ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਘੜੀ ਉੱਚੀ ਟਿਕ ਟਿਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਦਾਅ ਅਸਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਏ ਹਰ ਵਿਕਲਪ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਸ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਦਿਓ, ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰੋ, ਉਹ ਬੰਦਾ ਬਣੋ ਜਿਸਨੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।
ਉਹ ਖਿੱਚ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਾਲ ਲਈ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਲੋੜ ਪਵੇ ਹਾਜ਼ਰ। ਹੈ ਨਹੀਂ। ਸਮਝ ਇੱਕ ਸਿਗਨਲ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਸ਼ੋਰ ਹੈ। ਪਲ ਜਿੰਨਾ ਵੱਧ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਗਨਲ ਓਨਾ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਕੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਫ਼ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਹੀ ਔਖੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਅਸਲੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਸਿਆਣਪ ਵੇਚ ਕੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਖ਼ਰੀਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ
ਤੇਜ਼ ਤਣਾਅ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਰਣਨੀਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਤਣਾਅ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਪ੍ਰੀਫਰੰਟਲ ਕੌਰਟੈਕਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਉਹ ਹੌਲੀ, ਸੋਚ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਨਫ਼ੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼, ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫ਼ੌਰੀ ਖ਼ਤਰੇ ਲਈ ਬਣੇ ਹਨ।
ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੋਜਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਢੰਗ ਲਚਕਦਾਰ, ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਸੋਚ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਸਖ਼ਤ, ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਜਵਾਬਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲੀਹਾਂ ਵੱਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਮਿਹਨਤ ਦੌੜ ਸਕਦੇ ਹੋ। 2024 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ: ਤਣਾਅ "ਲਚਕਦਾਰ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਵਿਹਾਰ" ਨੂੰ "ਵੱਧ ਸਖ਼ਤ ਉਤੇਜਨਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬ" ਵਾਲੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਦੇ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਭੱਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਊਰਜਾ ਬਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਉਸ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢਣਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਉਤਪਾਦ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਾੜੀ ਬਣਤਰ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਝੁਕਾਅ ਵੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤਣਾਅ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਜੂਏ ਵਰਗੀ ਖੇਡ ਖਿਡਾਈ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਪਣਯੋਗ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾੜੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਜੋ ਹੁਣੇ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਜੁੜ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਗਏ। ਤਣਾਅ ਫ਼ੌਰੀ ਇਨਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮੱਧਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਜੋ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਪਲ ਸੁੱਖ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੱਖ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਵੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਕਲ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ ਪਰ ਜੋ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਉਸ ਹੱਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮਝ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਤਣਾਅ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਇਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼, ਤੰਗ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਯਕੀਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਲ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਦੁਬਿਧਾ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭੈੜਾ ਹੈ।
ਉਸ ਯਕੀਨ ਉੱਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਾਲਾ ਲੇਬਲ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਇਹ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਲਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਫੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਦਾ ਕਦਮ ਹੀ ਸਹੀ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਲੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਿੱਟ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ। ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਸਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਬੱਸ ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ਟੀਚਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਔਖੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਤਣਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੋਵੇਗਾ। ਟੀਚਾ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਲੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣ।
ਉਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਬਚਾਉਣੀ
ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਏਕਾਂਤਵਾਸ ਜਾਂ ਸਪ੍ਰੈੱਡਸ਼ੀਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਲਾ ਸਕੋ।
- ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਖ਼ਰੀਦੋ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਹੀ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫ਼ੈਸਲੇ ਓਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਅਸਲੀ ਸਮਾਂ ਹੱਦ ਕੀ ਹੈ, ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। "ਮੈਂ ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂਗਾ" ਅਕਸਰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹੌਲੀ ਸੋਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਰਾਤ ਸੌਂ ਕੇ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੌਂ ਕੇ ਸੋਚੋ।
- ਮਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਟਿਕਾਓ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਇੱਕ ਹੌਲੀ, ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਬਾਹਰ। ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ। ਮੋਢੇ ਹੇਠਾਂ। ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਸਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਜੋ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਇਸਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਕਲਪ ਬੇਅੰਤ ਗੇੜੇ ਲਾਉਣੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਦਬਾਅ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਚੋਣ ਵਾਂਗ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਝ ਪੜ੍ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ।
- ਹਰ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਆਓਗੇ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿਓ। ਤਣਾਅ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਾਇਦੇ ਉੱਤੇ ਸੁੰਗੇੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਨੁਕਸਾਨ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਣਾਉਣਾ ਹੀ ਇਸ ਬਣੇ ਬਣਾਏ ਝੁਕਾਅ ਦਾ ਤੋੜ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ।
- ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੌਣ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਦਬਾਅ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਆਵਾਜ਼, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਇਸੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸੀ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਦੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋ।
ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਦ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ Gary Klein ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮੌਰਟਮ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ 2007 ਵਿੱਚ Harvard Business Review ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਇੰਝ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੈਸਲਾ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛੋ: ਕਿਉਂ? ਹਰ ਉਹ ਕਾਰਨ ਲਿਖੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁੱਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਗੜੀ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ "ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਯਕੀਨ ਹੈ?" ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਚੁੱਪਚਾਪ ਕਿਸੇ ਯੋਜਨਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੌਰਟਮ ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਉਦੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਵੀ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਓ। ਉਸਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕ ਲੱਭੋ। ਜੋ ਕਾਰਨ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ।
ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਜਿਊਣਾ
ਇਹ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਕੁਝ ਔਖੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਫ਼ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣੋਗੇ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਵੋਗੇ ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਸਫ਼ਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਸ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਕੀਨ ਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੰਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਓ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਲੀ ਸਮਝ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੇ, ਤਣਾਅ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਹੇਠ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਫ਼ੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਾਮ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ ਦੀ ਰਾਏ ਲਓ। ਇਹ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹੋ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਅਤੇ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਘਰ ਤੱਕ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਲਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਜੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਦਾਅ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਘਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ। ਭਾਰੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੰਝ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਪਿਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰੋਤ
- National Library of Medicine (PMC), Decision-making under stress: A psychological and neurobiological integrative model
- National Library of Medicine (PMC), Effects of Acute Stress on Decision Making
- Harvard Business Review, Performing a Project Premortem (Gary Klein)