ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੈਠਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿਚੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਤੇ ਓਹ ਛੋਟਾ ਹੱਲ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ)

ਤੁਸੀਂ ਨੌਂ ਵਜੇ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਦੋ ਵੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪਿੱਠ ਦੁਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਲੱਤਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰ ਧੁੰਦਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਓਹ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਅਜੀਬ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬੈਠਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਏਨਾ ਨਿਚੋੜ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਹਿੱਲਣ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨਿਰਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਓਹ ਧੁੰਦਲਾ, ਥੱਕਿਆ ਅਹਿਸਾਸ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਹੀ ਕਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ।

ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੱਲ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਬੱਸ ਬੈਠਣ ਨੂੰ ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਤੋੜਨਾ ਹੈ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ।

ਸਥਿਰਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦੀ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੈਠਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, ਭਾਵ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਚੂਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਢਿੱਲੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਖੰਡ ਮਸਾਂ ਹੀ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋ ਲੰਮੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਤੁਹਾਡੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਚਰਬੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਢੰਗ, ਦੋਵੇਂ ਗ਼ੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਪਾਸੇ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Harvard ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਮਾ ਬੈਠਣਾ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਦੌਰੇ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਰ ਓਦੋਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦਿਨ ਦੇ ਨੌਂ ਜਾਂ ਵੱਧ ਘੰਟੇ ਬੈਠਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ਹਿਲਜੁਲ ਦੇ ਏਨਾ ਲੰਮਾ ਬੈਠਣਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਓਨਾ ਹੀ ਖ਼ਤਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੁਰੰਤ ਕੀਮਤ ਵੀ ਹੈ, ਓਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਘੰਟੇ ਬਿਤਾਉਣ ਨਾਲ ਚੂਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਕੱਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਆਕੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੇਠਲਾ ਲੱਕ ਤੇ ਗੋਡੇ ਆਪਣੀ ਸੁਖਾਵੀਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਵਾਲੇ ਦਰਦ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਵੀ ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਾਈਟ ਹੈ, ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚੂਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਿਲਜੁਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਲ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ੂਨ ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਧੱਕਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਰਤਾ ਓਸ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਰਸੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਵੋ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਤਿੱਖਾਪਨ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਏਸੇ ਕਰ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਧੁੰਦ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮੂਡ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੱਠੇ ਮੂਡ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀਆਂ ਵੱਧ ਦਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਵੱਖਰੇ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲਾਉਣਾ ਵੀ ਭਾਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰਨ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਛੱਡਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਓਥੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਟਿਕਾਉਣੀ ਔਖੀ ਹੈ।

ਹੱਲ ਹਿਲਜੁਲ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਬੈਠਣਾ ਨਹੀਂ

ਹੁਣ ਓਹ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਵਰਗੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਦਦ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੈਠਣ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜਦੇ ਰਹੋ।

ਆਮ ਸਲਾਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ਹਰ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਹਿੱਲੋ। Harvard ਦੇ ਖੋਜੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਹਰ ਤੀਹ ਮਿੰਟ" ਵਾਲਾ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਅੰਕੜਾ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਲਾ ਅਸੂਲ ਪੱਕਾ ਹੈ: ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਛੋਟੇ ਵਿਰਾਮ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ, ਰਸੋਈ ਤੱਕ ਤੁਰਨਾ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਓਹਨਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੁਬਾਰਾ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੁਝ ਤਰੀਕੇ:

• ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਟਾਈਮਰ ਲਾਓ। ਹਰ ਅੱਧੇ ਕੁ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਲਾਸ ਭਰਨ ਜਾਓ। ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੇਖੋ। ਫਿਰ ਬੈਠ ਜਾਓ।
• ਹਿਲਜੁਲ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹਰ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਲਵੋ। ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਥੀ ਕੋਲ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਓ। ਪੌੜੀਆਂ ਵਰਤੋ।
• ਵਿਹਲੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿਓ। ਗੱਡੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਸਟਾਪ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਰ ਜਾਓ। ਦੋ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਮੁਹੱਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਲਾ ਆਓ।
• ਕੱਸੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਖਿੱਚੋ। ਹਰ ਦੋ ਕੁ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਚੂਲ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਖਿਚਾਈ ਓਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣਾ ਜਕੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਓਹ ਘੰਟਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਹਿਲਜੁਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟਿਕਵੀਂ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਓਹ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੈਸਕ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗੱਲ

ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੈਸਕ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸਥਿਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੱਕ ਦਰਦ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਤ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ *ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਬਦਲਣ ਤੇ ਹਿੱਲਣ* ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕਰੋ, ਹਿੱਲਦੇ ਰਹੋ, ਤੇ ਤੁਰੋ।

ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਦੋਂ ਕਰਨੀ ਹੈ

ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤੀ ਘਸਾਈ ਓਦੋਂ ਹੌਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦਿਨ ਭਰ ਵੱਧ ਹਿੱਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ-ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਦਰਦ, ਸੋਜ, ਸੇਕ ਜਾਂ ਲਾਲੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਪਿੰਨੀ ਵਿੱਚ, ਲੰਮੀ ਸਥਿਰਤਾ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਛੇਤੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਕ, ਚੂਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਗੋਡੇ ਦਾ ਦਰਦ ਜੋ ਹਿਲਜੁਲ ਨਾਲ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਫ਼ਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਤੋਂ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰੀ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਹਿਲਜੁਲ ਠੀਕ ਹੈ।

ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹਿੱਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੱਲ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਬੱਸ ਸੁਣ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਕਰ ਕੇ।

ਸਰੋਤ

• Mayo Clinic, Sitting risks: How harmful is too much sitting?
• Harvard T.H. Chan School of Public Health, Make sitting less and moving more a daily habit for good health
• NIH News in Health, Don't Just Sit There!