ਗੱਲਬਾਤ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹੀਏ

ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋ। ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਪਾਸਾ ਪਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋ। ਚਿਹਰਾ ਤਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੁਣੇ ਕਹੀ ਗੱਲ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਜਵਾਬ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਲੜਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਰ ਲਿਆ।

ਇਹ ਪਲ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਸਭ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਬਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਲਓ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕੋ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਗੱਲ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਤਭੇਦ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਇਹ ਕੋਈ ਜਮਾਂਦਰੂ ਸੁਭਾਅ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੁਨਰ ਨੇ।

ਔਖੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ

ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਸਭ ਸੌਖਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਐਮਿਗਡਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਕੰਮ ਹੈ ਖ਼ਤਰਾ ਲੱਭਣਾ ਤੇ ਝਟਪਟ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਦੇਣੀ। ਉਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰਾਇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੰਪੈਥੈਟਿਕ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ, ਯਾਨੀ ਲੜੋ-ਜਾਂ-ਭੱਜੋ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਣਾਅ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਪੱਠੇ ਕੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਇਹ ਉਹੀ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਲੀ ਗੱਡੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੰਟੀ ਉੱਚੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਤੋਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਜ਼ਰੀਏ ਸਾਂਭ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਐਮਿਗਡਲਾ ਹਾਈਜੈਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਤਿੱਖੀ, ਚਲਾਕ ਤੇ ਅੱਧੀ-ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਗੱਲ ਜਿਹੜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੀਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋ।

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਕੋਲ ਵੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਫਲੱਡਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਯਾਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਏਨਾ ਉਤੇਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਗਭਗ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਅੜੀਅਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਬਹਿਸ ਜਿੱਤਣਾ ਜਾਂ ਸਿਆਣਾ ਬਣਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਹੈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਏਨਾ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਆਉਣਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਆਣਾ ਹਿੱਸਾ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕੇ।

ਉਬਾਲ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫੜੋ

ਜਿਹੜੀ ਲਹਿਰ ਬਣਦੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਭ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਫਲੱਡਿੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੁਹਰਾਉਂਦਿਆਂ, ਸਮਝਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਹ ਵਹਿ ਗਏ ਸਨ।

ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਛਾਣੋ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਆਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਹ ਨੇ:

• ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਸੇਕ
• ਦਿਲ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕਣਾ ਜਾਂ ਸਾਹ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਣਾ
• ਜਬਾੜਾ ਕੱਸ ਜਾਣਾ, ਮੋਢੇ ਤਣ ਜਾਣੇ, ਜਾਂ ਮੁੱਠੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਭਿੱਚ ਜਾਣਾ
• ਉਹ ਸੁੰਗੜੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
• ਵਿੱਚੋਂ ਟੋਕਣ ਦੀ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਦੀ, ਜਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖਿੱਚ

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਾੜੇ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਸਾਥੀ ਹੋ। ਇਹ ਬੱਸ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਤੁਸੀਂ ਉਬਾਲ ਫੜ ਲਓ, ਓਨੇ ਹੀ ਵੱਧ ਰਾਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਚੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੂਰਾ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਾੜੇ ਰਾਹ ਹੀ ਬਚਦੇ ਨੇ।

ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੱਚੀਂ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ

ਇਹ ਕੋਈ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਠੀਕ ਲੱਗਣ, ਉਹੀ ਚੁਣ ਲਓ।

ਸਾਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ

ਦੌੜਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੀਵਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਹ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੰਮਾ, ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਵਾਲਾ ਸਾਹ। ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲਓ, ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਹੋਣ ਦਿਓ, ਛੇ ਕੁ ਤੱਕ, ਨਰਮ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ੋਰ ਲਾਏ। ਇਹ ਕੁਝ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾੜੀ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸੁਨੇਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬੋਲਦਿਆਂ-ਬੋਲਦਿਆਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।

ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਦਿਓ

ਇਹ ਗੱਲ ਏਨੀ ਸਿੱਧੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਉਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ" ਜਾਂ "ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ", ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। UCLA ਵਿਖੇ Matthew Lieberman ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੋਈ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਕੈਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਐਮਿਗਡਲਾ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਘਟ ਗਈ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਸੋਚਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾ ਗ਼ਾਇਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬੱਸ ਉਸਦੀ ਤਿੱਖ ਏਨੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਜਾਣ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਣ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ।

ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਯਕੀਨ ਢਿੱਲਾ ਕਰੋ

ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਫੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਮੈਂ ਸਹੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਨਾਇਨਸਾਫ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਨੇ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੱਚ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਖਰੜਾ ਸਮਝੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਵਾਲੀ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਏਨੀ ਢਿੱਲੀ ਕਰੋ ਕਿ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਚੀ ਰਹੇ। ਸੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਸਵਾਲ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ: "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਸੀ?"

ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਓ

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਪੈਰ ਪੂਰੇ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਮੋਢੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਓ। ਜਬਾੜਾ ਢਿੱਲਾ ਕਰੋ। ਹੱਥ ਨਰਮ ਕਰੋ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਟਕੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾੜੀ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਨੇ: ਇਹ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ।

ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਕਦਮ ਰੁਕ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ

ਕਈ ਵਾਰ ਉਬਾਲ ਦੇਰ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਈਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਉਲਟ ਹੈ। ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ: "ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?"

ਉਹ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਨੇ। Gottman Institute ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਤਣਾਅ-ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਜਿਹੜੀ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ: ਇਹ ਵਿਰਾਮ ਤਾਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਆਪਣਾ ਜਵਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਕੂਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਾਓ, ਸੈਰ, ਗਾਣੇ, ਹੌਲੀ ਸਾਹ, ਬੱਸ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਰੁਕ ਕੇ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਘੱਟ ਧੜਕਣ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਨਿੱਘੀ, ਵੱਧ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਏ।

ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਓ, ਵਾਪਸ ਆਓ। ਜਿਸ ਵਿਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ।

"ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ" ਨਾਲੋਂ ਨਰਮ ਪੈਮਾਨਾ

ਤੁਹਾਡਾ ਸਬਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਟੁੱਟੇਗਾ ਹੀ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਨੇ। ਟੀਚਾ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਔਖੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ ਉਹ ਇਹ ਹੈ: ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਬਿਨਾਂ ਤਰ ਜਾਣਾ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਪੈਰ ਤਿਲਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰ ਲੈਣੀ। "ਹੁਣੇ ਮੈਂ ਸਖ਼ਤ ਬੋਲ ਗਿਆ, ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ", ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ, ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੁਰੰਮਤ ਵੀ ਇੱਕ ਹੁਨਰ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਾਲਾ।

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਝਗੜੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਰਾਉਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਜੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਧਮਕੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਤੱਕ ਜਿਹੜੀ ਠੀਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਹ ਦੀ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੱਖ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹੀ ਲੜਾਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਪਲਜ਼ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਜਾਂ ਕਾਊਂਸਲਰ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੱਗਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਕੋਈ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸਿਆਣਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗਰਮ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਸੰਕਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਬੱਸ ਦੋ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਨੇ। ਉਬਾਲ ਨੂੰ ਫੜੋ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰੋ, ਤੇ ਏਨੀ ਦੇਰ ਟਿਕੇ ਰਹੋ ਕਿ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਪਾਸੇ ਹੋ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਏਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਤ

• Cleveland Clinic, Amygdala: What It Is and What It Controls
• The Gottman Institute, Weekend Homework Assignment: Physiological Self-Soothing
• Lieberman et al., Putting Feelings Into Words: Affect Labeling Disrupts Amygdala Activity in Response to Affective Stimuli (Psychological Science, UCLA Social Affective Neuroscience Lab ਰਾਹੀਂ)
• Harvard Health Publishing, The nature of anger