ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਿਹਤ ਵਾਲੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ: ਕੋਈ ਗੁਣਗੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ “ਵੇਗਸ ਨਸ ਰੀਸੈੱਟ” ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਅੱਖਾਂ ਘੁਮਾਉਣੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਰੌਲੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜਾਦੂ ਦੀ ਗੋਲੀ ਵਾਲੀ ਪੈਕਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਵੇਗਸ ਨਸ ਸੱਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਵੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਛੋਟੇ, ਆਮ ਜਿਹੇ ਕੰਮ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੱਗਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿੱਧੀ-ਸਾਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸੋ ਇਹ ਰਿਹਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ।
ਇੱਕ ਨਸ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ
ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਕੋਲ ਦੋ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਦਿਲ ਤੇਜ਼, ਸਾਹ ਤੇਜ਼, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਕਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਦੂਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਰਾਮ ਕਰ ਸਕੋ, ਖਾਣਾ ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਸਕੋ ਤੇ ਸੰਭਲ ਸਕੋ। ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।
ਵੇਗਸ ਨਸ ਉਸ ਦੂਜੀ ਸੈਟਿੰਗ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਾਰ ਹੈ। “Vagus” ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਭਟਕਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਸ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਗਰਦਨ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਢਿੱਡ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦਿਲ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੇ ਆਂਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੋਈ। Cleveland Clinic ਮੁਤਾਬਕ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਦੋ ਵੇਗਸ ਨਸਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੰਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਰੇਸ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੀ ਬਣਤਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਵੇਗਸ ਨਸ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਣਾਅ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਾ ਉਲਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੇਚ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦਾ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਹੀ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਅਲਾਰਮ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਈਮੇਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਬਿੱਲ, ਕੋਈ ਔਖੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜਾਂ ਉਹ ਫ਼ੋਨ ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਰੀਰ ਇੰਝ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨਾ ਕਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਵੇਗਸ ਨਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੈ, ਤਿਆਰ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ।
ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਵੇਗਲ ਟੋਨ, ਤੇ ਸਾਹ ਹੀ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਹੈ
ਖੋਜੀ ਇਹ ਮਾਪਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੰਤਰ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸਨੂੰ heart rate variability ਜਾਂ HRV ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਉਲਟਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਲ ਇੱਕੋ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕ-ਟਿਕ ਕਰਦੀ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਧੜਕਣ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਧੜਕਣ ਤੱਕ ਸਮਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦਿਆਂ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਾਹਰ ਛੱਡਦਿਆਂ ਹੌਲੀ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਫ਼ਰਕ ਜਿੰਨਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਓਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਵੇਗਸ ਨਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਗੇਅਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਵੇਗਲ ਟੋਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਟੋਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਸਾਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿਛਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਾਰੇ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਹ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇੱਥੇ ਖੋਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Frontiers in Human Neuroscience ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਹੌਲੀ, ਤਾਲ ਵਾਲੇ ਸਾਹ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਘੋਖੇ, ਲਗਭਗ ਛੇ ਸਾਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਅਰਾਮ ਵੇਲੇ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਹੌਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਤੀਜਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ: ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਨੇ ਨਸ-ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ, heart rate variability ਵਧਾਈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਵੱਧ ਸੌਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਨਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਚਾ, ਸਰੀਰਕ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਸਾਹ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਝੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਖੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹ ਛੱਡਣਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮਾ ਕਰ ਦਿਓ। Cleveland Clinic ਇਸਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੇਗਸ ਨਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਸੋ ਢਿੱਲੇ ਪੈਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਇਹ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖੋ:
- ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲਵੋ, ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ।
- ਨੱਕ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ, ਲਗਭਗ ਛੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ।
- ਜ਼ੋਰ ਨਾ ਲਾਓ। ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਸਾਹ ਇੱਕ ਲੰਮੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਹਲੀ ਦੇ ਹਉਕੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਧੱਕੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।
- ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਮਿੰਟ ਇੰਝ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਗੇੜ ਹੀ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਫ਼ਰਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।
ਬੱਸ ਏਨੀ ਹੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸਕਿੰਟ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਾਰ ਤੇ ਛੇ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਾਅਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਸਾਹ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਖਿਚਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਣਤੀ ਛੱਡ ਦਿਓ ਤੇ ਬੱਸ ਹਰ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲੰਮਾ ਖਿੱਚ ਦਿਓ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਹਲਕੇ ਢਿੱਲੇਪਣ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੋਢੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਜਬਾੜਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੰਦਰਲੀ ਦੌੜ ਇੱਕ-ਦੋ ਦਰਜੇ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਫ਼ਰਕ ਹੀ ਮਕਸਦ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਅਨੰਦ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਏਨਾ ਹੇਠਾਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਸਕੋ।
ਬਾਕੀ ਨੁਸਖ਼ੇ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਪਰਖੇ ਹੋਏ
ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਸਾਹ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਵੇਗਸ ਨਸ ਬਾਰੇ ਘੁੰਮਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ।
ਗੁਣਗੁਣਾਉਣਾ, ਜਾਪ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੋਈ ਸੁਰ ਗਾਉਣਾ। ਵੇਗਸ ਨਸ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਘ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਇੱਕਸਾਰ ਗੁਣਗੁਣਾਹਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਾਹ ਲੰਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। Cleveland Clinic ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰੀਸੈੱਟ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਰਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਧੀਮੇ ਸੁਰ ਗੁਣਗੁਣਾ ਕੇ ਵੇਖੋ।
ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਠੰਢ। ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਠੰਢੀ ਚੀਜ਼ ਲਾਉਣਾ, ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਪਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਦਾ ਝਟਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਆਦਤ ਘੱਟ ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਲਾ ਸਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੈ।
ਹੌਲੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਹਲੀ ਵਾਲੀ ਹਿਲਜੁਲ, ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ, ਬਾਹਰ ਬਿਤਾਇਆ ਸਮਾਂ, ਨਰਮ ਖਿਚਾਅ ਜਾਂ ਯੋਗ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੰਤਰ ਲਈ ਕਸਰਤ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵੇਗਲ ਟੋਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਝਟਪਟ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਣਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਕਿਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਵੀ ਯੰਤਰ, ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਗੈਜੇਟ ਜੋ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਸ-ਤੰਤਰ ਨੂੰ “ਹੈਕ” ਜਾਂ “ਰੀਸੈੱਟ” ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰੇ। ਅਸਲ ਕੰਮ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਸਾਹ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਵੇਗਸ ਨਰਵ ਸਟਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮਿਰਗੀ ਤੇ ਔਖੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਪਰਚੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਹੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੋਈ TikTok ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ
ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਔਖੇ ਪਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੱਧਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਭੈੜੇ ਦਿਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਹ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਦਿਨ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਤਣਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ, ਕੰਮ ਜਾਂ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਹ ਦੀ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਣਾ ਸਾਹ ਦੀ ਕਸਰਤ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਨਹੀਂ। ਇਸਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਸ ਦੇ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੀ ਮਦਦ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ।
ਅਤੇ ਜੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਘਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟੋ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਅਜ਼ਮਾਓ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟਿਕਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਕ ਤਰੀਕਾ ਢਾਲ ਸਕੇ।
ਟਿਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਭਾਰ ਵੰਡਾਉਣ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Cleveland Clinic, Vagus Nerve: What It Is, Function, Location & Conditions
- Cleveland Clinic, Your Vagus Nerve May Be Key To Fighting Anxiety and Stress
- Cleveland Clinic, How To Reset Your Vagus Nerve Naturally
- Frontiers in Human Neuroscience, How Breath-Control Can Change Your Life: A Systematic Review on Psycho-Physiological Correlates of Slow Breathing