Juróomi simili ngay def ci benn wone bu ñu ngi dox bu baax. Néeg bi ànd na ak yaw, sa waxin dafa jot ci ñu ngi ci, te am nga ay tontu ci laaj yi nga séentu woon. Bés ba, nga wax benn lim ci kaw, te nit ki toog ci ñaareelu rëdd bi mu ngi ci ekraŋam bi bu dëggu. Ñeent-fukk la, du juróom-benn-fukk, te léegi ñépp xam nañu ko. Am na tuuti noppi bu néeg bi di ci xalaat lu ngay def ci mbir mi.
Waxtu wi ci topp, dara wéral fi. Li ci topp, lu tollook juróom-benn-fukki simili ci lay dogal, te juróom-benn-fukki simili yooyu am nañu pexe bu doxe. Jubbantil ko ci benn kàddu, ci baat bu tollook bi nga jëfandikoo, ba noppi dem sa kanam.
Néeg yi dañuy jóge ci lim bu juum bu gaaw ci li ñépp yaakaar. Li ñuy denc mooy ni nit ki ko yorewoon, te wàll boobu, yaw yaa koy bind.
Lan laay wax bu ma juumee ci lim ci kanamu ñépp?
Benn kàddu, ci melokaan wii: jubbanti bi, ba noppi dëgg gi, ba noppi nga dellu ci li nga doon wax. "Da ma ci juumoon. Lim bi ñeent-fukk la, du juróom-benn-fukk. Kon ñaareelu trimes bi mooy bi ñu war a xool."
Bul di taxawal fi kanam. Bul wax "baal ma, lim yi dañu ma tiisal." Bul faramfaacee fu lim bu juum bi jóge, ndax kenn laaju la ko, te dafay yeggali njuumte bi ci kaw ekraŋ bi lu ëpp fanweeri simili. Jubbanti bi mooy lu gën a gàtt te am njariñ, te bu nga ko waxee rekk, néeg bi dafa la soxla nga nekk feneen. Loolu moo tax ñetteelu wàll bi am solo ni ñaari yi ko jiitu. Dem sa kanam, moom ci boppam la nekk kàddu. Dafay wax ñépp ne njuumte bi mbir mu ndaw la.
Baat bi it am na solo lu ëpp li ñu ko jàppee. Waxal ko ci tolluwaay bi nga jëfandikoo woon ci njuumte bi. Wàññi sa baat mooy li ñépp gën a def, te loolu safaanu li nga bëgg la, ndax jubbanti bu neew dafay firndeel ne ku rus nga, te jubbanti bu rus dafay wax néeg bi ne njuumte bi mbir mu réy la.
Ñetti wàll yooyu dañuy dox ci kaw esken, dox itam ci biir ndaje, te dañuy dox bu keneen ko gis lu jiitu la. Su nit ki nekk ci ñaareelu rëdd bi waxee ne ñeent-fukk la, bul ko werante te bul ko sant lu yàgg. "Dëgg nga, ñeent-fukk la. Kon ñaareelu trimes bi mooy bi ñu war a xool." Juróom-benni simili, coow amul, te léegi néeg bi ñaari mbir la xam ci yaw: lim bi jub na, te yaa di nit ku mën a soppi xalaatam ci kanamu ñépp te du ci def coow. Ñaar yépp ñoo gën a am njariñ ci nga doon ku jub ci lim bi.
Ndax dama war a ñaan baal walla jubbanti rekk?
Nangu bu gàtt dafay dimbali, waaye ñaan baal bu gudd du ci jariñ. Peter Kim ak i mbokkam gëstu nañu ni ñuy defaraat wóolu te gis nañu ne bu njuumte bi jóge ci xam-xam, maanaam nga juum waaye du nga naxe, ñaan baal dafay gën a defaraat wóolu gi ci weddi.
Kon "Da ma ci juumoon" dafay def liggéey bu am solo. Ñetti baat rekk la, dafay nangu njuumte bi ci lu leer, te dafa lay def ku koy jubbanti boppam, du ku keneen war a jubbanti. Li gëstu yooyu nangul mukk mooy tukkib ñaan baal: email bi ci topp, ñaareelu ñaan baal bi ci njeextalu ndaje mi, tudd ko ci ñetti fan. Delloo bu nekk dafay ñaan néeg bi mu xoolaat njuumte bi, te bu njëkk bi jaaxle, ñi ci des dañu dul yokk genn xam-xam.
Ci jëf, li yomb la. Nanguwal benn yoon, jubbantil benn yoon, te bul ko tuddaat mukk lu dul keneen ko tudd.
Lu tax jubbanti bi war a ànd ak tontu bu jub bi?
Ndax jubbanti bu amul lu ko wuutu dafay bàyyi lim bu juum bi fi mu nekk. Irene Kan ak i mbokkam, ci seen gëstu ci ni nit ñi di soppi seen xalaat bu ñu leen waxee ne mbir mu juum la, gis nañu ne jox leen leneen lu ko wuutu, moom rekk moo doon wàññi doole ju lim bu juum bi desal. Te boole leneen loolu ak jubbanti bu jub, moom moo gën a dox ci lépp.
Loolu mooy lu tax digg-wàllu pexe bi am solo. "Lim boobu juum na" dafay bàyyi néeg bi mu yor juróom-benn-fukk ak laaj. "Lim bi ñeent-fukk la, du juróom-benn-fukk" dafay wuutu ko. Wax lim bu juum bi ak lim bu jub bi ci benn yoon, moom moo may nit ñi ñu soppi li ñu bindoon, te loolu mooy li nga bëgg dëgg-dëgg, ndax genn-wàllu néeg bi juróom-benn-fukk a nekk ci seen kayit.
