ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਈਏ

ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਮਾਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਵੱਸੀ। ਜਾਂ ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁੱਤਾ ਉਸੇ ਸਵੇਰ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਤੇ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਠਿਠਕ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਮੋਸ਼, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਯਕੀਨ ਕਰੀ ਬੈਠਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਸੰਪੂਰਨ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ ਦਿਓਗੇ।

ਸੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ, ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ: ਕੋਈ ਸੰਪੂਰਨ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਹ ਠੀਕ ਕਰ ਦੇਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਸੋਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਇਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਹੈ।

ਇਹ ਏਨਾ ਔਖਾ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ

ਜੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਬੰਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਪੱਥਰਦਿਲ ਹੋ ਤੇ ਨਾ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ। ਤੁਸੀਂ ਇਨਸਾਨ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਦੇ ਸਿਖਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸਮੇਟ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ।

ਡਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਾ ਦਿਆਂਗਾ ਤੇ ਉਹ ਰੋ ਪਵੇਗਾ।* *ਮੈਂ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ।* *ਮੈਂ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਖ਼ਲ ਦਿਆਂ।* ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਚੈਨੀ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੋਈ ਤਾਅਨਾ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਦੇਖ ਲੈਣਾ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਿਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਾਓਗੇ। ਸੋਗ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਹਨ, ਤੇ Harvard Health ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਉਹਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਦੋਸਤ ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਭੁੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਹੀ ਉਹਦੀ ਹਵਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਬੰਦਾ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਯਾਦ ਇਕੱਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੋਣੀ ਪੈਣੀ।

ਪਹੁੰਚੋ, ਤੇ ਫਿਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਰਹੋ

ਲਗਭਗ ਹਰ ਸੋਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਬੰਦਾ ਇਹੀ ਪੈਟਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਖਾਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਨੇਹੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫ਼ੋਨ ਵੱਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੋਗ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘਰ ਠੀਕ ਓਦੋਂ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਸੋਗ ਬੈਠਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੋਨ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਘਟਦਾ।

Mayo Clinic Health System ਠੀਕ ਇਸੇ ਪਾੜੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਦੋਸਤ ਜੋ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਆਮ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਮੈਸੇਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, *ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਾਪਾ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ,* ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਲੇਟ ਖਾਣੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਉਹ ਦੋਸਤ ਬਣਨ ਦੇ ਕੁਝ ਤਰੀਕੇ:

• ਔਖੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨੋਟ ਕਰੋ। ਜਨਮਦਿਨ, ਮੌਤ ਦੀ ਬਰਸੀ, ਪਹਿਲੇ ਤਿਉਹਾਰ। ਹੁਣੇ ਆਪਣੇ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਓ ਤਾਂ ਜੋ ਭੁੱਲੋ ਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
• ਪਹਿਲ ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ। ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸੋ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮੰਗਣਗੇ। ਸੱਦੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਹ ਬਣੋ ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।
• ਨਾਂ ਲਓ। ਜੋ ਤੁਰ ਗਿਆ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਕੋਈ ਯਾਦ, ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ, ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਹਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ।
• ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਨੀਵਾਂ ਰੱਖੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਸਹੀ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਈਮੋਜੀ ਵੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਮੀਮ ਜੋ ਉਹਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।

"ਕੁਝ ਵੀ" ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਪੱਕਾ ਪੇਸ਼ ਕਰੋ

"ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸ ਦੇਣਾ" ਮਿਹਰਬਾਨ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਲਗਭਗ ਬੇਕਾਰ ਵੀ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਸੋਗ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੰਮ ਫੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਫ਼ੋਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।

ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੋਸ ਕਰੋ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕੇ, ਬੱਸ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿਓ। Harvard Health ਤੇ Mayo ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕੋ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਜ਼ਮਾਓ:

• "ਮੈਂ ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਬੈਠ ਜਾਵਾਂ?"
• "ਮੈਂ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁੱਧ, ਡਬਲਰੋਟੀ ਤੇ ਕੌਫ਼ੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਕੁਝ?"
• "ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਸੌਂ ਸਕੇਂ। ਮੈਂ ਨੌਂ ਵਜੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।"
• "ਮੈਂ ਆ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਫ਼ੋਨ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਹੜਾ ਦਿਨ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ?"

ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਣ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

ਕੀ ਕਹੀਏ, ਤੇ ਕੀ ਛੱਡ ਦੇਈਏ

ਲੋਕ ਦਿਲਾਸਾ ਲੱਭਦੇ-ਲੱਭਦੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਘਿਸੇ-ਪਿਟੇ ਵਾਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁੱਭਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਚੰਗਾ ਪਾਸਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ: *ਉਹ ਬਿਹਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਹਰ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਵਕਤ ਹਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।* ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕਹੇ ਜਾਣ, ਪਰ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਦਾ ਦਰਦ ਇੱਕ ਮਸਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਮਾਨਦਾਰ, ਸਾਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:

• "ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਂ।"
• "ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ।"
• "ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।"
• "ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ।"

ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੀ ਕਦਰ ਘੱਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਹਰਬਾਨ ਚੀਜ਼ ਕੋਈ ਵਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਕਹਾਣੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੁਣਾਉਣ ਦਿਓ। ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਭਰਨੀ ਜਾਂ ਠੀਕ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸੱਚੀਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ ਟਾਲੇ, ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਗਈ ਜੋ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਤੇ ਸੋਗ ਨੂੰ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੋਕੋ। ਕੋਈ ਸਹੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਆਖ਼ਰੀ ਲਕੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। Cleveland Clinic ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਗ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚੀਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜਦੋਂ ਕੋਈ "ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ" ਹੋਵੇ। *ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ* ਵਰਗੇ ਵਾਕ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਤਿਆਗ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ, ਜਿੰਨਾ ਵੇਲਾ ਲੱਗੇ, ਸੋਗ ਕਰਨ ਦਿਓ।

ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇ

ਸੋਗ ਕੋਈ ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਹ ਪਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚੀ, ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਵਕਤ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਰ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਗ ਅਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦਰਦ ਓਨਾ ਹੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦੋਸਤ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੱਟ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਹਤ ਦੇ ਉਸ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਹਰ ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਪੇਚੀਦਾ ਸੋਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਦਦ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਲੈਣਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਕਹੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਦਿਆਂ।"

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸਰਕਦੀ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦੋਸਤ ਕਹੇ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰੇ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਉਹ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿ ਉਹਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਾਂ ਇਹਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਓ ਤੇ ਨਾਲ ਰਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਜਵਾਬ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਉਹਨੂੰ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਤੇ ਅਸਲ ਮਦਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਓ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਹਦਾ ਡਾਕਟਰ ਹੋਵੇ, ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਹੈਲਪਲਾਈਨ। "ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਾਂ" ਕਹਿਣਾ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇ।

ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਰਤਣ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਸੇਜ ਭੇਜੋ। ਨਾਂ ਲਓ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਫਿਰ ਪਹੁੰਚੋ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਬੱਸ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ।

ਸਰੋਤ

• Mayo Clinic Health System, Offering support to the grieving
• Harvard Health Publishing, Ways to support someone who is grieving
• Cleveland Clinic, Grief: What It Is, Types, Symptoms & How To Cope