ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚੋਂ ਧੱਕਾ ਲਾ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਓ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਆਕੜੀ ਹੋਈ ਕਮਰ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਈਮੇਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿਓ। ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਹਾਲ ਕੀ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਦੀ ਸੁਸਤੀ, ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਬਾੜੇ ਦੀ ਕਸਾਵਟ, ਬੇਜਾਨ ਲੱਤਾਂ ਜੋ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਰਾਮ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ: ਇੰਟਰੋਸੈਪਸ਼ਨ, ਯਾਨੀ ਅੰਦਰ ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰੱਥਾ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹੁਨਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਹੁਨਰ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ
ਸਰੀਰ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਥਕਾਵਟ ਆਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਬਾਲਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਦੌੜਦਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਕੱਸੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਅਲਾਰਮ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਆਪ ਵੀ ਸ਼ੋਰ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਥੱਕੇ ਹੋ, ਭੁੱਖੇ ਹੋ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ, ਜਾਂ ਬੱਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋ।
ਕਸਰਤ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਜਿੰਨੀ ਸਾਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਵੱਧ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਦੋਂ ਧੱਕਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋ ਜਦੋਂ ਟੈਂਕੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਦੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾੜਾ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੀਸ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
ਚੰਗਾ ਇਸ਼ਾਰਾ, ਮਾੜਾ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸੁਨੇਹੇ "ਚੱਲਦੇ ਰਹੋ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ "ਰੁਕ ਜਾਓ"। ਕੁਝ ਜੋ ਅਕਸਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ:
- ਸੱਚੀ ਮਿਹਨਤ ਬਨਾਮ ਅਸਲੀ ਦਰਦ। ਕਿਸੇ ਸਖ਼ਤ ਸੈੱਟ ਦੀ ਸਾੜ, ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹਲਕਾ ਦਰਦ, ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਤਿੱਖਾ, ਅਚਾਨਕ ਜਾਂ ਚੁੱਭਦਾ ਦਰਦ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਹੀ ਜੋੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦਰਦ, ਜਾਂ ਉਹ ਦੁਖਣ ਜੋ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।
- ਥੱਕਿਆ ਬਨਾਮ ਨਿਚੋੜਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਸਰਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਮਾੜੀ ਨੀਂਦ, ਡਿੱਗਿਆ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜਾ ਮੂਡ, ਆਰਾਮ ਵੇਲੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਗ਼ਾਇਬ ਹੋਇਆ ਹੌਸਲਾ, ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਸੰਭਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਧੱਕਾ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹੋ ਤਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਵਰਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਭੁੱਖ ਬਨਾਮ ਕੁਝ ਹੋਰ। ਅਸਲੀ ਭੁੱਖ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਖਾਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤਲਬ ਅਕਸਰ ਤਣਾਅ, ਬੋਰੀਅਤ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭੁੱਖ ਦਾ ਕੋਟ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਲਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਣਾਅ ਬਨਾਮ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤਣਾਅ। ਜੋ ਕਸਾਵਟ ਸੈਰ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਸਾਵਟ ਛੱਡਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਢਿਆਂ, ਢਿੱਡ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਛੇਤੀ ਵਾਲੇ ਹੱਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਿਹਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਹੈ
ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਆਦਤ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।
- ਰੁਕੋ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਓ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਾਰ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛੋ: ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਕਸਾਵਟ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਹੈ? ਦਸ ਸਕਿੰਟ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਲਾਈਨ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ।
- ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਸਾਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ("ਮੈਂ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਥੱਕਿਆ ਵੀ", "ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਕਮਰ ਕੱਸੀ ਹੋਈ ਹੈ") ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧਾਰ ਵੀ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ ਅਜ਼ਮਾਓ। ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋ? ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰੇਕ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੌਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਤਣੇ ਹੋਏ ਹੋ? ਦੋ ਮਿੰਟ ਦੀ ਖਿਚਾਈ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਸੈਰ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਮੁੜ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਬੋਲੇਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਦਿਓਗੇ।
- ਕਦੇ ਕਦੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਕਰੋ। ਸਕ੍ਰੀਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣਾ, ਈਅਰਫ਼ੋਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੈਰ, ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਚੁੱਪਚਾਪ ਲੇਟਣਾ। ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਲਕੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗੱਲ ਹਰ ਟੀਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਹਰ ਥੱਕੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਸਮਝਣ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਿਲਣ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਸਕੋ।
ਹੋਰ ਮਦਦ ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਹੈ
ਕੁਝ ਇਸ਼ਾਰੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦਰਦ ਸਖ਼ਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਵੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਅਜਿਹਾ ਭਾਰੀਪਣ ਜੋ ਹਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਚਿੰਤਾ ਜੋ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਦਦ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਵਧੀਆ ਸਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਈ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੁੜ ਉੱਚੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Cleveland Clinic, Overtraining Syndrome: Symptoms, Causes & Treatment Options
- Cleveland Clinic, Delayed Onset Muscle Soreness (DOMS): What It Is & Treatment
- National Center for Biotechnology Information, Effect of the subjective intensity of fatigue and interoception on perceptual regulation and performance during sustained physical activity