néew du firnde ci sa kaw, mu doon rekk benn rëdd ci xët bu nga xamoon lu jiitu. Bu nga xamee lim bi, ayu-bés bu bon ayu-bés bu bon la, du àtte ci ndax lii mës na doon xalaat bu baax.
Wuute googu du ay xayma yu xol rekk. Moo tax ay nit ñu ngi ci liggéey bi ba léegi ci ñetteelu at bi. Ku ragal te wax ko kenn dafay def ay jëf yu jafe: wàññi njëg gu kenn laajul, soppi tur ci ñetteelu ayu-bés, tàmbali ñaareelu marchandiis laata bu njëkk bi di pare, tontu bu mer bu ñu yónnee suba gaawu. Bu nekk ci ñoom dafay lakk xaalis bu dëggu ak waxtu wu dëggu, te bu nekk ci ñoom, ragal a ko jënd, du xam-xam.
Xoolal lim bi weer wu nekk, ci bés bu nga tànn, waaye du bés bu nekk. Xool ko bés bu nekk dafa lay jox coow gu ñu sol yéreu xibaar, te dafa lay yóbbu ba nga soppi yëf yi doon dox bu baax.
Naka laa mën a yenu benn liggéey ak benn projet ci benn jamono?
Jàppal ne doole ji moo néew, du waxtu wi, te aar ko ni nga aare xaalis bi. Ci jëf, loolu mooy: waxtu yu wóor ngir liggéey bi, taxaw bu dëgër bu ñu ko jeexee, ak toppatoo yaram wi bu ñu mënul a bàyyi, ndax fii, li dàq nit ki du mucc ci xalaat.
Ki sos KEEP CALM dafa ko wax bu leer ni ko boppam defe: dafa liggéey bu metti ci dundam gépp, mu gis ay pexe ngir dal ci biir loolu, te sport moo doon benn ci pexe yi mu jëfandikoo ngir yenu diis bi ci tabax karyeeram. Dal gi moo tax jéego yi mën a dox ñaar-fukki at, du fukk ak juróom-ñetti weer.
Ci jëf, nii la mel. Ñaari ngoon ak benn suba ci weekend, yu ñu tudd lu jiitu, dañuy raw xalaat bu leeru bu ñuy naan dinaa ci liggéey bu ma amee jot. Teg waxtu yooyu ci benn kalandiriye ak liggéey bi, ba ngoon gi ñu ko jël laata keneen di ko jël. Nelaw dafa bokk ci li liggéey bi soxla. Waxtu wi ngay yëngu itam, du noppalu ci liggéey bi, toppatoo la bu lay may ngay def liggéey bi ci tolluwaay bi nga ko bëggoon a defe.
Lan laay wax nit ki ci reer bi di laaj kañ laay bàyyi sama liggéey?
Joxal ko pexe bi, du ay lay. "Léegi mu ngi fey ay peyam boppam. Li ci topp, damaa bëgg mu fey waxtu yi may ci teg, te bu ko defee dinaa xool li ci des."
Kàddu googu ñetti yëf lay def ci benn yoon. Dafay wax ne liggéey bi dëgg la te dañu koy natt, loolu mooy tëj laaj bi ci ndax dëgg-dëgg nga ko def. Dafay tudd etap bi ci topp, ba nit ki am lu bees lu mu lay laaj at wi ñëw, du delloo waxam. Te dafa lay aar ci jël ndogal ci taabalu reer ngir raw ci werante, te fa la ay bàyyi-liggéey yu bare gën a jóge.
Amoo bor ci kenn ci wàllu jamono. Waaye am nga bor ci sa bopp ci wàllu lim, ndax lim mooy soppi bëgg-bëgg bu réy ci lu nga mën a jëfe talaata bi ñëw.
At yi etap yi lay jëndal
Etap yi du ragal, yoon la ngir jënd waxtu, te waxtu mooy li ñépp gën a jàppe ci lu néew. Ci liggéeykaay yu bees yi am ay liggéeykat ci Etaasini, li dale ci 1994 ba 2022, ci diggu-diggu 67,7 ci téeméer dañu dund lu yàgg ba ci ñaari at, 49,2 ci téeméer agsi nañu ci juróomi at, te 33,9 ci téeméer agsi ci fukk. Li gën a yékkati xol mu ngi ci suufu lim yooyu: ci liggéeykaay yi agsi ci juróomi at, 69,5 ci téeméer dañuy toog ba ci fukk. Génn ci wàll bu njëkk bi dafay soppi yaakaar yi ci lépp lu ci topp.
Kon jóg ci ak fit. Nangul komond bu gën a réy, jàng xam-xam bu gën a jafe, yékkati njëg bi, wax ko ñu gën a bare. Waaye rekk, na etap bu njëkk bi doon lu nga mën a jot ci dëgg, ngir liggéey bi des di dund ba bés bi benn ci say jéego yu réy di jot. Fey say pey boppam, du bëgg-bëgg bu ndaw. Moom mooy li lay jëndal at yi.
Sources
- U.S. Small Business Administration Office of Advocacy, Frequently Asked Questions About Small Business 2026
- Federal Reserve Banks, 2025 Report on Nonemployer Firms
- U.S. Small Business Administration, Plan your business