ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਇੰਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਭਾਰਾ ਲੰਘਿਆ। ਭੁੱਖ ਸੱਚੀਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਕੁਝ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਸੁਆਦ ਵੀ ਮਸਾਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋ। ਕਿਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਣਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਧਰਿਆ।
ਸੋ ਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦੇਈਏ। ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਖਾਣਾ ਇੱਕ ਆਦਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਰਾਹਤ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਣਾ ਉਸ ਰਾਹਤ ਦਾ ਛੇਤੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੋਮਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਖਾਣੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਸਕੂਨ ਦਾ ਸਵਿੱਚ ਦੱਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਹਤ ਥੋੜ੍ਹ-ਚਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਅਹਿਸਾਸ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਗੁਨਾਹ ਜਾਂ ਭਾਰਾਪਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਮੁੜ ਅਲਮਾਰੀ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਚੱਕਰ, ਮਨ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣਾ, ਖਾਣਾ, ਫਿਰ ਮਨ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣਾ, ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਟੀਚਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਕੂਨ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਖਾਓ। ਖਾਣਾ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਔਖੇ ਦਿਨ ਕੇਕ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਇਨਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਟੀਚਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣਾ ਤੁਹਾਡਾ *ਇੱਕੋ-ਇੱਕ* ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣ ਰਹੇ ਹੋਵੋ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਵੱਲ ਧੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਵੋ।
ਆਪਣੇ ਟ੍ਰਿਗਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋਵੋ
ਸਭ ਤੋਂ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ ਵੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੱਸ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਇੱਕ-ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਲਿਖ ਲਓ ਕਿ ਖਾਣੇ ਦੇ ਵੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਣਾ, ਬੱਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਟਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਛੇਤੀ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੰਮ ਤੋਂ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਵੇਲਾ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਪਹਿਰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਫ਼ੋਨ, ਜਾਂ ਸੁਸਤ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ-ਸਾਦੀ ਬੋਰੀਅਤ। Cleveland Clinic ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਖੋ ਇਹ ਖਿੱਚ ਕਿਸੇ ਥੋੜ੍ਹ-ਚਿਰੇ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲੰਮੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਬੋਝ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਠਹਿਰਾਅ ਜੋ ਗੱਲ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਆਦਤ ਹੈ ਜੋ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖਾਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਰੁਕੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੱਚੀਂ ਕਿੰਨੀ ਭੁੱਖ ਹੈ, ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਤੱਕ।
ਜੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੁੱਖ ਹੈ, ਖਾਓ, ਤੇ ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ ਖਾਓ। ਜੇ ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਹੈ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਤੇਜ਼, ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ ਕਿ ਪੇਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਭਾਲ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। Cleveland Clinic ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਛੇਤੀ ਭੁੱਖ-ਜਾਂਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰਕ ਭੁੱਖ ਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ। ਸਰੀਰਕ ਭੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਖਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਭੁੱਖ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਕੂਨ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਉੱਤੇ ਅੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਖਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸੱਚੀਂ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਕੂਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਓ
ਜੇ ਖਾਣਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਹਰਬਾਨ ਕਦਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹੋ, ਨਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਹ ਖੋਹ ਲਓ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਹਿਸਾਸ ਆਵੇ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੱਥ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੈਰ ਕਰ ਆਓ, ਭਾਵੇਂ ਗਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਹੀ ਸਹੀ।
- ਕੋਈ ਗਰਮ ਚੀਜ਼ ਬਣਾਓ, ਚਾਹ ਹੀ ਸਹੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪੀਓ।
- ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੈਸੇਜ ਕਰੋ ਜਾਂ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਸਹੀ। ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਕੁਝ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲਓ, ਜਾਂ ਮੋਢੇ ਤੇ ਧੌਣ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਢਿੱਲਾ ਕਰੋ।
- ਇੱਕ ਗਾਣਾ ਲਾਓ ਤੇ ਹਿੱਲੋ, ਜਾਂ ਬੱਸ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਉਹਦੇ ਮੁੱਕਣ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਰਹੋ।
- ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਲਓ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ।
ਸੂਚੀ ਕਿਤੇ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਰੱਖੋ ਜਿੱਥੇ ਨਜ਼ਰ ਪਵੇ, ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਫਰਿੱਜ ਉੱਤੇ। ਉਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲੇ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਸੂਚੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਨੈਕ ਵਾਲੇ ਖਾਨੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦਿਨ ਇੰਝ ਸੰਵਾਰੋ ਕਿ ਖਿੱਚ ਹੀ ਘੱਟ ਰਹੇ
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਖਾਣੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪੇਟ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤਲਬ ਨੂੰ ਲੰਘਾ ਦੇਣਾ ਕਿਤੇ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਖਾਓ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਖਾਣਾ ਛੱਡਣਾ ਜਾਂ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਚੁਗਾਈ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਟਿਕਵੇਂ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਣੇ ਤਲਬਾਂ ਨੂੰ ਮੱਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
- ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ। ਥਕਾਵਟ ਹਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸਬਰ ਘਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਣੇ ਵਾਲੀ ਵੀ।
- ਸਕੂਨ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਚੋਣ ਬਣਾਓ, ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਘਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸਨੈਕ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਤਲਬ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੈਕਟ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਧਾ ਖਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਛੋਟੀ ਕਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਓ। ਤੁਸੀਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਬੱਸ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ।
- ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਵਿਰਾਮ ਰੱਖੋ। ਕੁਝ ਅਸਲੀ ਠਹਿਰਾਅ, ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ, ਕੁਝ ਵੇਲਾ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਆਦਤ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਬਰ ਤੇ ਮਿਹਰ ਰੱਖੋ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਖਾਓਗੇ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਇੰਝ ਹੋਵੇ, ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਲਾ ਗੇੜਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹੀ ਗੁਨਾਹ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਰਮੀ ਵਰਤੋ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਆਮ ਖਾਣੇ ਵੱਲ ਵਧ ਜਾਓ। ਇੱਕ ਸਨੈਕ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਹਫ਼ਤਾ ਭਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਾਰੀ ਤੋਰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਮਦਦ ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ
ਜੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਖਾਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸੋਂ ਬਾਹਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਲੰਮੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਉਦਾਸੀ, ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀਂ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ, ਰਜਿਸਟਰਡ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੀ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਗੁੱਥੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੁਲਝਾਉਣੀ ਪੈਣੀ।
ਸਰੋਤ
- Cleveland Clinic, 5 Strategies To Help You Stop Emotional Eating
- Mayo Clinic, Weight loss: Gain control of emotional eating