ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਫ਼ਰਿੱਜ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ। ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਨਾ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ। ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਲਬ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੋ, ਦੋ ਇਸ਼ਾਰੇ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਸੰਜਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਬੱਸ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਠਹਿਰਾਅ ਤੇ ਦੋ ਕੁ ਈਮਾਨਦਾਰ ਸਵਾਲ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਇਸ਼ਾਰੇ
ਸਰੀਰਕ ਭੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜਿੰਨਾ ਪਿਛਲੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ: ਖ਼ਾਲੀ ਢਿੱਡ, ਘੱਟ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਾਇਦ ਥੋੜ੍ਹੀ ਚਿੜਚਿੜਾਹਟ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਭੁੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਲ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਜਾਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਵੀ ਖਾਣਾ ਕੰਮ ਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਲਬ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ, ਤੇ ਇਹ ਨਖਰੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਕਲੇਟ, ਉਹ ਚਿਪਸ, ਉਹੀ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼, ਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਬਦਲ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕਦਾ। ਤਲਬ ਢਿੱਡ ਦੀ ਥਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਇਨਾਮ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਕਸਰ ਖ਼ਾਲੀ ਟੈਂਕੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਜਜ਼ਬਾ
ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਲਬਾਂ ਦਰਅਸਲ ਕੋਈ ਜਜ਼ਬਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਭੇਸ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Cleveland Clinic ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਕਾਰਨ ਉਦਾਸੀ ਜਾਂ ਤਣਾਅ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬੋਰੀਅਤ ਹੈ। ਤਣਾਅ, ਫ਼ਿਕਰ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਵੀ ਆਮ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਘਬਰਾਹਟ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਚਾਕਲੇਟ ਵੱਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਦਿਲ ਢਿੱਲਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਵੱਲ, ਤੇ ਉਹ ਖਾਣਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੋੜ ਹੈ: ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਰੇਕ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਿਲਾਸਾ।
ਇਹ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ। ਦਿਲਾਸੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਇਨਸਾਨੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਇੱਕ ਬਿਸਕੁਟ ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਨ ਔਖਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ। ਗੜਬੜ ਓਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖਾਣਾ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਜਲਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਖਾਣ ਦਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੌਲੀ ਹੋਵੋ। Cleveland Clinic ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ:
- ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ। ਰੁਕੋ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ: ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗੱਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ? ਸਵਾਲ ਨੂੰ “ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ “ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ?” ਕਰ ਦਿਓ, ਅਕਸਰ ਅਸਲ ਜਵਾਬ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸੇਬ ਵਾਲੀ ਪਰਖ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਕੋਈ ਸਾਦਾ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਚੀਜ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਭਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭੁੱਖ ਹੈ। ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਲਬ ਹੈ।
- ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦਿਓ। ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰੋ: ਛੋਟੀ ਸੈਰ, ਇੱਕ ਗਿਲਾਸ ਪਾਣੀ, ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਕੰਮ। ਅਸਲੀ ਭੁੱਖ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਭੁੱਖ ਅਕਸਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲਾ ਜਜ਼ਬਾ ਟਲ ਜਾਵੇ।
- ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਪਛਾਣੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਸ ਪਵੇ ਕਿ 4 ਵਜੇ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਸਨੈਕ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੈਅ ਬਰੇਕ ਨਾਲ, ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਫਸ ਜਾਓ।
ਮਕਸਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਵਾਬ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਂ, ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜਾ ਕੇ ਖਾਓ। ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ।
ਇੰਝ ਖਾਓ ਕਿ ਰੌਲਾ ਘਟੇ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਝੂਠੀ ਭੁੱਖ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਾਹਮਣੇ, ਖੜ੍ਹੇ-ਖੜ੍ਹੇ, ਬਿਨਾਂ ਸੁਆਦ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੱਜਣ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵੀ ਖੁੰਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਕਾਰਨ ਵੀ। ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਹੋਣਾ, ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ, ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ-ਮਿਲੇ-ਚੁੱਕ-ਲਓ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਤਲਬ ਹਰ ਵਾਰ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ। ਵੇਲੇ ਸਿਰ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੇ ਫਾਈਬਰ ਵਾਲਾ ਰੱਜਵਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਅਸਲੀ ਭੁੱਖ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਰਲ਼ਗੱਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਹੋਰ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ
ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੋਝੀ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਖਾਣਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁੱਖ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਕਾਬੂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਖਾਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ, ਰਜਿਸਟਰਡ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਲਿਆਂ ਸੰਭਾਲਣੀ ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਔਖੀ ਹੈ।
ਪਰ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਓ। ਫ਼ਰਿੱਜ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਕਸਰ ਇੰਨਾ ਹੀ ਵਕਤ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸੀ।
ਸਰੋਤ
- Cleveland Clinic, Decoding Your Hunger: Are You Really Hungry or Not?
- Harvard Health Publishing, Exercising to Relax