ਝਟਪਟ ਸੁਝਾਅ
- ਪੂਰੀ ਲਿਸਟ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲਿਖ ਲਵੋ।
- ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਚੁਣੋ ਕਿ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹੋ।
- ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਹੈ।
ਸਵੇਰ ਦੇ 9 ਵੱਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਸਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿਨ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਬੰਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਸ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਲਵੋ, ਸਭ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰ ਹੀ ਤਾਂ ਲਾ ਰਹੇ ਹੋ।
ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਤੇ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਫ਼ਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਰੁੱਝਿਆ ਹਫ਼ਤਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਝ ਉਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਹੁਣ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਬਚੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ। ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਰਾਤ 11 ਵਜੇ ਈਮੇਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਸਿਫ਼ਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜੋ ਹਿਸਾਬ ਬੈਠ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਹੱਦ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਹੱਦ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੂਹ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚਲੋ ਉਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ: ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਓਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਸਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
“ਬੱਸ ਧੱਕਾ ਲਾਈ ਜਾਓ” ਕਿਉਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਬੋਝ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾ ਜਾਣੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇ ਝੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਬਾਅ ਜੋ ਕਦੇ ਢਿੱਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਬਰਨਆਊਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। Mayo Clinic ਵੀ ਓਹੀ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਕਾਰਨ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਤੇ ਲੰਮੇ ਘੰਟੇ, ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਾਬੂ, ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚਕਾਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਈ ਲਕੀਰ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਨਤੀ, ਕਾਬਲ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਸਲਾ ਬੋਝ ਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਬੱਧੀ ਅਜਿਹਾ ਤਣਾਅ ਚੁੱਕਣਾ ਅਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਨੀਂਦ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣਾ, ਉਦਾਸ ਮਨ, ਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਦਾ ਵਧਿਆ ਖ਼ਤਰਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਪਹਾੜ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਢੇਰ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜਦੇ ਹੋ, ਓਨੀ ਹੀ ਪਕੜ ਢਿੱਲੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਵੀ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। American Psychological Association ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਤਣਾਅ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਕਾਬੂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ ਕਾਬੂ, ਇਹ ਜੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰਾ ਸੁਖ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਕਦੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਹੀ।
ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ
ਜਦੋਂ ਬੋਝ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਲਿਸਟ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। “ਰਿਪੋਰਟ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ, ਉਹਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਵੀਰਵਾਰ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀ ਬਣਿਆ”, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਗੇੜਾ ਤਾਕਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦਾ। ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਸਿੱਧਾ-ਸਾਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਕਾਗਜ਼ ਜਾਂ ਸਕਰੀਨ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰ ਦਿਓ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ। ਜੋ ਲੇਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿੱਕਾ-ਮੋਟਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹੋ।
ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਗੇੜੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਲੱਗਦੀ ਲਿਸਟ ਵੱਡੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਬੇਹੱਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਿੱਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤੈਅ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ
ਇਹ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਓਵਰਲੋਡ ਹੋਈ ਲਿਸਟ ਪੂਰੀ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਤਰਜੀਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਚੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ, ਜਾਂ ਹੁਣੇ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ, ਜਾਂ ਓਸ ਮਿਆਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ ਜਿਸ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ।
Harvard Business Review ਹਰ ਉਸ ਬੰਦੇ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਲੇਟ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਓਵਰਲੋਡ ਹੋਇਆ ਬੰਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੁਕਾ ਸਕੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਅਸਲੀ ਹੁਨਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਅੱਗੇ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਲਿਸਟ ਨੂੰ ਚਾਰ ਈਮਾਨਦਾਰ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵੇਖੋ:
- ਹੁਣੇ ਕਰੋ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ। ਇਹ ਓਨੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਿੰਨੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
- ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰ ਫ਼ੌਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ਦਿਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਮਾਂ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
- ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਇਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਦੇਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਛੱਡ ਦਿਓ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਕੰਮ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਰੜਕੇਗੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਫ਼ੈਕਟ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ “ਚੱਲ ਜਾਵੇਗਾ” ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਓ, ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਵੋ।
ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਬੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਬੈਠੋ। ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਾ ਚੁਣਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਨਾਲ ਖਿਸਕਦਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਦੇਵੋਗੇ।
ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ
ਸਿਰਫ਼ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੀ ਟੋਕਾ-ਟਾਕੀ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਡੌਕੂਮੈਂਟ ਤੋਂ ਮੈਸੇਜ, ਮੈਸੇਜ ਤੋਂ ਮੀਟਿੰਗ ਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਛਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੈਕਸ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਟੈਕਸ ਜੁੜ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਦਿਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲਾ ਲੱਗਿਆ ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਲਗਭਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਕੁਝ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਰੋਕਾਂ:
- ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਓਦੋਂ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਂ ਦਿਓ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ ਜੋ ਹਿਲਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੱਬੇ ਮਿੰਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨਬਾਕਸ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
- ਹਲਕੇ ਕੰਮ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਵੋ। ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਆਉਂਦੇ ਸਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਬੈਠ ਕੇ ਦਿਓ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਓਨੀਆਂ ਫ਼ੌਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਰੇਕ ਲਵੋ। ਇਹ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੰਮ ਮੁਕਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰਨਾ, ਸਰੀਰ ਖਿੱਚਣਾ, ਜਾਂ ਬੱਸ ਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੇਖਣਾ ਓਹੀ ਧਿਆਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੁੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਧੱਕਾ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਹੌਲੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾੜਾ ਵੀ।
APA ਦੀ ਕੰਮ ਦੇ ਤਣਾਅ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ: ਸੱਚੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਸਮਾਂ ਰੱਖੋ, ਕੰਮ ਕਦੋਂ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਬੰਨ੍ਹੋ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਦਬਾਅ ਵਧੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੌਲੀ ਸਾਹਾਂ ਵਰਗੇ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਵੋ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਵੈੱਲਨੈੱਸ ਬਜਟ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ।
ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬਚ ਰਹੇ ਹੋ
ਇੱਥੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਟੂ-ਡੂ ਲਿਸਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਕੰਮ ਇਸ ਲਈ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੰਮ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਸਿਆਣਪ ਉਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦੀ। ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਆਪ ਬਦਲਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜੋ ਬੋਝ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਸੌਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਹੀਂ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਕੇ ਵੇਖੋ:
“ਮੈਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ A, B, C ਤੇ D ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਲੀ ਤਰਜੀਹ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਅੱਗੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਪਲੇਟ ਤੋਂ ਲਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?”
ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨੂੰ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ। APA ਤੇ HBR ਦੋਵੇਂ ਇਸੇ ਕਦਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀ-ਕੀ ਹੈ, ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਕੰਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਤੈਅ ਕਰੋ। ਬਹੁਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲ ਹੁਣੇ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਨਗੇ, ਨਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਖਿਸਕ ਗਿਆ। ਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਗੱਲ ਕਰੋ ਤੇ ਜਵਾਬ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ “ਸਭ ਕੁਝ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ”, ਤਾਂ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ।
ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖੋ, ਹੁਣ ਵੀ
ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ: ਨੀਂਦ, ਖਾਣਾ, ਹਿਲਜੁਲ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਸਿਆਣਪ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਨਹੀਂ। NHS ਆਪਣੀ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਣਾਅ ਬਾਰੇ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਹਿਲਜੁਲ, ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ, ਢੰਗ ਦਾ ਖਾਣਾ, ਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸਮਾਂ, ਇਹ ਕੋਈ ਐਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਕ ਤੁਸੀਂ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹੋ। ਇਹ ਓਹੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਫ਼ੈਕਟ ਰੁਟੀਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੈਰ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਈਮੇਲ ਉੱਤੇ ਪੱਕੀ ਰੋਕ। ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਦਾ ਖਾਣਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਓ। ਛੋਟਾ ਚੱਲੇਗਾ। ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਔਖਾ ਦੌਰ ਨਾ ਰਹੇ
ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਾਰੀ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਿਝ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਲਿਸਟ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਜਿਸ ਕੰਮ ਦੀ ਕਦੇ ਪਰਵਾਹ ਸੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਜਾਂ ਸੁੰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਤਣਾਅ ਹੁਣ ਸ਼ਡਿਊਲ ਦੇ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਓਥੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਵੋ। ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ, ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਉਮੀਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, employee assistance program ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਬਣੀ ਹੀ ਇਸੇ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਇਕੱਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣਾ ਪੈਣਾ।
ਲਿਸਟ ਸ਼ਾਇਦ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Mayo Clinic, Job burnout: How to spot it and take action
- American Psychological Association, Coping with stress at work
- NHS Every Mind Matters, Work-related stress
- Harvard Business Review, How to Intervene When Your Team Has Too Much Work