ਕਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ: ਲਹਿਜਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਨਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ

ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਅਗਲਾ ਘੰਟਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਤੇ ਵਾਜਬ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਕਿਉਂ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਠੀਕ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਗ਼ਲਤ ਥਾਂ ਜਾ ਵੱਜਿਆ।

ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੱਥ ਸਿੱਧੇ ਰੱਖੋ, ਤਰਕ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ, ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ। ਉਹ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਹਿਜੇ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਉਦੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

Harvard ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਲਹਿਜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਉਸਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਓਹੀ ਵਾਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇੜ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਜਦੇ ਸੰਗੀਤ ਮੁਤਾਬਕ।

ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਏਨਾ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈ

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਖੋਜੀ ਜਿਸਨੂੰ “ਤੂੰ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਅਤੇ “ਮੈਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। “ਤੂੰ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। “ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ।” “ਤੁਸੀਂ ਬਚਾਅ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।” “ਮੈਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। “ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।” “ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ।”

PeerJ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪੇ 2018 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਪਰਖਿਆ ਕਿ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਢੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। “ਮੈਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਉੱਤੇ ਬਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਓਹੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ “ਤੂੰ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਜਾਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਚਾਅ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਆਇਆ ਉਹ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਗਿਆ: ਉਸਨੇ “ਮੈਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ। ਕੁਝ ਇੰਝ, “ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਇੰਝ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।”

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਰਮੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜਿਸ ਪਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕਾਬੂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਣਨ ਤੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਵਿੱਚ ਦਬਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਪਲਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਹੀ ਹੋਣਾ ਬੇਮਾਅਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਦਲ ਜੋ ਗੱਲ ਦਾ ਦਮ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਤਪਸ਼ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:

• “ਹਮੇਸ਼ਾ” ਤੇ “ਕਦੇ ਨਹੀਂ” ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕੀ। “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਦਾ ਕਦੇ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ” ਉਸ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। “ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਆਇਆ” ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
• ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛੋ। “ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?” ਤੁਹਾਨੂੰ “ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?” ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਨਾਂ ਲਵੋ, ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਹੀਂ। “ਇਹ ਖਰੜਾ ਹਾਲੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ” ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਰਲ ਕੇ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। “ਤੁਸੀਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋ” ਇੱਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੁਣਾਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਔਖੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਤੋੜੇ ਬਿਨਾਂ

ਨਰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੱਚ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਆਲੂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਫ਼ਗੋਈ ਇੰਝ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਰਤ ਸਕਣ।

ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਠੀਕ ਇਸੇ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। David Yeager ਅਤੇ Geoffrey Cohen ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ, ਜੋ Journal of Experimental Psychology ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਇੰਝ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ। ਜੋ ਤਰੀਕਾ ਕੰਮ ਆਇਆ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ “ਸਿਆਣੀ ਫ਼ੀਡਬੈਕ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋ ਸਿੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਉੱਚੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦਾ ਉਹ ਮਿਆਰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਓਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਣ ਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਸਨ। ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਦਲੀ ਸੀ। “ਇਹ ਮਾੜਾ ਹੈ” ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆ “ਇਹ ਕੰਮ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ।”

ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਔਖੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਕੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹੋ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਏਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨੋਟ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਮਿਆਰ ਉੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਫਿਰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੀ ਬਦਲਣਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਾਫ਼ਗੋਈ ਝੱਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ।

ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋ

ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਲਹਿਜਾ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਉੱਚਾਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਭਾਵ, ਤੇ ਇਹ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਲਹਿਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਣ “ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ” ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਜਬਾੜਾ ਕਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਵਾਬ ਕੱਟਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਬਾੜੇ ਉੱਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਨਗੇ।

ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਹੀ ਹੁਨਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋ। ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਨੇਹਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਲਹਿਜਾ ਉਹ ਗੱਲ ਲੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਹਾਰਕ ਚਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲ ਖ਼ਰੀਦ ਲਵੋ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿੱਘ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੁਨੇਹਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹੋ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ: ਜੇ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਦਾ, ਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ? ਅਕਸਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਓ

ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ਉਸ ਮਾਹੌਲ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਖੋਜੀ Amy Edmondson ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਸਹਿਮਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਗ਼ਲਤੀ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੈ ਕਿ ਆਗੂ ਸਵਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾ ਕੇ ਸੁਣਾਏ ਗਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। “ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਬਦਲ ਹੀ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਇਹ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਮੀ ਮੰਗਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾ ਸਵਾਲ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਵਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ: “ਸਾਥੋਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਖੁੰਝ ਰਿਹਾ ਹੈ?” “ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਖਟਕਦੀ ਹੈ?” ਇਹ ਸਵਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਹੀ ਗੱਲ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇਸ ਲਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦੇਣ।

ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬੰਦਾ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਿੱਠਬੋਲੜਾ ਜਾਂ ਦਿਲਕਸ਼ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਬੱਸ ਏਨਾ ਹੌਲੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਉਹ ਲਹਿਜਾ ਚੁਣ ਸਕੋ ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੇਵੇ।

ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਗੜਦੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥਕਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਘਰ ਜਾਂ ਕੰਮ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੀਂਦ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਹਰ ਔਖੀ ਗੱਲਬਾਤ ਓਸੇ ਦੁਖਦਾਈ ਥਾਂ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਜਾਂ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਮਾਹਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਕੀ ਪਿਆ ਹੈ।

ਸਰੋਤ

• PeerJ (via PubMed Central), I understand you feel that way, but I feel this way: the benefits of I-language and communicating perspective during conflict
• Journal of Experimental Psychology: General (via PubMed), Breaking the cycle of mistrust: wise interventions to provide critical feedback across the racial divide
• Harvard Division of Continuing Education, 8 Ways You Can Improve Your Communication Skills
• Harvard Business School Working Knowledge, Four Steps to Build the Psychological Safety That High-Performing Teams Need Today