ਸਭ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ: ਦਿਲ ਨਾਂਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਕੁਝ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾਂਹ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪੱਕੀ। ਤੇ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਲਕੀ, ਖ਼ੁਸ਼ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪਲ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੱਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕੇ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਾਂ ਫਿਰ ਫੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਇਹ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਭਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋ। ਸਭ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾ ਕੋਈ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਇਰਾਦੇ ਦੀ। ਇਹ ਓਹ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮਾਹਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਕਸਰ ਓਦੋਂ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਮਰਜ਼ੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਸਿੱਖੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਰ ਕੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਆਦਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕੀ

ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੱਸ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਬੰਦਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਇੰਜਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਆਲਤਾ ਨਹੀਂ, ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਚੁੱਪ ਫ਼ਿਕਰ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਿਆਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਗੁੱਸਾ। ਦੂਰੀ। ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਔਖਾ, ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ ਜਾਂ ਬਹੁਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸੱਚੀ ਦਿਆਲਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾਂਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਸੀ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿੱਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਮਜਬੂਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।

Cleveland Clinic ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਦੀ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਗੱਲ ਓਦੋਂ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਏਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਘਸਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗਿਲਾ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਏਨੇ ਰੁੱਝ ਜਾਓ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ।

ਇਹ ਆਦਤ ਆਉਂਦੀ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ

ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਓਥੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਸਿਆਣਪ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।

ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਮਾਪੇ ਦੇ ਮੂਡ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਘਰ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੌਸਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਪਿਆਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਆਣੇ, ਮਦਦਗਾਰ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਸੌਖੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਓਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਜੀਅ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਮਾਹਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ, ਅਣਗਹਿਲੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੇਭਰੋਸੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਬਚਪਨ ਇਸ ਆਦਤ ਦੀ ਆਮ ਜ਼ਮੀਨ ਹਨ।

ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰੂਪ ਨਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਖ਼ਤਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਚਾਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਲੜਨਾ, ਭੱਜਣਾ, ਜੰਮ ਜਾਣਾ, ਤੇ ਚੌਥੀ, ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ fawn ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਥੈਰੇਪਿਸਟ Pete Walker ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਢਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਭੱਜਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਓਹ ਬਣ ਕੇ ਬਚੇ ਜੋ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਦਦਗਾਰ, ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ਼ ਜਾਵੇ।

ਇਹ ਸਿਆਣੀ ਢਲਾਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਭੜਕਦੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੇਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾੜੀ ਤੰਤਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਸੋ ਓਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ, ਅਠੱਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਸੁਨੇਹੇ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਓਹ ਕੰਮ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।

ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ

ਥੋੜ੍ਹਾ ਢਲਣਾ ਭਲੇ ਇਨਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੱਲ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਿੰਗੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ:

• ਨਾਂਹ ਕਹਿਣਾ ਲਗਭਗ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਓਹਨਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਹੈ।
• ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਅਹਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਵਾਧੂ ਕੰਮ ਲਈ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਫਿਰ ਓਹਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ ਗਿਲਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।
• ਤੁਹਾਡਾ ਮੂਡ ਇਸ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
• ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਮਾਫ਼ੀਆਂ ਮੰਗਦੇ ਹੋ, ਓਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ।
• ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਇਸੇ 'ਤੇ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਟਕਰਾਅ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਲਕੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਅਲਾਰਮ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਆਰਾਮ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂਹ ਕਹਿਣੀ

ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਓਹੀ ਹੁਨਰ ਹੈ, ਬੱਸ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਨਾਂਹ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨੀ ਵੀ ਸਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਝੱਲਣਯੋਗ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ।

ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। Cleveland Clinic ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨਰਮ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ: ਇਹ ਠੰਢੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਤਰਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਡੂੰਘੇ ਪਾਸੇ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਮੁਫ਼ਤ ਟਰਾਇਲ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਪਰੋਸੀ ਰੋਟੀ, ਜਾਂ ਓਸ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ ਜਿਸ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਆਪਣੇ ਨਾੜੀ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਿਓ ਕਿ ਛੋਟੀ ਨਾਂਹ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲ ਖ਼ਰੀਦੋ। ਸਭ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਛੇਤੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਗ ਦੀ ਬੇਆਰਾਮੀ ਏਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਰਾਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਘੜੀ ਹੌਲੀ ਕਰੋ। "ਮੈਂ ਵੇਖ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ" ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਵਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਓਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਉੱਭਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਂਹ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਛੋਟੀ ਰੱਖੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ ਨਹੀਂ। NHS ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਬਾਰੇ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਘੱਟ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਾਂ ਕਹਿਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਜਦਕਿ ਨਾਂਹ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ ਨਿੱਘਾ, ਸਾਦਾ "ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ" ਬਹਾਨਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਨਾਂਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਦੇ "ਮੈਂ" ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਵਰਤੋ। "ਮੈਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਛੇ ਵਜੇ ਨਿਕਲਣਾ ਪਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ।" ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਰਹੇ। Mayo Clinic ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਹਿਣੀ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣਾ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਸ ਸੱਚ ਹੈ, ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ।

ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੋ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕਿਹਾ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁਝ ਸੱਚੀਆਂ ਨਾਂਹਾਂ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀਆਂ ਲੱਗਣਗੀਆਂ। ਓਹ ਬੁਰਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਅਲਾਰਮ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਲਈ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਯਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਆਪਣੀ ਨਾਂਹ ਫਿਰ ਵੀ ਕਹੋ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਨਾਲੋਂ ਛੇਤੀ ਲਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੌਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਕੌਣ ਭੜਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੱਦਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲੱਗੋ, ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੌਲੇ ਦੇ ਢਲ ਜਾਣਗੇ। ਕੁਝ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕੋਈ ਹੱਦਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣਗੇ। ਓਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੇਰਹਿਮੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਹੜੀ ਹੱਦ ਸਿਰਫ਼ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਬੁਰੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਰਹੇ ਹੋਵੋ।

ਗੱਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਗਿਲਾ ਗਾਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਲਾ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਨਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਾਂਹ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਭਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਅਸਲੀ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਓਹ ਚੁੱਪ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ-ਕੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਮੂਡ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੁਣਦੇ ਹੋ।

ਇਸ ਆਦਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਵੱਧ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਸਵੈ-ਮਾਣ ਘਟਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਓਹ ਬੰਦੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਂ ਸੱਚੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂਹ ਵੀ, ਤੇ ਲੋਕ ਆਖ਼ਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਦੋਂ ਹੋਰ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਦਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਸਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚੇ ਸਦਮੇ, ਅਣਗਹਿਲੀ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗੀ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਰੱਖਣੀਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਜੇ ਛੋਟੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਆਦਤ ਦੁਖਦਾਈ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਕੋਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਮਾਹਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਓਹ ਜੋ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਤੇ ਓਸ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਜਵਾਬ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾੜੀ ਤੰਤਰ ਝੱਲ ਸਕੇ। ਅਜਿਹੀ ਮਦਦ ਲੈਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ।

ਤੁਸੀਂ ਨਾਂਹ ਦੀ ਥਾਂ ਹਾਂ ਕਹਿਣੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਸੀ ਕਿ ਕਦੇ ਇਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਕਦੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਬੱਸ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣੋ।

ਸਰੋਤ

• Cleveland Clinic, Signs You're a People-Pleaser and How To Stop
• Mayo Clinic, Being assertive: Reduce stress, communicate better
• NHS, Raising low self-esteem
• Psychology Today, What Is the Fawning Trauma Response?