ਤਣਾਅ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ: ਕਿੰਨਾ, ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੋ। ਵੇਖੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਢੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁੱਖਾਂ, ਘਾਹ, ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੁਝ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਸਕਰੀਨ ਜਾਂ ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਡੇਢ ਫ਼ੁੱਟ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਢਿੱਲਾ ਪੈਣਾ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਣਾਅ ਹਾਰਮੋਨ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੱਸੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਸੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਐਪ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਯਕੀਨ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ।

ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ। ਕੁਦਰਤ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ “ਜਾ ਸੈਰ ਕਰ ਆ” ਕਹਿਣਾ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਕੀ, ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਨੇਮਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖ਼ਾਸ ਹੈ, ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੌਲਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਤੇਜ਼, ਪੱਠੇ ਕੱਸੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਅਗਲੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ। ਕਾਰਟੀਸੋਲ, ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਉਬਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। University of Michigan ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਛੋਟੀਆਂ “ਕੁਦਰਤ ਬਰੇਕਾਂ” ਕਰਵਾਈਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥੁੱਕ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਹਾਰਮੋਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਪਿਆ। ਗਿਰਾਵਟ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਬੈਠਣ ਜਾਂ ਤੁਰਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਤੋਂ ਤੀਹ ਮਿੰਟ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਵਰਗੀ ਲੱਗੇ, ਕਾਰਟੀਸੋਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰਦਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ੁਰਾਕ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਅਸਰ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਰਮ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੀੜੀ ਸੜਕ ਜਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਨਬਾਕਸ ਤਿੱਖੇ, ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੈਟਰੀ ਵਾਂਗ ਮੁੱਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਿੱਲਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਫੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਯਾਨੀ ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਨਰਮ, ਸੌਖੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਥੱਕਿਆ ਧਿਆਨ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਲੋਕ ਪਾਰਕ ਦੀ ਸੈਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਾਫ਼ ਵੀ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤਣਾਅ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰੂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ। ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਸਕਰੀਨਾਂ ਤੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਛੋਟੇ ਮਸਲੇ ਵੀ ਪਹਾੜ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖਿਝ, ਉਹ ਛੋਟਾ ਸਬਰ, ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਰੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਦੇਣਾ ਸਬਰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਪਰਤ ਵੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਸ ਘੜੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨੀਂਦ ਤੇ ਮੂਡ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਝੁਕੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਆਪੇ ਹੌਲਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਬਸ ਉੱਥੇ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦੋ ਘੰਟੇ ਵਾਲਾ ਅੰਕੜਾ ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਟੀਚਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੋਜ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਟੀਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

2019 ਵਿੱਚ *Scientific Reports* ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲਗਭਗ 20,000 ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਹੱਦ ਮਿਲੀ: ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 120 ਮਿੰਟ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੰਮ ਦਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਹਿਲੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਸੈਰ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਛੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸੈਰਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਦਸ-ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਵੀ ਓਸੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦੂਜੀ, ਫ਼ਾਇਦਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਅਮੀਰ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਅਪੰਗਤਾ ਨਾਲ ਜੀਅ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਟਿਕਿਆ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤਕੜੇ ਜਾਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।

ਫ਼ਾਇਦਾ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 200 ਤੋਂ 300 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਸੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ ਘੰਟੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀ-ਕੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਦਬਾਅ ਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। “ਕੁਦਰਤ” ਦਾ ਮਤਲਬ ਘਰੋਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੂਰ ਕੋਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਨਹੀਂ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਸਰ ਮਿਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਤੇ ਨੀਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਾਰਕ। ਨਹਿਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ। ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗਲੀ। ਸਾਂਝਾ ਬਗ਼ੀਚਾ। ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਪਿਆ ਬੈਂਚ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਖੋਜ ਵੀ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਣ।

ਸੋ ਇਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਸੋਚ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਲੰਮੀ ਹੈ:

• ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਪਾਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹੌਲਾ ਗੇੜਾ
• ਸਵੇਰ ਦੀ ਚਾਹ ਰਸੋਈ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਕੇ ਪੀਣੀ
• ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਰ ਕੇ ਕੱਢਣਾ
• ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਕੋਲ ਬੈਠਣਾ, ਦਰਿਆ, ਛੱਪੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ੁਹਾਰਾ
• ਕੁਝ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਬਾਲਕੋਨੀ ਦਾ ਗਮਲਾ, ਖਿੜਕੀ ਉੱਤੇ ਪੁਦੀਨਾ, ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਿਆਰੀ

ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਅਸਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਖੋਜੀ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਲਈ ਨੀਲੀ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤੇ University of Exeter ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲਗਭਗ 26,000 ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣਾ ਬਿਹਤਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਾਇਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੈਰ, ਛੱਪੜ ਕੋਲ ਕੁਝ ਮਿੰਟ, ਫ਼ੁਹਾਰੇ ਨੇੜੇ ਬੈਂਚ, ਕੁਝ ਵੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹਿੱਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸੌਖੇ, ਟਿਕਾਊ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ, ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਹੈ। ਨੇਮ ਨਾਲ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਤਣਾਅ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਟਿਕਾਊ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬਾਹਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਿੱਲਰੀ ਹੋਈ ਲੱਗੇ, ਉਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ। ਬੂਟੇ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਫ਼ਤਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਥਾਂ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਬਸ ਇਸ ਦਿਨ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੂਟਾ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੱਲ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਹੈ, ਸੰਪੂਰਨ ਥਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੀਏ

ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਔਖਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਉਸ ਦਿਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦੇ ਲੱਗਦੇ। ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿਓ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੱਲਦੀ ਰੁਟੀਨ ਨਾਲ ਕੱਸੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਹਰ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਕਰੋ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬੈਂਚ ਉੱਤੇ ਖਾਓ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਲੰਮੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਜਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਰਹੇ, ਪੁਰਾਣਾ ਕੰਮ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਹੋ।

ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਟੀਚਾ ਨੀਵਾਂ ਰੱਖੋ। ਦਸ ਮਿੰਟ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ NHS ਗਰੀਨ ਸੋਸ਼ਲ ਪ੍ਰਿਸਕ੍ਰਾਈਬਿੰਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਲਈ ਕਿ ਛੋਟੀ ਪਰ ਨੇਮ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਤੇ ਸੱਚਾ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।

ਫ਼ੋਨ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ੋਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਬਹਾਲੀ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਕ੍ਰੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਔਖਾ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਤੇ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਫ਼ੋਨ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਓ।

ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੇਰਵਾ ਚੁਣੋ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖੋ। ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਲ। ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਸੇਕ ਜਾਂ ਠੰਢ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼। ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਹਲੀ ਵਾਲੀ ਸੈਰ ਉਸ ਨਰਮ, ਭਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲ ਖੋਜ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾ ਲਓ। ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਤੈਅ ਸੈਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੇ ਜੁੜਾਅ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਛੱਡਦੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ।

ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਦਰਤ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ

ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੈਰ ਔਖੇ ਦਿਨ ਦੀ ਤਿੱਖ ਲਾਹ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤਣਾਅ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਭਿਣਭਿਣਾਹਟ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।

ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਦਾਸੀ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ, ਭੁੱਖ, ਕੰਮ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਆਦਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਕੁਦਰਤ ਅਸਲੀ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੁਝਾਉਣਗੇ ਵੀ। ਬਸ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖੇ ਹੋ, ਉਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਤੇ ਜੇ ਕਦੇ ਗੱਲ ਏਨੀ ਭਾਰੀ ਲੱਗੇ ਕਿ ਚੁੱਕੀ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣੇ ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਅਜਿਹੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਣਾ ਨਾ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਹਾਰ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਦੀ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਸਹਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਜੋ ਦੇਣਾ ਕਿਸੇ ਸੈਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਰੁੱਖ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਸਨ, ਤੁਹਾਥੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਮੰਗੇ ਬਿਨਾਂ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਨਾ ਟਿਕਾਊ ਸਾਥ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋਵੋ, ਭਾਵੇਂ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਹਨ।

ਸਰੋਤ

• Scientific Reports / PubMed Central, Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing
• Frontiers in Psychology (University of Michigan), Urban Nature Experiences Reduce Stress in the Context of Daily Life Based on Salivary Biomarkers
• Cleveland Clinic, How To Reduce Cortisol and Turn Down the Dial on Stress
• ScienceDaily (University of Exeter), Coastal living linked with better mental health
• NHS England, Green social prescribing