ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਘੜੀ ਦੇਖ ਕੇ ਖਾਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ, ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪਲਾਨ ਮੁਤਾਬਕ। ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਖਾਣੇ "ਚੰਗੇ" ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ "ਮਾੜੇ", ਅਤੇ ਮਾੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਦੋਸ਼-ਭਾਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦੇ ਸੁਆਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਖਾਣੇ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਭਾਰ ਲੱਦਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇੰਟੂਇਟਿਵ ਈਟਿੰਗ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿ ਡਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ Evelyn Tribole ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪਿਸਟ Elyse Resch ਨੇ ਦਸ ਰਾਹ ਦਿਖਾਊ ਅਸੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ: ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣਾ ਜੋ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਚੱਲੇ।
ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਟੂਇਟਿਵ ਈਟਿੰਗ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਸ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਕੋਈ ਡਾਈਟ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਕੋਈ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਲਿਸਟ, ਨਾ ਪੌਇੰਟ, ਨਾ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਦੇ ਖ਼ਾਨੇ। ਇਹ "ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਮਰਜ਼ੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਓ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੋਚ ਦੇ" ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਸ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿੱਖਣ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਰਵਾਨੀ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭੁੱਲ ਗਏ।
ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ:
- ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਖੁਆਓ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸੇ ਉਹੀ ਚੁੱਕ ਲਓ।
- ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਓ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਖਾਣਾ ਵਰਜਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜ਼ੋਰ ਕੁਝ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਬਿਸਕੁਟ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਲੜਾਈ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਤੋਬਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
- ਰੱਜ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਖਾਣੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ। ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਜੇ ਭੁੱਖ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਹੈ?
- ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਲਈ ਨਰਮ ਰਾਹ ਲੱਭੋ। ਖਾਣਾ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਨਸਾਨੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਲ ਹੋਰ ਸਹਾਰੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਦਿਲਾਸੇ ਤੋਂ ਤੋਬਾ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ।
- ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਲਓ। ਚੰਗਾ ਖਾਣ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਇੰਟੂਇਟਿਵ ਈਟਿੰਗ ਬੱਸ ਉਸ ਪਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ।
ਗੌਰ ਕਰੋ ਕਿ ਇਸ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਗ਼ਾਇਬ ਹੈ: ਸਜ਼ਾ, ਸਖ਼ਤ ਕੰਟਰੋਲ, ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿ ਇੱਕ ਭੁੱਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਮਕਸਦ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਕੀ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇੰਟੂਇਟਿਵ ਈਟਿੰਗ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜਿਓਂ ਘੋਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਦੇ ਰੀਵਿਊ ਇੰਟੂਇਟਿਵ ਈਟਿੰਗ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲ ਫਾਲੋ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਜ ਹੋ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਿਹਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਿਹਾਰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ।
ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ਖ਼ਾਸ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ "ਹੱਲ" ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਖਾਣੇ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਟੂਇਟਿਵ ਈਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸਬੂਤ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਣੇ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੱਲ। ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸਾਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਇੱਕ ਨਰਮ ਥਾਂ
ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਇੱਕ ਵੀਕਐਂਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਤਜਰਬਾ ਚੁਣੋ।
- ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੋ। ਹਲਕੀ-ਫੁਲਕੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਾਲੀ ਢਿੱਡ ਤੱਕ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋ।
- ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਖਾਓ। ਬੱਸ ਇੱਕ ਖਾਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ। ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਖਾਣਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਧ ਰੱਜਵਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
- ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਖਾਣਾ ਚੁਣੋ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ "ਮਨ੍ਹਾ" ਦਾ ਠੱਪਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੀ ਅੰਦਰਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾਣ ਦਿਓ। ਅਕਸਰ ਜਦੋਂ ਕੰਧ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤਲਬ ਆਪੇ ਮੱਠੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲੋ। ਕਈ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਰੱਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾ ਲਓਗੇ, ਜਾਂ ਬੋਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਖਾਓਗੇ, ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨੀ ਭੁੱਲ ਹੀ ਜਾਓਗੇ। ਇਹ ਅਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰੇ-ਪੁੱਲਰੇ ਦਿਨ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਖਰੀ ਚਿਤਾਵਨੀ
ਇੰਟੂਇਟਿਵ ਈਟਿੰਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਸਬਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਸ਼ਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨੇ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਇਕੱਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਜਿਸਟਰਡ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਾਕਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਨਹੀਂ।
ਇੱਥੇ ਮਕਸਦ ਖਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਹੀਂ। ਮਕਸਦ ਹੈ ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਧ ਭਰੋਸਾ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Cleveland Clinic, Intuitive Eating: Benefits and Principles
- National Library of Medicine (PMC), Review: Relationships between intuitive eating and health indicators
- National Library of Medicine (PMC), Intuitive Eating Longitudinally Predicts Better Psychological Health and Lower Use of Disordered Eating Behaviors