Loolu it moo tax "dinaa ci wax ëllëg" dafa néew doole su nga xamee tontu bi ba noppi. Wax ëllëg su nga amul lim bi ci dëgg. Bu nga ko am, waxal ko léegi, ci benn noyyi, bi néeg bi yor laaj bi ba tey.
Lu ma war a def su njuumte bi gën a réy benn lim?
Kon tàqale dëgg gi ak digle bi ci kaw, te wax ban ci ñoom moo soppiku. "Limu delloo xaalis bi juum na. Ñeent-fukk la, du juróom-benn-fukk. Loolu du soppi li may digle, te lii mooy lu tax."
Lim bu juum, njuumte ci xam-xam la, te néeg bi noonu la koy jàppe. Li nit ñi gën a jaaxal mooy xamul ndax njeexital bi mu ngi ci wér. Kon tontul loolu laata ñu koy laaj. Su njeexital bi soppikoo, waxal ko ci juróom-benn-fukki simili yooyu, te wax lu nga war a def. Ku soppi digleem ci saa si, ak lu tax, dafay wone ci lu leer li néeg bi doon seet ci moom.
Bu njuumte bi jóge feneen te du wàllu jub, misaal: kóllëre gu nga matalul, walla lu nga wax ne def nga ko te defoo ko, defaraat bu ni mel wuute na, te dafay yàgg lu ëpp benn kàddu. Gëstu bi ci wóolu gi wax na wuute googu: nangu bu leer bi di defar njuumte ci xam-xam, du jumtukaay bi ci beneen xeetu njuumte.
Lu ma war a def su ma ko gisee ba benn waxtu weesu?
Jubbantil ko ci benn yoon boobu, ci waxtu wu jekk wi gën a jiitu, te bu ko weesal ñaari kàddu. "Benn jubbanti ci li ñu waxoon suba. Limu delloo xaalis bi ñeent-fukk la, du juróom-benn-fukk, te loolu du soppi digle bi."
Benn yoon boobu, am na solo. Su njuumte bi amee ci kaw ci néeg bu ñu nekk, bataaxal bu ndaw bu nga yónnee benn nit dafay bàyyi fukk ak benn ñi ci des ñu yor lim bu juum bi. Su amee ci benn dokimaŋ, defaral dokimaŋ bi te teg ci benn rëdd bu wax ne defar nga ko. Defal ko laata keneen di ko def, ndax wuute gi nekk ci "Da ma ci juumoon" ak "dëgg-dëgg, loolu juum na" bu keneen ko waxee, mooy wuute gi nekk ci ku di seetlu liggéeyam boppam ak ku ñu war a seetlu.
Li néeg bi dëgg-dëgg di denc
Du lim bi. Ci néeg boobu, kenn du la mën a wax ayu-bés bi ci topp lim bu juum ba doon dara, te ñu bare ci ñoom gisuñu ko ba ba nga ko waxee.
Li ñuy denc mooy fukk ak juróomi simili ci ni nit ki di doxale bu ñu ko jàppee ci njuumte, te seetlu boobu, dañu koy jëfandikoo ëllëg, ci néeg yi nga nekkul, bu ñu laajee ndax mën nañu la wóoloo ci mbir mu gën a réy. Su ñu ko yoree bu baax, jubbanti ci kanamu ñépp mooy benn ci yoon yi gën a yomb ngir wone ne say lim yaa yelloo ngëm, ndax wone nga leen ne dinga leen wax su ñu jubadee.
Am na beneen melokaan bu ni mel bu jëm feneen, te jariñ na ñu ko tudd ngir nga mën koo moytu. Ku dul jubbanti dara mukk ci kanamu ñépp, du ku amul njuumte. Ay njuumteem, keneen a koy gis ci ëllëg, ci waxtu wu gën a bon te ci kanamu nit ñu gën a bare. Jubbanti gaaw moo gën a yomb ci ñaar yi, bés bu nekk, te njëg gi dafay wàññiku bu nga koy def lu bare, ndax néeg bu la gis nga ko def ñaari yoon du ko jàppe ni mbir mu réy.
Beneen mbir it, ndax moo di li nit ñi gën a jaaxle ci ginnaaw. Delloo jubbanti bi ci sa xel ba bés bi jeex, dara du ci jariñ néeg bi te dafay wàññi doole ji nekk ci ñaari waxtu yi ci topp ci sa liggéey. Juróom-benn-fukki simili yooyu, ñoom rekk mooy pexe bi. Bu ñu jeexee, li ci des te am njariñ mooy seet fu lim bu juum bi jóge, defar loolu, ba noppi nga jàll ak sa bés.
Kon jëfandikool juróom-benn-fukki simili yi. Waxal jubbanti bi, waxal dëgg gi, dem sa kanam, te bàyyi ndaje mi ci des mooy li nit ñi war a fàttaliku. Ba noppi dellul ci liggéey bi nga doon def, bi doon dox bu baax, te bi ngi ci dox bu baax ba léegi.
Sources
- PubMed, Removing the shadow of suspicion: the effects of apology versus denial for repairing competence- versus integrity-based trust violations
- Cognitive Research: Principles and Implications, Exploring factors that mitigate the continued influence of misinformation